Thứ hai 16/11/2026 12:32
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thời cuộc

Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là cơ chế cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho nghiên cứu phát triển khoa học và phát triển công nghệ (R&D).
Bài liên quan
Nghệ An tập trung huy động, ưu tiên nguồn lực đầu tư phát triển khoa học và công nghệ
Đề xuất điều chỉnh Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ của doanh nghiệp
Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

Trong kỷ nguyên công nghệ số, khoa học và công nghệ (KH&CN) trở thành yếu tố quan trọng nhất đối với sự phát triển nhanh và bền vững của mọi quốc gia. Tuy nhiên, quá trình phát triển KH&CN vẫn gặp không ít vướng mắc, trong đó có những điểm nghẽn cốt lõi cần được tháo gỡ để thúc đẩy tiến bộ.

Nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Quân đã chỉ ra ba điểm nghẽn chính của KH&CN Việt Nam hiện nay, bao gồm cơ chế tài chính, phương thức đầu tư và chính sách sử dụng cán bộ KH&CN, trong đó cơ chế tài chính được xem là "điểm nghẽn của điểm nghẽn". Cơ chế tài chính không phù hợp đang làm suy giảm hiệu quả đầu tư, gây khó khăn cho các nhà khoa học, khiến nhiều nhân tài rời bỏ khu vực công lập để chuyển sang khu vực tư nhân hoặc ra nước ngoài.

Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”
Phát triển khoa học - công nghệ: Cơ chế tài chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là cơ chế cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (R&D). Việc tài trợ kinh phí cho các dự án khoa học công nghệ đang bị ràng buộc theo mô hình đầu tư xây dựng cơ bản, buộc phải tuân theo kế hoạch tài chính năm. Điều này dẫn đến việc các nhiệm vụ KH&CN phải được lập danh mục từ trước, trình Quốc hội thông qua rồi mới được cấp ngân sách vào đầu năm sau. Cách làm này khiến các nhà khoa học phải chờ đợi nhiều năm để nhận được kinh phí, trong khi những nghiên cứu phát sinh mới lại không thể được bố trí vốn do không có trong danh mục đã được phê duyệt từ trước.

Trong khi đó, các quốc gia phát triển đều sử dụng cơ chế quỹ để hỗ trợ, tài trợ cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ từ ngân sách nhà nước. Việt Nam cũng từng thử nghiệm cơ chế quỹ từ năm 2008 với việc thành lập Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) theo nghị định của Chính phủ. Tuy nhiên, hơn 10 năm qua, cơ chế quỹ này chưa được triển khai rộng rãi do chưa có sự thay đổi trong Luật Ngân sách Nhà nước cũng như các văn bản hướng dẫn liên quan.

Bên cạnh đó, để thúc đẩy sự phát triển của KH&CN, việc huy động đầu tư từ xã hội là yếu tố không thể thiếu. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có thể trích tối đa 10% thu nhập tính thuế hàng năm để lập quỹ phát triển KH&CN. Tuy nhiên, do luật không quy định bắt buộc và mức trần 10% vẫn còn hạn chế, đa số doanh nghiệp không thực hiện trích lập quỹ, khiến nguồn vốn xã hội dành cho KH&CN chưa được khai thác hiệu quả. Một số doanh nghiệp nhà nước dù có lập quỹ nhưng lại không thể sử dụng do vướng mắc về cơ chế.

Dù đã có hơn 20 tỉnh, thành phố và một số bộ ngành thành lập quỹ phát triển KH&CN theo Luật KH&CN năm 2013, hoạt động của các quỹ này vẫn còn nhiều hạn chế. Nguồn vốn chỉ được cấp một lần từ ngân sách nhà nước, các khoản bổ sung hàng năm chủ yếu phụ thuộc vào phân bổ ngân sách cho các nhiệm vụ KH&CN cấp bộ, cấp tỉnh, cũng như đóng góp từ doanh nghiệp. Ngoài ra, việc khoán chi đến sản phẩm cuối cùng đối với các đề tài, dự án khoa học công nghệ cũng cần được điều chỉnh, bởi thực trạng hiện nay cho thấy thời gian làm hồ sơ thanh quyết toán còn dài hơn cả thời gian nghiên cứu thực tế.

Nhằm tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy sự phát triển của KH&CN, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong khuôn khổ Kỳ họp Quốc hội bất thường lần thứ 9 diễn ra ngày 15/2, các đại biểu đã nghe Bộ trưởng Bộ TT&TT Nguyễn Mạnh Hùng trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn trong hoạt động KH&CN và đổi mới sáng tạo.

Dự thảo này đưa ra nhiều điểm mới, bao gồm việc chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đồng thời thí điểm cơ chế cho doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới dưới sự giám sát của Nhà nước. Bên cạnh đó, còn có chính sách miễn trừ trách nhiệm đối với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong trường hợp thử nghiệm công nghệ mới hoặc mô hình kinh doanh mới mà gặp phải thiệt hại kinh tế do nguyên nhân khách quan.

Để Nghị quyết 57 phát huy hiệu quả, TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh rằng cần đồng bộ hóa các quy định pháp luật nhằm đổi mới cơ chế tài chính cho phát triển KH&CN theo hướng khả thi. Ông cảnh báo rằng nếu không có sự điều chỉnh đồng bộ, sẽ dẫn đến tình trạng chính sách bị trì trệ như đã từng xảy ra với Luật KH&CN năm 2013. Việc triển khai chính sách đột phá cần đảm bảo các điều khoản mới được quy định rõ ràng trong các luật chuyên ngành liên quan, đồng thời phải có cơ chế sửa đổi cụ thể đối với những luật chưa có quy định phù hợp.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng khẳng định rằng Chính phủ đã chỉ đạo tập trung sửa đổi nhiều luật quan trọng như Luật Ngân sách Nhà nước, các luật thuế, Luật Doanh nghiệp và Luật KH&CN. Một số luật sẽ được trình tại Kỳ họp Quốc hội trong tháng 5 tới. Thủ tướng nhấn mạnh rằng cần có những chính sách cụ thể và mang tính đột phá để thực sự đổi mới KH&CN. Ngoài các cơ chế đặc biệt, cần thiết kế công cụ quản lý hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch, tránh vi phạm, tham nhũng và lãng phí, đồng thời tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển khoa học và công nghệ trong nước.

Tin bài khác
Thủ tướng Lê Minh Hưng thúc đẩy hợp tác với 6 quốc gia bên lề Hội nghị ASEAN 49

Thủ tướng Lê Minh Hưng thúc đẩy hợp tác với 6 quốc gia bên lề Hội nghị ASEAN 49

Trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Manila (Philippines), ngày 15/11, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã gặp gỡ, trao đổi với lãnh đạo Brazil, Canada, Lào, Philippines, Singapore và Australia, tập trung thúc đẩy hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất mở rộng không gian hợp tác kinh tế số, công nghệ trong Cộng đồng Pháp ngữ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất mở rộng không gian hợp tác kinh tế số, công nghệ trong Cộng đồng Pháp ngữ

Tại Diễn đàn FrancoTech 2026 ở Campuchia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất đưa khoa học, công nghệ và kinh tế số trở thành động lực phát triển mới của Cộng đồng Pháp ngữ, đồng thời thúc đẩy kết nối doanh nghiệp, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hợp tác phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).
Sơn La: 7 dự án du lịch với tổng vốn hơn 2.100 tỷ đồng sắp khởi công

Sơn La: 7 dự án du lịch với tổng vốn hơn 2.100 tỷ đồng sắp khởi công

Với tổng vốn đầu tư hơn 2.100 tỷ đồng, 7 dự án du lịch tại Sơn La đang được đẩy nhanh thủ tục để khởi công trong quý IV năm 2026, mở thêm dư địa phát triển du lịch.
ASEAN thiết lập khuôn khổ pháp lý chung cho nền kinh tế số

ASEAN thiết lập khuôn khổ pháp lý chung cho nền kinh tế số

Ngày 14/11, tại Manila (Philippines), các nước thành viên ASEAN chính thức ký Hiệp định khung về Kinh tế số (DEFA), đánh dấu bước tiến quan trọng trong hội nhập kinh tế số khu vực. Thỏa thuận hướng tới tháo gỡ rào cản thương mại, kết nối dữ liệu xuyên biên giới và mở rộng cơ hội kinh doanh cho cộng đồng doanh nghiệp.
Tập đoàn Xuân Thiện: “Đã nói là làm, đã làm là phải xong” tại dự án 28.000 tỷ đồng

Tập đoàn Xuân Thiện: “Đã nói là làm, đã làm là phải xong” tại dự án 28.000 tỷ đồng

Với tinh thần “đã nói là làm, đã làm là phải xong”, Tập đoàn Xuân Thiện cam kết đưa Thủy điện tích năng Đông Phù Yên công suất 1.200 MW, vốn đầu tư gần 28.000 tỷ đồng, phát điện năm 2030, sớm hơn 2 năm so với kế hoạch.
Sơn La khởi công dự án thủy điện tích năng 1.200 MW, vốn gần 27.871 tỷ đồng

Sơn La khởi công dự án thủy điện tích năng 1.200 MW, vốn gần 27.871 tỷ đồng

Dự án Thủy điện tích năng Đông Phù Yên có tổng vốn đầu tư gần 27.871 tỷ đồng, được hoàn tất các điều kiện khởi công chỉ sau 76 ngày kể từ khi chấp thuận chủ trương đầu tư.
Philippines “chào khách” bằng ẩm thực và đặc sản tại Hội nghị cấp cao ASEAN

Philippines “chào khách” bằng ẩm thực và đặc sản tại Hội nghị cấp cao ASEAN

Chỉ trong ngày đầu tiên của Hội nghị cấp cao ASEAN 2026, các sản phẩm đặc trưng của Philippines đã mang về 500.000 peso Philippines tại Trung tâm Truyền thông Quốc tế ASEAN. Cùng với khu ẩm thực phục vụ miễn phí, Manila đang tận dụng sự kiện để quảng bá du lịch ẩm thực và thúc đẩy doanh thu từ du khách.
Việt Nam thúc đẩy ba ưu tiên chiến lược tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 49

Việt Nam thúc đẩy ba ưu tiên chiến lược tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 49

Tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Philippines, Việt Nam tập trung thúc đẩy đoàn kết nội khối, tăng cường liên kết kinh tế và mở rộng hợp tác với các đối tác. Đây cũng là dịp để Việt Nam phát huy vai trò chủ động, đóng góp thực chất vào triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Điện Biên thúc đẩy hợp tác nghị viện Việt Nam – Nhật Bản

Điện Biên thúc đẩy hợp tác nghị viện Việt Nam – Nhật Bản

Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên Trần Tiến Dũng tham dự cuộc gặp mặt Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản khóa XVI, góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai nước.
Bội chi ngân sách nhà nước năm 2025 ở mức 3,1% GDP, thấp hơn dự toán

Bội chi ngân sách nhà nước năm 2025 ở mức 3,1% GDP, thấp hơn dự toán

Quốc hội đã thông qua quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025 với mức bội chi 400.163 tỷ đồng, tương đương 3,1% GDP, thấp hơn 15,1% so với dự toán. Tuy nhiên, áp lực từ chuyển nguồn ngân sách, chậm phân bổ và giải ngân vốn vẫn là những vấn đề cần tiếp tục xử lý.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự APEC 2026

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự APEC 2026

Từ ngày 17-20/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ tham dự Tuần lễ cấp cao APEC lần thứ 33 tại Trung Quốc. Sự kiện có ý nghĩa quan trọng khi Việt Nam tiếp nhận vai trò chủ nhà APEC 2027, mở ra cơ hội thúc đẩy hợp tác kinh tế và nâng cao vị thế quốc gia trong khu vực.
Quốc hội chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường

Quốc hội chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường

Với 457/457 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, sáng 13/11, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động đo lường, tăng cường kiểm soát phương tiện đo và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Quảng Trị ký kết Thỏa thuận hợp tác với tỉnh Leningrad (Liên bang Nga)

Quảng Trị ký kết Thỏa thuận hợp tác với tỉnh Leningrad (Liên bang Nga)

Quảng Trị và tỉnh Leningrad (Liên bang Nga) ký kết Thỏa thuận hợp tác trên ba nhóm lĩnh vực trọng tâm, mở rộng cơ hội kết nối đầu tư, thương mại, khoa học - công nghệ và giao lưu văn hóa giữa hai địa phương.
Tỷ phú Jensen Huang rời ghế CEO Nvidia: Ai tạm thời chèo lái gã khổng lồ AI?

Tỷ phú Jensen Huang rời ghế CEO Nvidia: Ai tạm thời chèo lái gã khổng lồ AI?

Nvidia bước vào cuộc chuyển giao lãnh đạo sau khi nhà đồng sáng lập Jensen Huang từ chức. Giám đốc tài chính Colette Kress được giao điều hành tạm thời, trong khi việc con gái ông hủy chuyến thăm Hàn Quốc cũng thu hút sự chú ý.
Bài toán huy động hơn 6 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng 10% năm tới

Bài toán huy động hơn 6 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng 10% năm tới

Tổng vốn đầu tư toàn xã hội năm 2027 được xác định cần đạt khoảng 36-38% GDP, tương đương 6-6,4 triệu tỷ đồng. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, bài toán lớn không chỉ là tìm đủ vốn mà còn là phân bổ đúng chỗ, nâng hiệu quả đầu tư và giữ ổn định vĩ mô.