Rạch ròi quy chuẩn sữa: Bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp

Phát triển nhưng còn manh mún

Chăn nuôi bò sữa ở nước ta có lịch sử khá sớm, do người Pháp đưa vào từ cuối thế kỷ 18 bằng các giống bò đỏ. Sau đó, năm 1960 Việt Nam nhập 200 bò sữa lang trắng đen từ Trung Quốc về nuôi tại Ba Vì…

Giai đoạn 2010-2015, đàn bò sữa trong nước tăng trưởng mạnh ở mức 2 con số (15,4%/năm). Tuy nhiên, đà tăng này đã giảm rất nhanh, chỉ còn 1,9%/năm trong giai đoạn 2015-2020 và còn 0,4%/năm giai đoạn 2020-2024.

TS. Nguyễn Xuân Dương – Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam nêu ý kiến

TS. Nguyễn Xuân Dương – Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam – cho biết, sự suy giảm này dẫn tới không đạt được mục tiêu của Chiến lược phát triển ngành chăn nuôi, đến năm 2025 tổng đàn bò sữa phải đạt khoảng 500.000 con (thực tế hiện nay mới chỉ đạt được khoảng 330.000 con, bằng 65%). Nếu không có sự điều chỉnh kịp thời thì đến năm 2030, tổng đàn bò sữa cả nước không thể đạt được mục tiêu kế hoạch 650.000-670.000 con.

Tương tự như đàn bò, tốc độ tăng trưởng về sản lượng sữa tươi nguyên liệu cũng giảm nhanh, từ 17,7%/năm giai đoạn 2010-2015 xuống còn 6,7%/năm giai đoạn 2015-2020 và chỉ còn 3,3%/năm giai đoạn 2020-2024. “Nếu không có sự điều chỉnh kịp thời, đến năm 2030 không thể đạt được mục tiêu kế hoạch 2,6-2,8 triệu tấn sữa tươi, đảm bảo 25-26 kg sữa/người và chủ trương tự túc được 60% nguyên liệu cho ngành công nghiệp sữa cũng không thể thành hiện thực”, TS. Nguyễn Xuân Dương bày tỏ.

Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam đánh giá: Trong nhiều năm, chăn nuôi bò sữa ở Việt Nam manh mún, nhỏ lẻ; không tự chủ được sữa tươi nguyên liệu trong nước, thị trường sữa nước Việt Nam đã phụ thuộc lớn vào sữa bột nhập khẩu để pha lại (sữa hoàn nguyên).

Quyền lợi người tiêu dùng chưa được bảo đảm

Thực tế này gây ra một số hệ lụy lớn như: Người tiêu dùng không được tiếp cận nguồn dinh dưỡng tối ưu từ sữa tươi một cách trọn vẹn. Bên cạnh đó, việc nhập khẩu sữa bột và pha lại/hoàn nguyên thành các sản phẩm sữa dạng lỏng làm giảm động lực phát triển ngành chăn nuôi bò sữa trong nước, khiến người nông dân đứng ngoài chuỗi giá trị của ngành sữa trên quê hương mình.

Điều TS. Nguyễn Xuân Dương lo ngại nhất hiện nay là nhận thức về chất lượng và giá trị dinh dưỡng của sữa và các sản phẩm từ sữa của đại bộ phận người dân chưa đúng; chưa phân biệt đúng bản chất dinh dưỡng và sản phẩm hàng hóa của sữa và sản phẩm từ sữa.

Hơn thế, nhiều quy định về tiêu chuẩn chất lượng, quy chuẩn kỹ thuật đối với sữa và sản phẩm từ sữa không minh bạch, rõ ràng; thiếu đồng bộ và thống nhất giữa các bộ, ngành gây khó khăn cho người sản xuất, cũng như lựa chọn của người tiêu dùng.

Cùng bàn về vấn đề này, chia sẻ tại hội thảo “Phát triển ngành sữa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, diễn ra mới đây, các chuyên gia cùng phân tích, do chưa có sự phân biệt rõ ràng trong các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành nên phần lớn người tiêu dùng còn nhầm lẫn giữa “sữa tươi tiệt trùng” và “sữa hoàn nguyên tiệt trùng”. Việc pha sữa bột rồi tiệt trùng cũng được gọi là “sữa tiệt trùng”, khiến người dân khó nhận diện bản chất sản phẩm.

Theo PGS. TS. Vũ Nguyên Thành - Viện trưởng Viện Công nghiệp Thực phẩm, khi điều kiện kinh tế - xã hội đã thay đổi, việc tiếp tục sử dụng sữa hoàn nguyên hoặc sữa pha lại cần được cân nhắc. Sữa tươi tuy vượt trội về giá trị dinh dưỡng nhưng đang gặp bất lợi trong cạnh tranh do chênh lệch giá thành so với sữa hoàn nguyên. Điều này dẫn tới một nghịch lý trên thị trường, sản phẩm dinh dưỡng tốt hơn lại ít cơ hội hơn.

Vì vậy, nhiều ý kiến bày tỏ, việc cập nhật, hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật về sữa rất cấp thiết, không phải vì có sai sót mà là do thực tiễn đã thay đổi, đòi hỏi phải có điều chỉnh phù hợp để bảo vệ người tiêu dùng, đặc biệt trẻ em và đảm bảo sự minh bạch trên thị trường sữa hiện nay.

Bên cạnh đó, cần minh bạch tuyệt đối trong thông tin ghi nhãn và truyền thông sản phẩm, nhất là với các chương trình cộng đồng có liên quan đến trẻ em.