Thủ tướng yêu cầu quy hoạch đường sắt tầm nhìn trăm năm, làm chủ công nghệ lõi

Sáng 3/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính – Trưởng Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt – chủ trì Phiên họp thứ 7 của Ban Chỉ đạo.

Phiên họp được tổ chức trực tiếp tại Trụ sở Chính phủ, kết nối trực tuyến với 18 tỉnh, thành phố có dự án đường sắt đi qua. Cùng dự có Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc; lãnh đạo các bộ, ngành, thành viên Ban Chỉ đạo và Chủ tịch UBND các địa phương liên quan.

Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt chủ trì phiên họp thứ 7 của Ban Chỉ đạo - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Rà soát tiến độ, tháo gỡ điểm nghẽn

Hiện Ban Chỉ đạo đang tập trung triển khai hàng loạt dự án trọng điểm như: tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng; đường sắt tốc độ cao trục Bắc – Nam; các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh; các tuyến Gia Bình – Hạ Long, Hải Phòng – Móng Cái, Lạng Sơn – Hà Nội; cùng với định hướng xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt.

Tại phiên họp, các đại biểu rà soát 22 nhiệm vụ được giao tại Phiên họp thứ 6. Đến nay đã hoàn thành 8 nhiệm vụ; 12 nhiệm vụ đang triển khai đúng tiến độ; 2 nhiệm vụ quá hạn do cần xin ý kiến nhiều bộ, ngành và cấp có thẩm quyền.

Trong thời gian qua, Quốc hội đã xem xét, ban hành 3 luật và 2 nghị quyết liên quan; Chính phủ ban hành 6 nghị định, 3 nghị quyết; Thủ tướng phê duyệt 1 đề án. HĐND Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cũng đã ban hành các nghị quyết phục vụ triển khai dự án. Một số đề án quan trọng khác đang được các bộ tiếp tục hoàn thiện để trình Thủ tướng.

Song song với hoàn thiện thể chế, các bộ, ngành đang triển khai Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt; xây dựng kế hoạch đào tạo phục vụ quản lý, vận hành hai tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam; đồng thời hoàn thiện Đề án phát triển công nghiệp đường sắt.

Thủ tướng yêu cầu quy hoạch đường sắt tầm nhìn trăm năm, làm chủ công nghệ lõi. Ảnh VGP/Nhật Bắc

Tập trung các dự án chiến lược

Đối với tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, các bộ, ngành và địa phương đang đồng thời triển khai giải phóng mặt bằng, xử lý đất quốc phòng, công trình giao cắt, phương án cấp – thoát nước khu vực ga, hoàn trả hạ tầng kỹ thuật, thỏa thuận mỏ vật liệu và bãi đổ thải. Công tác thúc đẩy đàm phán với phía Trung Quốc về hiệp định xây dựng cầu đường sắt qua biên giới cũng được yêu cầu khẩn trương thực hiện trong tháng 3/2026.

Với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, các nhiệm vụ lập hồ sơ chuyển mục đích sử dụng rừng, đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt. Bộ Xây dựng được giao hoàn thành hồ sơ mời thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 3/2026; tổ chức lựa chọn tư vấn trong quý II/2026, bảo đảm lựa chọn được đối tác có kinh nghiệm, năng lực, tối ưu hóa hiệu quả dự án và lựa chọn công nghệ vì lợi ích quốc gia.

Chính phủ cũng đang xây dựng nghị quyết triển khai Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội về dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.

Các địa phương cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã rà soát khối lượng giải phóng mặt bằng, di dời đường điện và chuẩn bị khu tái định cư; báo cáo nhu cầu vốn, công nghệ trước ngày 15/3 để phân khai kế hoạch năm 2026.

Quy hoạch tầm nhìn trăm năm, nội địa hóa tối đa

Kết luận phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính biểu dương tinh thần trách nhiệm, sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn.

Thủ tướng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn thống nhất, liên thông trên phạm vi toàn quốc đối với đường sắt và đường sắt đô thị; tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp trong nước tham gia, đẩy mạnh nội địa hóa, huy động cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân.

Quy hoạch và phát triển đường sắt phải đặt trong không gian phát triển mới của đất nước, với tầm nhìn dài hạn 100 năm, gắn với phát triển công nghiệp đường sắt tự lực, tự cường, tự chủ.

Về nguồn lực, cần đa dạng hóa các hình thức huy động: vốn đầu tư công, tiết kiệm chi, tăng thu, phát hành trái phiếu; vốn tư nhân theo các mô hình BOT, BT, TOD; vốn vay nước ngoài và sự tham gia của người dân trong công tác giải phóng mặt bằng.

Siết kỷ luật đầu tư, không để đội vốn

Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu tối ưu hóa hiệu quả ngay từ khi triển khai dự án; rà soát chặt chẽ thủ tục, tổng mức đầu tư, giá cả, đấu thầu; sử dụng công cụ kiểm tra, kiểm toán để đánh giá hiệu quả.

Việc lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu phải đúng quy định pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch; tuyệt đối không để xảy ra tham nhũng, tiêu cực, thông thầu, lãng phí.

Đối với các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, hai thành phố được yêu cầu khẩn trương rà soát, xây dựng bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn chung bảo đảm tính liên thông, hiện đại. Các tuyến đang triển khai phải bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn lao động và vệ sinh môi trường.

Thủ tướng cũng chỉ đạo tỉnh Đồng Nai phối hợp với TP. Hồ Chí Minh khẩn trương triển khai tuyến đường sắt kết nối TP. Hồ Chí Minh với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, đồng ý về nguyên tắc thực hiện theo lệnh khẩn cấp nhưng phải bảo đảm đầy đủ quy trình, quy định, phòng chống tham nhũng, lãng phí.

Tinh thần xuyên suốt được Thủ tướng nhấn mạnh là phối hợp đồng bộ, “6 rõ” trách nhiệm; vừa làm vừa rút kinh nghiệm; không cầu toàn, không nóng vội nhưng không để lỡ thời cơ – lấy hiệu quả thực chất làm thước đo cho từng dự án, từng quyết định đầu tư.