Theo các chuyên gia kinh tế, điểm nghẽn lớn nhất của nông nghiệp Tây Nguyên trong nhiều năm qua không nằm ở sản lượng mà ở chi phí logistics và sự thiếu liên kết giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng. Việc tăng cường kết nối giữa vùng nguyên liệu cao nguyên với hệ thống giao thông và cảng biển duyên hải được xem là giải pháp quan trọng giúp rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa, giảm chi phí vận tải và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản xuất khẩu.
 |
| Tỉnh Lâm Đồng đang hướng đến một nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn, bền vững. Ảnh: Văn Long |
Nguồn nguyên liệu quy mô lớn từ vùng đất đỏ bazan hiện đang có điều kiện kết nối trực tiếp với các trung tâm chế biến, kho vận và hạ tầng cảng biển phía Đông Nam Trung Bộ. Điều này được kỳ vọng sẽ tạo ra chuỗi logistics liền mạch từ vùng sản xuất đến thị trường quốc tế, đặc biệt đối với các ngành hàng nông sản công nghệ cao.
Nhiều doanh nghiệp và nông hộ hiện đã tham gia các chương trình xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn EUDR nhằm duy trì thị trường xuất khẩu sang châu Âu.
Với quá trình “xanh hóa” sản xuất, chuyển đổi số đang trở thành động lực mới thúc đẩy ngành nông nghiệp nâng cao hiệu quả vận hành và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Theo ông Vũ Ngọc Tuấn - Phó Trưởng phòng Công nghệ số (Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: ngành Nông Nghiệp hiện đang chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên và lao động sang mô hình vận hành dựa trên công nghệ và dữ liệu.
Các công nghệ như AI, IoT, blockchain, điện toán đám mây hay hệ thống dữ liệu thời gian thực đang được ứng dụng ngày càng sâu trong toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp. Không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ, dữ liệu đang trở thành “tài sản chiến lược”, cho phép doanh nghiệp giám sát sản xuất theo thời gian thực, tối ưu chi phí, kiểm soát phát thải và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc.
Đặc biệt, blockchain và các nền tảng truy xuất dữ liệu đang được xem là “tấm vé thông hành” giúp nông sản Việt tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản hay Bắc Mỹ trong bối cảnh tiêu chuẩn xanh và yêu cầu phát thải carbon ngày càng siết chặt.
 |
| Để đáp ứng yêu cầu mới, nhiều vùng sản xuất cà phê tại Lâm Đồng và Tây Nguyên đã đẩy mạnh mô hình canh tác bền vững, tăng cường truy xuất nguồn gốc và áp dụng phương thức sản xuất giảm phát thải. Ảnh: Phúc Khánh - Lam Hồng |
Theo đại diện Cục Chuyển đổi số, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ trong sản xuất đã giúp doanh nghiệp giảm từ 15–20% chi phí đầu tư và tiết kiệm đáng kể năng lượng cũng như nhân công. Trong khi đó, IoT cho phép giám sát liên tục điều kiện canh tác, giúp giảm từ 15–25% chi phí vật tư đầu vào; AI hỗ trợ dự báo sản lượng, phát hiện sớm dịch bệnh và tối ưu chuỗi cung ứng; còn blockchain góp phần nâng cao độ tin cậy trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Khi dữ liệu sản xuất được kết nối đồng bộ với logistics, chế biến và thương mại, chuỗi giá trị nông nghiệp sẽ không còn vận hành rời rạc. Thay vào đó là mô hình sản xuất – vận chuyển – tiêu thụ khép kín, giúp giảm chi phí trung gian và gia tăng giá trị xuất khẩu cho nông sản địa phương.
Diễn biến thị trường thời gian qua cũng phản ánh rõ xu hướng chuyển dịch này. Theo ghi nhận từ các doanh nghiệp và sàn giao dịch, giá cà phê nội địa tại Tây Nguyên trong nhiều thời điểm đầu năm 2026 dao động quanh mức 92.000 – 93.500 đồng/kg, có thời điểm vượt 98.000 đồng/kg.
Không chỉ cà phê, nhiều ngành hàng chủ lực khác như sầu riêng, hồ tiêu và cao su cũng đang hưởng lợi từ quá trình tái cấu trúc vùng nguyên liệu và chiến lược phát triển nông nghiệp chất lượng cao. Việc chuẩn hóa mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tăng cường chế biến sâu đang tạo nền tảng để các sản phẩm nông nghiệp nâng cao giá trị gia tăng thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu thô.
Giới phân tích cho rằng lợi thế cạnh tranh của nông nghiệp trong giai đoạn tới sẽ không chỉ nằm ở diện tích hay sản lượng, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng tích hợp đồng thời ba yếu tố: hạ tầng logistics, tiêu chuẩn xanh và dữ liệu số.
Với trục liên kết cao nguyên – duyên hải đang dần hình thành, cùng quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Lâm Đồng đang có cơ hội tái định vị vai trò trung tâm nông nghiệp công nghệ cao của khu vực phía Nam, đồng thời mở rộng sức cạnh tranh của nông sản Việt trên chuỗi cung ứng toàn cầu.
