Phát triển tốt nhà ở xã hội – “điểm cộng” giúp địa phương hút vốn đầu tư

Trong dự thảo, Ban Chấp hành Trung ương xác định rõ mục tiêu đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội và nhà thương mại giá rẻ, nhằm đáp ứng cơ bản nhu cầu về nhà ở cho cư dân đô thị, người lao động tại các khu công nghiệp và nhóm yếu thế trong xã hội. Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân – Ủy viên kiêm nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội – đánh giá việc đưa nội dung này vào văn kiện là rất kịp thời, thể hiện tầm nhìn lấy con người làm trung tâm của phát triển.

“Nhà ở xã hội không chỉ là câu chuyện chỗ ở, mà còn là hạ tầng của công bằng và ổn định xã hội,” bà Trân nhấn mạnh.

Theo Bộ Xây dựng, trong 9 tháng đầu năm 2025, cả nước đã đầu tư xây dựng hơn 132.600 căn nhà ở xã hội và khởi công 73 dự án mới với quy mô hơn 57.800 căn. Dự kiến hết năm nay, khoảng 89.000 căn hoàn thành, đạt 89% mục tiêu của Đề án phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030.

Tuy nhiên, tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh hay những địa phương có nhiều khu công nghiệp, nguồn cung nhà ở xã hội vẫn còn rất thấp so với nhu cầu thực tế. Trong khi đó, giá căn hộ thương mại liên tục tăng, bình quân 70–80 triệu đồng/m², còn phân khúc cao cấp có dự án vượt 150 triệu đồng/m². Điều này khiến người lao động thu nhập trung bình và thấp ngày càng khó tiếp cận chỗ ở ổn định.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân

Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Theo đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân, tiến độ phát triển nhà ở xã hội hiện nay vẫn chậm do tồn tại nhiều vướng mắc về quỹ đất, thủ tục đầu tư và cơ chế tài chính. Quy định bắt buộc dành 20% quỹ đất trong dự án thương mại để phát triển nhà ở xã hội vẫn mang tính hình thức, thiếu chế tài cụ thể nên khó triển khai thực tế.

Để khơi thông điểm nghẽn, bà Trân đề nghị Nhà nước chủ động giải phóng mặt bằng và đầu tư hạ tầng kỹ thuật – xã hội như điện, nước, giao thông, trường học, y tế..., sau đó giao hoặc cho thuê lại đất với giá ưu đãi để doanh nghiệp chỉ tập trung vào xây dựng, giảm chi phí đầu vào.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng – nguyên quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị – cũng đề xuất cơ chế đặc thù rút ngắn thủ tục hành chính cho dự án nhà ở xã hội, cho phép UBND cấp tỉnh được duyệt nhanh những dự án chưa có trong quy hoạch nếu xét thấy cần thiết, đồng thời được chỉ định chủ đầu tư có đủ năng lực thay vì phải đấu thầu. “Cơ chế linh hoạt này sẽ giúp khởi công sớm các dự án ở địa phương có nhu cầu bức thiết về nhà ở xã hội,” ông nói.

Bắc Ninh: Cách làm chủ động, hiệu quả

Bắc Ninh được xem là một trong những địa phương đi đầu trong phát triển nhà ở xã hội. Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh Trần Văn Tuấn cho biết tỉnh coi trọng việc bố trí quỹ đất cho nhà ở xã hội ngay từ khâu quy hoạch, đồng thời thành lập các tổ công tác chuyên trách, thường xuyên kiểm tra tiến độ và tháo gỡ khó khăn cho chủ đầu tư.

“Các dự án nhà ở xã hội tại Bắc Ninh được áp dụng cơ chế ‘Luồng xanh’, giúp cắt giảm tới 60% thời gian thực hiện thủ tục hành chính,” ông Tuấn cho biết. Nhờ vậy, đến nay Bắc Ninh đã hoàn thành hơn 23.400 căn nhà ở xã hội, đang thi công gần 2.900 căn và chuẩn bị khởi công hơn 14.000 căn mới.

Cần cơ chế tài chính linh hoạt và quỹ vốn ổn định

Thực tế hiện nay, vốn ưu đãi dành cho cả chủ đầu tư và người mua nhà xã hội vẫn còn hạn chế, thủ tục vay vốn phức tạp. Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân kiến nghị nới biên độ lợi nhuận hợp lý cho doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này, đồng thời mở rộng các kênh huy động vốn như Quỹ phát triển nhà ở địa phương, quỹ đất công, hay mô hình hợp tác công – tư (PPP).

Đại biểu Hà Sỹ Đồng cũng đề nghị thành lập Quỹ Phát triển nhà ở xã hội quốc gia với nguồn vốn ổn định từ ngân sách, trái phiếu và đóng góp doanh nghiệp, nhằm hỗ trợ lãi suất, cho vay ưu đãi và bảo đảm dòng vốn lâu dài cho lĩnh vực này.

Theo bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, một số địa phương vẫn còn tâm lý coi nhà ở xã hội là “sản phẩm cho người nghèo”, trong khi đây thực chất là chính sách an sinh bền vững cho lực lượng lao động trẻ, công nhân, viên chức và người có thu nhập trung bình – nhóm đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

Cùng quan điểm, ông Trần Văn Tuấn khẳng định phát triển nhà ở xã hội và nhà thương mại giá thấp sẽ trở thành “điểm cộng” trong thu hút đầu tư. “Doanh nghiệp FDI hiện rất quan tâm đến khả năng đáp ứng nguồn nhân lực của địa phương. Muốn giữ chân người lao động, địa phương phải đảm bảo họ có chỗ ở ổn định, vì ‘an cư mới lạc nghiệp’,” ông nói.

Bà Trân cũng đề xuất cần đa dạng hình thức sở hữu và thuê nhà như thuê, thuê mua dài hạn, trả góp linh hoạt… phù hợp với khả năng tài chính của người lao động; đồng thời đơn giản hóa thủ tục vay vốn, đăng ký mua nhà ở xã hội để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

Hướng tới thị trường nhà ở bền vững

Bên cạnh việc phát triển nhà ở xã hội, ông Trần Văn Tuấn cho rằng cần đặt vấn đề phát triển lành mạnh thị trường bất động sản trong định hướng chung của văn kiện Đại hội tới. Theo ông, tình trạng một số cá nhân nắm giữ nhiều nhà, đất nhưng không sử dụng đang gây lãng phí lớn, trong khi một bộ phận người dân, đặc biệt là người thu nhập thấp, vẫn rất khó khăn trong việc sở hữu một mái ấm.

Vì vậy, ông đề xuất cụ thể hóa chủ trương thành chương trình phát triển nhà ở giai đoạn 2025–2035, giao trách nhiệm rõ ràng cho từng địa phương, gắn mục tiêu an sinh xã hội với phát triển kinh tế và thu hút đầu tư bền vững.

“Phát triển tốt nhà ở xã hội không chỉ giúp người lao động an cư, mà còn tạo nền tảng để doanh nghiệp ổn định sản xuất, từ đó nâng cao sức hút đầu tư của địa phương,” đại biểu Trần Văn Tuấn nhấn mạnh.