 |
| OPEC đối mặt bài toán cân bằng nguồn cung khi áp lực tăng sản lượng gia tăng |
Sau nhiều tháng chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) đang đứng trước thách thức lớn trong việc điều hòa lợi ích giữa các quốc gia thành viên. Trong khi một số nước muốn nhanh chóng nâng sản lượng để phục hồi nguồn thu sau thời gian xuất khẩu gián đoạn, nhiều thành viên khác lại ưu tiên duy trì chính sách kiểm soát nguồn cung nhằm ổn định giá dầu trên thị trường quốc tế.
Cuộc xung đột tại Trung Đông từng gây gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới – bị ảnh hưởng. Việc lưu thông tàu chở dầu đình trệ khiến nhiều quốc gia vùng Vịnh dù vẫn còn nguồn cung nhưng không thể xuất khẩu ra thị trường.
Iran, Iraq và Kuwait là những nước chịu tác động mạnh nhất khi buộc phải cắt giảm sản lượng hoặc tạm ngừng một phần hoạt động khai thác do xuất khẩu bị gián đoạn. Khi lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz dần được khôi phục, nhu cầu tăng sản lượng để bù đắp phần doanh thu đã mất cũng trở nên cấp thiết hơn.
Đáng chú ý, Iraq – nhà sản xuất dầu lớn thứ hai trong OPEC – đang thúc đẩy kế hoạch nâng công suất khai thác lên khoảng 5 triệu thùng/ngày trong ngắn hạn và hướng tới mục tiêu 7 triệu thùng/ngày trong tương lai. Theo các chuyên gia, áp lực phục hồi nền kinh tế khiến Baghdad mong muốn được điều chỉnh hạn ngạch sản xuất cao hơn trong khuôn khổ OPEC.
Những bất đồng về hạn ngạch đã làm gia tăng sức ép đối với cơ chế điều phối của tổ chức. Việc Iraq phát tín hiệu có thể xem xét lại tư cách thành viên nếu không được nâng hạn ngạch càng cho thấy những khác biệt về lợi ích giữa các nước xuất khẩu dầu trong bối cảnh thị trường bước vào giai đoạn tái cân bằng.
Trong khi đó, Ả Rập Saudi – quốc gia có vai trò dẫn dắt OPEC – vẫn duy trì quan điểm thận trọng. Nhờ hệ thống đường ống vận chuyển dầu tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, nước này giảm đáng kể sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz, qua đó hạn chế tác động của xung đột đối với hoạt động xuất khẩu.
Lợi thế về hạ tầng giúp Riyadh có nhiều dư địa hơn để ưu tiên mục tiêu ổn định thị trường thay vì gia tăng nhanh nguồn cung. Theo nhiều chuyên gia năng lượng, việc bơm thêm quá nhiều dầu trong khi nhu cầu tiêu thụ chưa phục hồi hoàn toàn có thể kéo giá dầu giảm mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu ngân sách của các quốc gia xuất khẩu.
Đây cũng là lý do OPEC+ – liên minh giữa OPEC và các nước sản xuất dầu ngoài khối – tại cuộc họp gần đây chỉ thống nhất nâng sản lượng thêm 188.000 thùng/ngày, thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng của một số thành viên mong muốn mở rộng khai thác.
Các tổ chức nghiên cứu thị trường cho rằng nguy cơ dư cung đang hiện hữu khi lượng dầu từng bị "mắc kẹt" trong giai đoạn xung đột đồng loạt quay trở lại thị trường, trong khi nhu cầu tiêu thụ toàn cầu vẫn tăng chậm. Xu hướng điện khí hóa phương tiện giao thông và chuyển dịch sang năng lượng sạch tại nhiều nền kinh tế lớn như Trung Quốc và châu Âu cũng đang làm giảm tốc độ tăng trưởng nhu cầu đối với nhiên liệu hóa thạch.
Bên cạnh đó, dù lượng dầu dự trữ chiến lược tại nhiều quốc gia đã sụt giảm đáng kể trong thời gian xảy ra khủng hoảng nguồn cung, giới phân tích nhận định quá trình bổ sung dự trữ sẽ diễn ra thận trọng hơn do nhiều chính phủ vẫn chờ tín hiệu rõ ràng về xu hướng giá.
Trong bối cảnh đó, nhiều dự báo cho rằng giá dầu có thể tiếp tục chịu sức ép trong trung hạn nếu nguồn cung tăng nhanh hơn tốc độ phục hồi của nhu cầu. Một số tổ chức phân tích quốc tế nhận định giá dầu có thể lùi về quanh 60 USD/thùng trong năm tới và tiếp tục giảm về khoảng 50 USD/thùng trong những năm tiếp theo nếu thị trường xuất hiện tình trạng dư cung kéo dài.
Diễn biến này được đánh giá sẽ mang lại lợi ích cho các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng nhờ chi phí nhiên liệu giảm, song lại tạo áp lực đáng kể lên ngân sách của nhiều quốc gia thành viên OPEC vốn phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ xuất khẩu dầu mỏ.
Trong ngắn hạn, khả năng duy trì sự đồng thuận về chính sách sản lượng sẽ tiếp tục là phép thử đối với vai trò điều phối của OPEC. Việc cân bằng giữa nhu cầu phục hồi doanh thu của từng quốc gia thành viên và mục tiêu ổn định thị trường dầu mỏ toàn cầu được xem là yếu tố quyết định triển vọng giá năng lượng trong thời gian tới.
