Lấy khoa học - công nghệ làm động lực cốt lõi nâng tầm giá trị cho ngành sữa

Còn dư địa chưa được khai thác

Ngành công nghiệp sữa Việt Nam là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng nhanh và ổn định trong nhóm ngành thực phẩm – đồ uống. Hơn hai thập kỷ qua, ngành sữa đã có những bước phát triển đáng kể cả về quy mô sản xuất, chất lượng sản phẩm, cũng như mức độ đáp ứng nhu cầu trong nước và hướng đến xuất khẩu.

Tính riêng giai đoạn 2011-2022, doanh thu ngành sữa trong nước có xu hướng tăng liên tục từ mức 47 nghìn tỷ năm 2011 lên 125 nghìn tỷ năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 9,51%/năm; sản lượng sữa tươi tăng từ 654,3 triệu lít năm 2011 lên 1.315,5 triệu lít năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 8,03%/năm; sản lượng sữa bột cũng có sự tăng trưởng khá từ mức 76,1 nghìn tấn năm 2011 lên 155,5 nghìn tấn năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 8,43%/năm; số lượng bò sữa có sự tăng trưởng khá từ 142.700 con vào năm 2011 tăng lên 325.154 con năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 8,08%/năm1.

Lấy khoa học - công nghệ làm động lực cốt lõi nâng tầm giá trị cho ngành sữa. Ảnh: TH True Milk

Nhiều doanh nghiệp trong nước đang chiếm thị phần chủ đạo như: Vinamilk, TH True Milk, Mộc Châu Milk, Nutifood...

Tuy nhiên nếu so sánh với các nước có ngành sữa phát triển như New Zealand, Hà Lan hay Israel… thì ngành sữa nước ta vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế cần sớm khắc phục. Trong đó phải kể đến chăn nuôi bò sữa vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ lẻ, phân tán; năng suất trung bình chỉ khoảng 15–20 lít/con/ngày, thấp hơn so với các nước nói trên rất nhiều.

Bên cạnh đó, tỷ lệ tự cung nguyên liệu sữa trong nước còn thấp, dẫn đến phụ thuộc lớn vào sữa bột và nguyên liệu nhập khẩu. Công nghệ chế biến tại nhiều cơ sở chưa đồng bộ, sản phẩm đơn điệu, thiếu tính đột phá và giá trị gia tăng chưa cao.

Mặc dù vậy song nếu so với các nước tiên tiến thì tiềm năng phát triển của ngành sữa Việt Nam còn rất lớn và chưa được khai thác hết. Điều này đòi hỏi ngành công nghiệp sữa Việt Nam phải nhanh chóng chuyển đổi, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ để tăng năng suất, cải thiện chất lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ứng dụng khoa học – công nghệ để tăng năng suất, chất lượng

Theo ông Hoàng Minh Hải - Phòng Tham vấn hội nhập, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương: Ngành sữa Việt Nam đang ở giai đoạn phát triển năng động, nhiều tiềm năng nhưng cũng đầy thách thức. Việc đầu tư đúng hướng vào công nghệ, giống, quản trị và mô hình chuỗi giá trị sẽ là yếu tố then chốt giúp ngành sữa phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Ngành sữa Việt Nam hướng tới mục tiêu đến năm 2030, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm 8 - 9%/ năm; sản lượng sữa nước chế biến đạt 4.200 triệu lít/năm (trong đó sản lượng sữa tươi nguyên liệu đạt 2.600 triệu lít/năm); sản lượng sữa bột 210.000 nghìn tấn/năm; sữa tươi nguyên liệu trong nước đáp ứng khoảng 55 - 58% nhu cầu của ngành chế biến sữa trong nước; tầm nhìn đến năm 2045 trở thành trung tâm sản xuất và chế biến sữa hàng đầu khu vực.

Để đạt được mục tiêu đó, ông Hoàng Minh Hải cho rằng, cần tập trung vào các định hướng khoa học - công nghệ phát triển giống bò sữa cao sản, thích nghi khí hậu; tự động hóa và số hóa toàn diện trang trại chăn nuôi, bằng việc nhân rộng mô hình trang trại chăn nuôi bò sữa công nghệ cao, tích hợp AI, IoT, cảm biến sinh học và dữ liệu lớn vào hệ thống quản lý đàn, chế độ dinh dưỡng, sinh sản, phòng bệnh. Phát triển hệ sinh thái quản lý thông minh, kết nối từ trang trại đến nhà máy chế biến, hướng tới sản xuất chính xác và tối ưu tài nguyên.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc thông minh bằng việc ứng dụng công nghệ blockchain, mã QR, hệ thống phần mềm quản lý chuỗi giá trị để tăng tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc sản phẩm từ trang trại đến bàn ăn. Đẩy mạnh thương mại điện tử, nền tảng phân phối trực tuyến và cá nhân hóa trải nghiệm người tiêu dùng thông qua dữ liệu tiêu dùng.

Ngoài ra, cần phát triển mô hình tuần hoàn và sản xuất xanh, tăng cường áp dụng công nghệ xử lý chất thải, tái sử dụng nước, sản xuất phân hữu cơ từ phân bò, hướng đến giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu. Hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ theo hướng tiết kiệm năng lượng, giảm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu...

Để đảm bảo triển khai hiệu quả ứng dụng khoa học - công nghệ vào thực tế, nhiều ý kiến cho rằng, ngành sữa cần đào tạo và phát triển nhân lực công nghệ; thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Khuyến khích đăng ký sở hữu trí tuệ, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp trong ngành sữa nhằm bảo vệ kết quả nghiên cứu và tạo động lực cạnh tranh...