Thứ tư 18/11/2026 13:08
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thời cuộc

Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là cơ chế cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho nghiên cứu phát triển khoa học và phát triển công nghệ (R&D).
Bài liên quan
Nghệ An tập trung huy động, ưu tiên nguồn lực đầu tư phát triển khoa học và công nghệ
Đề xuất điều chỉnh Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ của doanh nghiệp
Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

Trong kỷ nguyên công nghệ số, khoa học và công nghệ (KH&CN) trở thành yếu tố quan trọng nhất đối với sự phát triển nhanh và bền vững của mọi quốc gia. Tuy nhiên, quá trình phát triển KH&CN vẫn gặp không ít vướng mắc, trong đó có những điểm nghẽn cốt lõi cần được tháo gỡ để thúc đẩy tiến bộ.

Nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Quân đã chỉ ra ba điểm nghẽn chính của KH&CN Việt Nam hiện nay, bao gồm cơ chế tài chính, phương thức đầu tư và chính sách sử dụng cán bộ KH&CN, trong đó cơ chế tài chính được xem là "điểm nghẽn của điểm nghẽn". Cơ chế tài chính không phù hợp đang làm suy giảm hiệu quả đầu tư, gây khó khăn cho các nhà khoa học, khiến nhiều nhân tài rời bỏ khu vực công lập để chuyển sang khu vực tư nhân hoặc ra nước ngoài.

Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”
Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là cơ chế cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (R&D). Việc tài trợ kinh phí cho các dự án khoa học công nghệ đang bị ràng buộc theo mô hình đầu tư xây dựng cơ bản, buộc phải tuân theo kế hoạch tài chính năm. Điều này dẫn đến việc các nhiệm vụ KH&CN phải được lập danh mục từ trước, trình Quốc hội thông qua rồi mới được cấp ngân sách vào đầu năm sau. Cách làm này khiến các nhà khoa học phải chờ đợi nhiều năm để nhận được kinh phí, trong khi những nghiên cứu phát sinh mới lại không thể được bố trí vốn do không có trong danh mục đã được phê duyệt từ trước.

Trong khi đó, các quốc gia phát triển đều sử dụng cơ chế quỹ để hỗ trợ, tài trợ cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ từ ngân sách nhà nước. Việt Nam cũng từng thử nghiệm cơ chế quỹ từ năm 2008 với việc thành lập Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) theo nghị định của Chính phủ. Tuy nhiên, hơn 10 năm qua, cơ chế quỹ này chưa được triển khai rộng rãi do chưa có sự thay đổi trong Luật Ngân sách Nhà nước cũng như các văn bản hướng dẫn liên quan.

Bên cạnh đó, để thúc đẩy sự phát triển của KH&CN, việc huy động đầu tư từ xã hội là yếu tố không thể thiếu. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có thể trích tối đa 10% thu nhập tính thuế hàng năm để lập quỹ phát triển KH&CN. Tuy nhiên, do luật không quy định bắt buộc và mức trần 10% vẫn còn hạn chế, đa số doanh nghiệp không thực hiện trích lập quỹ, khiến nguồn vốn xã hội dành cho KH&CN chưa được khai thác hiệu quả. Một số doanh nghiệp nhà nước dù có lập quỹ nhưng lại không thể sử dụng do vướng mắc về cơ chế.

Dù đã có hơn 20 tỉnh, thành phố và một số bộ ngành thành lập quỹ phát triển KH&CN theo Luật KH&CN năm 2013, hoạt động của các quỹ này vẫn còn nhiều hạn chế. Nguồn vốn chỉ được cấp một lần từ ngân sách nhà nước, các khoản bổ sung hàng năm chủ yếu phụ thuộc vào phân bổ ngân sách cho các nhiệm vụ KH&CN cấp bộ, cấp tỉnh, cũng như đóng góp từ doanh nghiệp. Ngoài ra, việc khoán chi đến sản phẩm cuối cùng đối với các đề tài, dự án khoa học công nghệ cũng cần được điều chỉnh, bởi thực trạng hiện nay cho thấy thời gian làm hồ sơ thanh quyết toán còn dài hơn cả thời gian nghiên cứu thực tế.

Nhằm tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy sự phát triển của KH&CN, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong khuôn khổ Kỳ họp Quốc hội bất thường lần thứ 9 diễn ra ngày 15/2, các đại biểu đã nghe Bộ trưởng Bộ TT&TT Nguyễn Mạnh Hùng trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn trong hoạt động KH&CN và đổi mới sáng tạo.

Dự thảo này đưa ra nhiều điểm mới, bao gồm việc chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đồng thời thí điểm cơ chế cho doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới dưới sự giám sát của Nhà nước. Bên cạnh đó, còn có chính sách miễn trừ trách nhiệm đối với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong trường hợp thử nghiệm công nghệ mới hoặc mô hình kinh doanh mới mà gặp phải thiệt hại kinh tế do nguyên nhân khách quan.

Để Nghị quyết 57 phát huy hiệu quả, TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh rằng cần đồng bộ hóa các quy định pháp luật nhằm đổi mới cơ chế tài chính cho phát triển KH&CN theo hướng khả thi. Ông cảnh báo rằng nếu không có sự điều chỉnh đồng bộ, sẽ dẫn đến tình trạng chính sách bị trì trệ như đã từng xảy ra với Luật KH&CN năm 2013. Việc triển khai chính sách đột phá cần đảm bảo các điều khoản mới được quy định rõ ràng trong các luật chuyên ngành liên quan, đồng thời phải có cơ chế sửa đổi cụ thể đối với những luật chưa có quy định phù hợp.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng khẳng định rằng Chính phủ đã chỉ đạo tập trung sửa đổi nhiều luật quan trọng như Luật Ngân sách Nhà nước, các luật thuế, Luật Doanh nghiệp và Luật KH&CN. Một số luật sẽ được trình tại Kỳ họp Quốc hội trong tháng 5 tới. Thủ tướng nhấn mạnh rằng cần có những chính sách cụ thể và mang tính đột phá để thực sự đổi mới KH&CN. Ngoài các cơ chế đặc biệt, cần thiết kế công cụ quản lý hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch, tránh vi phạm, tham nhũng và lãng phí, đồng thời tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển khoa học và công nghệ trong nước.

Tin bài khác
Thủ tướng Lê Minh Hưng kết thúc chuyến công tác tại Philippines, thúc đẩy nhiều sáng kiến hợp tác khu vực

Thủ tướng Lê Minh Hưng kết thúc chuyến công tác tại Philippines, thúc đẩy nhiều sáng kiến hợp tác khu vực

Sau ba ngày tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị liên quan tại Manila (Philippines), Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã kết thúc tốt đẹp chuyến công tác, với nhiều đề xuất nhằm củng cố an ninh, tăng cường liên kết kinh tế và mở rộng các động lực tăng trưởng mới cho khu vực.
Việt Nam thúc đẩy hoàn tất Hiệp định thương mại đối ứng với Mỹ

Việt Nam thúc đẩy hoàn tất Hiệp định thương mại đối ứng với Mỹ

Người đứng đầu Chính phủ Việt Nam đề nghị Tổng thống Donald Trump thúc đẩy Hiệp định thương mại đối ứng Việt Nam - Mỹ, trong bối cảnh hai bên đã trải qua 7 phiên đàm phán chính thức và phần lớn nội dung cơ bản được thống nhất.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Việt Nam ủng hộ chủ đề AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Việt Nam ủng hộ chủ đề AIPA-47

Dự Phiên họp Ban Chấp hành AIPA-47 tại Manila (Philippines), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Việt Nam ủng hộ chủ đề Đại hội đồng, đồng thời nhấn mạnh vai trò của hợp tác nghị viện trong thúc đẩy hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy người dân làm trung tâm.
Chính phủ tập trung hoàn thiện dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), tháo gỡ vướng mắc chính sách

Chính phủ tập trung hoàn thiện dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), tháo gỡ vướng mắc chính sách

Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) sau tiếp thu, chỉnh lý còn 13 chương, 130 điều, tập trung hoàn thiện các chính sách về nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội, sở hữu nhà ở của người nước ngoài và quản lý chung cư. Chính phủ cam kết rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm chất lượng hồ sơ trước khi trình Quốc hội thông qua.
Nhật Bản bắt tay ADB thúc đẩy phát triển điện hạt nhân tại châu Á

Nhật Bản bắt tay ADB thúc đẩy phát triển điện hạt nhân tại châu Á

Thỏa thuận hợp tác giữa Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) mở ra hướng hỗ trợ các quốc gia trong khu vực chuẩn bị nguồn lực, hoàn thiện khung pháp lý và tiếp cận tài chính để phát triển điện hạt nhân.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất sáng kiến chuỗi cung ứng thông minh Mekong - Nhật Bản

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất sáng kiến chuỗi cung ứng thông minh Mekong - Nhật Bản

Đồng chủ trì Hội nghị Cấp cao Mekong - Nhật Bản lần thứ 13 tại Manila, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất ba định hướng hợp tác trọng tâm, trong đó nhấn mạnh kết nối kinh tế, ứng phó thách thức an ninh phi truyền thống và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình

Nhân dịp tham dự Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 33 và làm việc song phương tại Trung Quốc, trưa 17/11, tại Thâm Quyến, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
Trung Quốc và Canada nhất trí giảm thuế quan trước thềm hội nghị APEC

Trung Quốc và Canada nhất trí giảm thuế quan trước thềm hội nghị APEC

Ngày 17/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Thủ tướng Canada Mark Carney đạt thỏa thuận giảm thuế đối với nhiều mặt hàng, trong bối cảnh Canada đẩy mạnh đa dạng hóa thương mại và Bắc Kinh tìm cách khẳng định vai trò đối tác ổn định.
Sơn La: Còn gần 479 tỷ đồng vốn đầu tư công cần giải ngân trong năm 2026

Sơn La: Còn gần 479 tỷ đồng vốn đầu tư công cần giải ngân trong năm 2026

Với gần 479 tỷ đồng vốn đầu tư công chưa giải ngân, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Sơn La đang tăng tốc thi công, tháo gỡ vướng mắc, quyết tâm hoàn thành kế hoạch.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn đầu Đoàn Việt Nam dự AIPA-47 tại Philippines

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn đầu Đoàn Việt Nam dự AIPA-47 tại Philippines

Tham dự Đại hội đồng Liên Nghị viện ASEAN lần thứ 47 tại Manila từ ngày 17 đến 18/11, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tiếp tục khẳng định cam kết của Việt Nam trong thúc đẩy đoàn kết, đồng thuận và tăng cường vai trò của ngoại giao nghị viện đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân dự APEC 2026

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân dự APEC 2026

Nhận lời mời của lãnh đạo Trung Quốc, ngày 17/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân Ngô Phương Ly và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam lên đường tham dự Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 33 tại Thâm Quyến, đồng thời tiến hành các hoạt động song phương tại Trung Quốc.
Phú Thọ định hướng hình thành đô thị hiện đại ven sông Lô

Phú Thọ định hướng hình thành đô thị hiện đại ven sông Lô

Phú Thọ đang nghiên cứu quy hoạch khu đô thị hai bên sông Lô theo hướng hiện đại, đồng bộ hạ tầng, khai thác hiệu quả quỹ đất và phát huy giá trị cảnh quan, văn hóa ven sông.
Hoàn thiện pháp luật để nâng sức cạnh tranh của môi trường đầu tư

Hoàn thiện pháp luật để nâng sức cạnh tranh của môi trường đầu tư

Một hệ thống pháp luật ổn định, minh bạch và được thực thi nhất quán đang được đặt ở vị trí của một lợi thế cạnh tranh quốc gia, khi Việt Nam hướng tới tháo gỡ những điểm nghẽn pháp lý và tạo môi trường đủ tin cậy để doanh nghiệp đầu tư dài hạn.
Việt Nam mở rộng nguồn lực tài chính carbon, bảo đảm sinh kế người giữ rừng

Việt Nam mở rộng nguồn lực tài chính carbon, bảo đảm sinh kế người giữ rừng

Tại COP31, Việt Nam thúc đẩy hoàn tất đàm phán Thỏa thuận mua bán kết quả giảm phát thải (ERPA) với các đối tác thuộc Liên minh LEAF, hướng tới chuyển giá trị carbon rừng thành nguồn tài chính dài hạn. Trọng tâm không chỉ là huy động vốn cho bảo vệ rừng mà còn bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng, cải thiện sinh kế cho cộng đồng trực tiếp gắn bó với rừng.
Việt Nam – Chile mở rộng không gian hợp tác thương mại, đầu tư

Việt Nam – Chile mở rộng không gian hợp tác thương mại, đầu tư

Với lợi thế bổ trợ giữa hai nền kinh tế và nền tảng từ các hiệp định thương mại tự do, Việt Nam – Chile đang hướng tới nâng tầm hợp tác từ trao đổi hàng hóa sang đầu tư, kết nối chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường ASEAN – Mỹ Latinh.