Thứ bảy 21/11/2026 16:35
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thời cuộc

Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là cơ chế cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho nghiên cứu phát triển khoa học và phát triển công nghệ (R&D).
Bài liên quan
Nghệ An tập trung huy động, ưu tiên nguồn lực đầu tư phát triển khoa học và công nghệ
Đề xuất điều chỉnh Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ của doanh nghiệp
Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

Trong kỷ nguyên công nghệ số, khoa học và công nghệ (KH&CN) trở thành yếu tố quan trọng nhất đối với sự phát triển nhanh và bền vững của mọi quốc gia. Tuy nhiên, quá trình phát triển KH&CN vẫn gặp không ít vướng mắc, trong đó có những điểm nghẽn cốt lõi cần được tháo gỡ để thúc đẩy tiến bộ.

Nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Quân đã chỉ ra ba điểm nghẽn chính của KH&CN Việt Nam hiện nay, bao gồm cơ chế tài chính, phương thức đầu tư và chính sách sử dụng cán bộ KH&CN, trong đó cơ chế tài chính được xem là "điểm nghẽn của điểm nghẽn". Cơ chế tài chính không phù hợp đang làm suy giảm hiệu quả đầu tư, gây khó khăn cho các nhà khoa học, khiến nhiều nhân tài rời bỏ khu vực công lập để chuyển sang khu vực tư nhân hoặc ra nước ngoài.

Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”
Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là cơ chế cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (R&D). Việc tài trợ kinh phí cho các dự án khoa học công nghệ đang bị ràng buộc theo mô hình đầu tư xây dựng cơ bản, buộc phải tuân theo kế hoạch tài chính năm. Điều này dẫn đến việc các nhiệm vụ KH&CN phải được lập danh mục từ trước, trình Quốc hội thông qua rồi mới được cấp ngân sách vào đầu năm sau. Cách làm này khiến các nhà khoa học phải chờ đợi nhiều năm để nhận được kinh phí, trong khi những nghiên cứu phát sinh mới lại không thể được bố trí vốn do không có trong danh mục đã được phê duyệt từ trước.

Trong khi đó, các quốc gia phát triển đều sử dụng cơ chế quỹ để hỗ trợ, tài trợ cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ từ ngân sách nhà nước. Việt Nam cũng từng thử nghiệm cơ chế quỹ từ năm 2008 với việc thành lập Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) theo nghị định của Chính phủ. Tuy nhiên, hơn 10 năm qua, cơ chế quỹ này chưa được triển khai rộng rãi do chưa có sự thay đổi trong Luật Ngân sách Nhà nước cũng như các văn bản hướng dẫn liên quan.

Bên cạnh đó, để thúc đẩy sự phát triển của KH&CN, việc huy động đầu tư từ xã hội là yếu tố không thể thiếu. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có thể trích tối đa 10% thu nhập tính thuế hàng năm để lập quỹ phát triển KH&CN. Tuy nhiên, do luật không quy định bắt buộc và mức trần 10% vẫn còn hạn chế, đa số doanh nghiệp không thực hiện trích lập quỹ, khiến nguồn vốn xã hội dành cho KH&CN chưa được khai thác hiệu quả. Một số doanh nghiệp nhà nước dù có lập quỹ nhưng lại không thể sử dụng do vướng mắc về cơ chế.

Dù đã có hơn 20 tỉnh, thành phố và một số bộ ngành thành lập quỹ phát triển KH&CN theo Luật KH&CN năm 2013, hoạt động của các quỹ này vẫn còn nhiều hạn chế. Nguồn vốn chỉ được cấp một lần từ ngân sách nhà nước, các khoản bổ sung hàng năm chủ yếu phụ thuộc vào phân bổ ngân sách cho các nhiệm vụ KH&CN cấp bộ, cấp tỉnh, cũng như đóng góp từ doanh nghiệp. Ngoài ra, việc khoán chi đến sản phẩm cuối cùng đối với các đề tài, dự án khoa học công nghệ cũng cần được điều chỉnh, bởi thực trạng hiện nay cho thấy thời gian làm hồ sơ thanh quyết toán còn dài hơn cả thời gian nghiên cứu thực tế.

Nhằm tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy sự phát triển của KH&CN, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong khuôn khổ Kỳ họp Quốc hội bất thường lần thứ 9 diễn ra ngày 15/2, các đại biểu đã nghe Bộ trưởng Bộ TT&TT Nguyễn Mạnh Hùng trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn trong hoạt động KH&CN và đổi mới sáng tạo.

Dự thảo này đưa ra nhiều điểm mới, bao gồm việc chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đồng thời thí điểm cơ chế cho doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới dưới sự giám sát của Nhà nước. Bên cạnh đó, còn có chính sách miễn trừ trách nhiệm đối với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong trường hợp thử nghiệm công nghệ mới hoặc mô hình kinh doanh mới mà gặp phải thiệt hại kinh tế do nguyên nhân khách quan.

Để Nghị quyết 57 phát huy hiệu quả, TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh rằng cần đồng bộ hóa các quy định pháp luật nhằm đổi mới cơ chế tài chính cho phát triển KH&CN theo hướng khả thi. Ông cảnh báo rằng nếu không có sự điều chỉnh đồng bộ, sẽ dẫn đến tình trạng chính sách bị trì trệ như đã từng xảy ra với Luật KH&CN năm 2013. Việc triển khai chính sách đột phá cần đảm bảo các điều khoản mới được quy định rõ ràng trong các luật chuyên ngành liên quan, đồng thời phải có cơ chế sửa đổi cụ thể đối với những luật chưa có quy định phù hợp.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng khẳng định rằng Chính phủ đã chỉ đạo tập trung sửa đổi nhiều luật quan trọng như Luật Ngân sách Nhà nước, các luật thuế, Luật Doanh nghiệp và Luật KH&CN. Một số luật sẽ được trình tại Kỳ họp Quốc hội trong tháng 5 tới. Thủ tướng nhấn mạnh rằng cần có những chính sách cụ thể và mang tính đột phá để thực sự đổi mới KH&CN. Ngoài các cơ chế đặc biệt, cần thiết kế công cụ quản lý hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch, tránh vi phạm, tham nhũng và lãng phí, đồng thời tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển khoa học và công nghệ trong nước.

Tin bài khác
Tổng thống Donald Trump dọa đánh thuế nặng doanh nghiệp Mỹ xây trung tâm dữ liệu ở nước ngoài

Tổng thống Donald Trump dọa đánh thuế nặng doanh nghiệp Mỹ xây trung tâm dữ liệu ở nước ngoài

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ ngăn các công ty Mỹ xây dựng trung tâm dữ liệu ở nước ngoài hoặc áp “mức thuế khổng lồ” nếu họ vẫn thực hiện. Phát biểu được đưa ra trong cuộc họp báo ngày 20/11 (giờ miền Đông nước Mỹ), song nhà lãnh đạo Mỹ chưa nêu rõ cách thực thi chính sách này.
Quốc hội thông qua sửa đổi Luật Điện lực, tháo gỡ vướng mắc đầu tư và cung ứng điện

Quốc hội thông qua sửa đổi Luật Điện lực, tháo gỡ vướng mắc đầu tư và cung ứng điện

Với 488/489 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, sáng 21/11, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, tập trung hoàn thiện cơ chế đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, mua bán điện trực tiếp và phát triển các nguồn điện mới, góp phần bảo đảm an ninh cung ứng điện.
Phú Thọ đóng cửa mỏ cát sông Hồng rộng gần 19ha tại xã Hùng Việt

Phú Thọ đóng cửa mỏ cát sông Hồng rộng gần 19ha tại xã Hùng Việt

UBND tỉnh Phú Thọ quyết định đóng cửa mỏ cát lòng sông Hồng rộng 18,97ha tại xã Hùng Việt, sau khi Công ty TNHH Trường Xuân hoàn thành cải tạo, phục hồi môi trường.
Phú Thọ: Cà phê doanh nhân gỡ “nút thắt” đất đai kéo dài hơn 20 năm cho doanh nghiệp

Phú Thọ: Cà phê doanh nhân gỡ “nút thắt” đất đai kéo dài hơn 20 năm cho doanh nghiệp

Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông yêu cầu các sở, ngành khẩn trương xử lý dứt điểm vướng mắc về nghĩa vụ tài chính đất đai và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho Công ty TNHH Dongkuk Việt Nam.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khép lại chuyến công tác tại Trung Quốc, khởi động Năm APEC 2027

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khép lại chuyến công tác tại Trung Quốc, khởi động Năm APEC 2027

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kết thúc chuyến công tác tại Trung Quốc sau khi tiếp nhận vai trò chủ nhà APEC 2027, thúc đẩy hợp tác song phương Việt Nam – Trung Quốc và mở rộng kết nối với các nền kinh tế trong khu vực.
Đừng để giá vé máy bay chỉ tăng mà khó giảm

Đừng để giá vé máy bay chỉ tăng mà khó giảm

Nhiên liệu hạ nhiệt giúp hãng hàng không giảm áp lực chi phí, nhưng chưa chắc hành khách được hưởng lợi tương ứng. Vấn đề không chỉ là giá vé có giảm hay không, mà còn là mức độ minh bạch trong cơ cấu giá và trách nhiệm điều chỉnh của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa được giảm tiền thuê đất, mở rộng cơ hội tiếp cận vốn và thị trường

Doanh nghiệp nhỏ và vừa được giảm tiền thuê đất, mở rộng cơ hội tiếp cận vốn và thị trường

Từ ưu đãi thuế, tín dụng, mặt bằng sản xuất đến cơ hội tham gia mua sắm công, Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa vừa được Quốc hội thông qua thiết lập nhiều cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp phát triển. Đáng chú ý, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh được hưởng chính sách hỗ trợ trong 36 tháng, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa được giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu theo quy định.
Quốc hội thông qua Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa với 485 phiếu tán thành

Quốc hội thông qua Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa với 485 phiếu tán thành

Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được Quốc hội thông qua với tỷ lệ tán thành tuyệt đối trong số đại biểu tham gia biểu quyết. Đạo luật mở rộng chính sách tiếp cận vốn, hỗ trợ mặt bằng sản xuất, ưu tiên mua sắm công và phát triển thị trường cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Quốc hội xem xét, thông qua loạt luật lớn, trong đó có Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Quốc hội xem xét, thông qua loạt luật lớn, trong đó có Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Trong ngày 20/11, Quốc hội khóa XVI dự kiến biểu quyết thông qua hàng loạt dự án luật quan trọng liên quan đến hình sự, thuế, đầu tư, doanh nghiệp và hoạt động hành nghề luật sư; đồng thời thảo luận các quy định mới về giao dịch hàng hóa phái sinh và xử lý nợ lệ phí môn bài.
Sơn La: Doanh nghiệp kiến nghị tháo gỡ vướng mắc, tạo động lực phát triển kinh tế tư nhân

Sơn La: Doanh nghiệp kiến nghị tháo gỡ vướng mắc, tạo động lực phát triển kinh tế tư nhân

Tại hội nghị đối thoại với Công an tỉnh Sơn La, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị tháo gỡ khó khăn về đất đai, PCCC, môi trường, giao thông, an ninh mạng, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.
Cuộc gặp thượng đỉnh ba bên Mỹ - Trung - Nga đầu tiên trong lịch sử diễn ra tại Thâm Quyến (Trung Quốc)

Cuộc gặp thượng đỉnh ba bên Mỹ - Trung - Nga đầu tiên trong lịch sử diễn ra tại Thâm Quyến (Trung Quốc)

Chiều 19/11, bên lề Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 33, lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga đã tham dự cuộc gặp ba bên đầu tiên. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng ba nước đang ở vị thế đặc biệt để thúc đẩy cắt giảm kho vũ khí hạt nhân toàn cầu.
Giám đốc Công an tỉnh Sơn La: "An ninh không phải là cái phanh kìm hãm phát triển"

Giám đốc Công an tỉnh Sơn La: "An ninh không phải là cái phanh kìm hãm phát triển"

Thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Sơn La khẳng định, bảo đảm an ninh, trật tự không chỉ là nhiệm vụ giữ gìn ổn định mà còn phải trở thành động lực, bệ đỡ cho doanh nghiệp phát triển nhanh và bền vững.
Việt Nam chính thức tiếp nhận vai trò Chủ nhà APEC 2027

Việt Nam chính thức tiếp nhận vai trò Chủ nhà APEC 2027

Tại lễ chuyển giao ở Thâm Quyến (Trung Quốc), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò Chủ nhà APEC 2027, đồng thời công bố chủ đề và ba ưu tiên lớn của Việt Nam nhằm thúc đẩy tăng trưởng, thương mại, đầu tư và đổi mới sáng tạo trong khu vực.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất ba định hướng hợp tác APEC

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất ba định hướng hợp tác APEC

Tham dự Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33 tại Trung Quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất ba định hướng lớn nhằm thúc đẩy liên kết kinh tế, khai mở không gian tăng trưởng mới và củng cố lòng tin giữa các nền kinh tế thành viên.
Việt Nam – Nga thúc đẩy các dự án hợp tác chiến lược, lấy năng lượng làm trọng tâm

Việt Nam – Nga thúc đẩy các dự án hợp tác chiến lược, lấy năng lượng làm trọng tâm

Trong cuộc gặp bên lề Tuần lễ cấp cao APEC 2026 tại Trung Quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Nga Vladimir Putin nhất trí tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, dầu khí, khoa học – công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao.