Tuyên Quang: Cao nguyên đá Đồng Văn và khát vọng giữ hồn văn hóa nơi cực Bắc Tổ quốc

Giữa trùng điệp núi đá tai mèo nơi cực Bắc Tổ quốc, Cao nguyên đá Đồng Văn (tỉnh Tuyên Quang) không chỉ hấp dẫn bởi vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên mà còn níu chân du khách bằng chiều sâu văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc sinh sống bao đời nay. Danh hiệu “Điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới 2025” là sự ghi nhận cho những giá trị riêng có ấy, đồng thời cũng đặt ra bài toán giữ gìn bản sắc văn hóa trong hành trình phát triển du lịch bền vững.

Lễ hội rửa làng của dân tộc Lô Lô (Ảnh: Cổng TTĐT)

Nhiều năm qua, các địa phương trên vùng Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn đã nỗ lực bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống như kiến trúc nhà trình tường, nhà sàn, trang phục dân tộc, tiếng khèn, chợ phiên hay các lễ hội đặc sắc của đồng bào vùng cao.

Những lễ hội truyền thống như lễ rửa làng của dân tộc Lô Lô không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành điểm nhấn văn hóa thu hút du khách. Trong nhịp sống hiện đại, các giá trị truyền thống vẫn hiện diện như một phần máu thịt trong đời sống cộng đồng, tạo nên sức hút rất riêng cho Đồng Văn.

Cùng với công tác bảo tồn, mô hình du lịch cộng đồng và homestay mang đậm bản sắc bản địa đang mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân vùng cao. Những ngôi nhà trình tường cũ, những bữa cơm truyền thống, tiếng khèn Mông hay sắc màu thổ cẩm nay trở thành trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.

Nghề dệt lanh truyền thống xã Lùng Tám (Ảnh: Cổng TTĐT)

Anh Sình Mí Pó, chủ một homestay tại Đồng Văn, cho biết trước đây gia đình chủ yếu sống bằng nông nghiệp nên thu nhập bấp bênh. Từ khi tham gia làm du lịch cộng đồng, cuộc sống dần ổn định hơn, song điều khiến anh trân trọng nhất là có thêm động lực để giữ gìn nếp nhà, phong tục và văn hóa dân tộc mình.

“Du khách thích những điều mộc mạc, nguyên bản của vùng cao. Vì vậy chúng tôi làm du lịch nhưng vẫn giữ nếp sống truyền thống, không làm mất đi bản sắc”, anh Pó chia sẻ.

Không chỉ lưu giữ nếp nhà, nhiều địa phương còn từng bước khôi phục các nghề thủ công truyền thống vốn có thời điểm đứng trước nguy cơ mai một. Tại xã Lùng Tám, nghề dệt lanh được hồi sinh mạnh mẽ khi các sản phẩm thổ cẩm ngày càng được du khách quan tâm.

Chị Lù Thị Dúa, người gắn bó nhiều năm với nghề dệt lanh, cho biết trước đây nghề chỉ phục vụ nhu cầu trong gia đình, thu nhập không đáng kể. Nay các sản phẩm thủ công mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa đã trở thành hàng hóa du lịch, giúp nhiều hộ dân có thêm việc làm và nguồn thu nhập ổn định.

“Mỗi tấm vải lanh không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn chứa đựng câu chuyện văn hóa của dân tộc mình”, chị Dúa nói.

Dịch vụ lưu trú tại homestay trên Cao nguyên đá Đồng Văn.

Theo ông Vàng Seo Chứ, trưởng nhóm hộ làm du lịch cộng đồng tại địa phương, điều quan trọng nhất để phát triển du lịch bền vững là người dân phải giữ được vai trò chủ thể trong bảo tồn văn hóa.

“Nếu chỉ chạy theo du lịch mà đánh mất bản sắc thì Đồng Văn sẽ không còn nét riêng. Du khách tìm đến nơi đây vì họ muốn thấy đời sống thật, văn hóa thật của đồng bào vùng cao”, ông Chứ chia sẻ.

Bên cạnh những kết quả tích cực, công tác bảo tồn văn hóa trên Cao nguyên đá Đồng Văn vẫn đứng trước nhiều thách thức. Sự tác động của đô thị hóa, lối sống hiện đại và phát triển du lịch chưa đồng đều có nguy cơ làm mai một các giá trị truyền thống. Một số sản phẩm du lịch còn thiếu chiều sâu văn hóa, chưa tạo được dấu ấn khác biệt.

Trong bối cảnh đó, việc giữ gìn bản sắc văn hóa không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn di sản mà còn là nền tảng để xây dựng thương hiệu du lịch bền vững cho Đồng Văn. Từ những mái nhà trình tường, phiên chợ vùng cao đến nghề dệt lanh, tiếng khèn hay phong tục truyền thống… tất cả đang góp phần tạo nên “linh hồn” cho vùng đá cực Bắc.

Danh hiệu quốc tế là niềm tự hào, nhưng cũng là lời nhắc nhở rằng chỉ khi giữ được hồn cốt văn hóa bản địa, Cao nguyên đá Đồng Văn mới có thể tiếp tục khẳng định vị thế là điểm đến khác biệt, độc đáo và bền vững trên bản đồ du lịch thế giới.