Mua bán vàng phải chịu thuế thu nhập cá nhân như thế nào?

Trong dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN - sửa đổi), Chính phủ đề xuất thuế TNCN từ hoạt động giao dịch mua bán vàng thuộc đối tượng chịu thuế, để nâng cao tính minh bạch của thị trường, hạn chế đầu cơ vàng. Chính phủ giao Bộ Tài chính phối hợp với NHNN thống nhất đưa nội dung này vào dự thảo luật. Thị trường vàng sẽ có biến động nếu việc mua bán vàng chịu thuế TNCN, đặc biệt ở người bán vàng?

Cách đây không lâu, giá vàng liên tục tăng, người dân vẫn sắp hàng mua vàng. Ảnh: Internet.

Một thị trường vàng bất ổn

Thị trường vàng trong nhiều năm gần đây biến động tăng dữ dội, hết lập kỷ lục này đến kỷ lục khác, phá vỡ mọi kỷ lục thời đại. Nguyên nhân biến động giá vàng thì nhiều, trong đó có nguyên nhân yếu tố địa chính trị thế giới rất phức tạp. Giá vàng trong nước cũng vậy nhưng điều khác biệt là mức chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới quá cao, ở mức trên dưới 20 triệu đồng/lượng. Điều này cho thấy giá vàng trong nước không thể liên thông với thế giới.

Nguyên nhân vấn đề này bắt nguồn từ chính sách độc quyền vàng miếng (mà nay Chính phủ đã bỏ), không nhập khẩu vàng. Vấn đề quan trọng là chính sách quản lý, điều tiết thị trường vàng chậm được đổi mới, chưa theo kịp sự phát triển của thị trường và đòi hỏi của thực tiễn; thiếu những hình thức kinh doanh hiện đại, bắt kịp xu hướng của thế giới.

Nhận thấy những hạn chế này, gần đây Chính phủ đã liên tục có nhiều động thái thay đổi và điều chỉnh cách quản lý thị trường vàng. Theo đó ngày 26/8 Chính phủ ban hành Nghị định số 232/2025/NĐ-CP (Nghị định 323) sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP (Nghị định 24), có hiệu lực từ ngày 10/10/2025. Theo đó xóa bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng, xuất khẩu vàng nguyên liệu và cho các doanh nghiệp (DN), ngân hàng đủ điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng...

Nghị định số 232 theo nhận định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) không chỉ khắc phục những hạn chế của cơ chế cũ mà còn đặt nền móng cho một cấu trúc thị trường vàng hiện đại, minh bạch và gắn kết chặt chẽ với hệ thống tài chính - tiền tệ.

Chỉ với các biện pháp đó vẫn chưa thể ổn định thị trường vàng, mà cần có những công cụ khác hiện đại hơn như tham khảo kinh nghiệm quốc tế thành lập sở giao dịch vàng quốc gia; cho phép đưa vàng vào giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa; hoặc lập sàn giao dịch vàng trong Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam..., thậm chí áp dụng thuế đối với giao dịch mua bán vàng để nâng cao tính minh bạch thị trường, tiến tới xóa bỏ thuế xuất khẩu đối với vàng trang sức mỹ nghệ để khuyến khích phát triển sản xuất và xuất khẩu vàng trang sức của Việt Nam…

Nếu không có những biện pháp đồng bộ, thị trường vàng trong nước vẫn tiếp tục bất ổn, ảnh hưởng đến thị trường tiền tệ, tỷ giá…

Đánh thuế giao dịch mua bán vàng

Mới đây nhất, trong dự án Luật Thuế TNCN - sửa đổi), Chính phủ đề xuất thuế TNCN từ hoạt động giao dịch mua bán vàng thuộc đối tượng chịu thuế, để nâng cao tính minh bạch của thị trường, hạn chế đầu cơ vàng. Chính phủ giao Bộ Tài chính phối hợp với NHNN thống nhất đưa nội dung này vào dự thảo luật.

Thị trường vàng sẽ có biến động nếu việc mua bán vàng chịu thuế TNCN, đặc biệt ở người bán vàng?

Theo quy định tại Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT) 2024, vàng dạng thỏi, miếng chưa được chế tác thành sản phẩm mỹ nghệ, đồ trang sức hay sản phẩm khác ở khâu nhập khẩu thuộc diện không chịu thuế GTGT. Vàng trang sức vẫn chịu thuế GTGT. DN kinh doanh vàng chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Trong khi đó, cá nhân giao dịch vàng hiện không chịu thuế TNCN.

Hiện tại, người mua vàng miếng vẫn phải trả 10% thuế GTGT đã được tính sẵn trong giá bán. DN kinh doanh vàng nộp khoản này cùng với thuế TNDN ở mức 20%. Tuy nhiên, cá nhân mua bán vàng để sinh lợi lại chưa chịu thuế TNCN. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng về nghĩa vụ thuế, khi người kinh doanh hàng hóa trên mạng phải nộp thuế TNCN từ 1-2%, giao dịch cổ phiếu nộp thuế TNCN 0,1%, giao dịch bất động sản nộp thuế TNCN 2%.

Khoảng trống không phải chịu thuế TNCN khi giao dịch vàng trở thành "kẽ hở" khiến nhiều nhà đầu cơ gom - xả vàng với quy mô lớn mà không phải gánh nghĩa vụ thuế. Do vậy, yêu cầu đánh thuế giao dịch vàng của Chính phủ là có cơ sở. Nhưng vì sao bấy lâu nay người dân mua bán vàng không phải chịu thuế này?

Trả lời câu hỏi này, có thể ở nước ta, quan điểm hiện nay coi vàng miếng là "tiền", chứ không phải hàng hóa, tức nhấn mạnh vai trò tiền tệ của vàng, tức là khả năng bảo toàn giá trị và được chấp nhận rộng rãi như một phương tiện thanh toán trong lịch sử, trái ngược với vai trò hàng hóa thông thường. Tuy nhiên, trên thực tế, vàng miếng hiện nay được xem là một loại hàng hóa đặc biệt do nó vừa có vai trò tích trữ tài sản, vừa có thể được giao dịch như một loại hàng hóa thông thường, không còn là tiền tệ chính thức. Trong khi trên thế giới coi vàng là một loại hàng hóa rất bình thường.

Vàng trang sức, dùng trong cưới hỏi, nếu bán ra phải chịu thuế TNCN như thế nào?

Từ đó, các chuyên gia đề xuất cần phải xác định vàng là mặt hàng có tính chất hàng hoá hay là tiền tệ để có biện pháp quản lý phù hợp. Nếu xác định vàng là hàng hóa thì phải có giải pháp tăng nguồn cung, quản lý, điều tiết thị trường bằng thuế.

Từ đó, cần phân biệt, nếu xem vàng là một kênh đầu tư thì nên quản lý nó như một kênh đầu tư và tất nhiên phải đánh thuế phù hợp. Còn nếu nhìn là trang sức thì phải kiểm soát như là một loại hàng hóa bình thường khác.

Bấy lâu nay người dân mua vàng để dành, như một kênh tích trữ, tiết kiệm. Nhiều người buôn bán nhỏ lẻ ở chợ, ở nhiều vùng quê thậm chí còn mua vàng trả góp, chủ yếu là vàng nhẫn địa phương, đủ nửa chỉ, hoặc 1 chỉ họ mới lấy vàng. Vậy những người này có phải đóng thuế TNCN nếu họ bán ra? Có nên đặt ra hạn ngạch bán ra bao nhiêu là phải đóng thuế và chỉ nên áp dụng với những người kinh doanh, mua bán vàng nhưng làm sao phân biệt được… Đó là chưa kể vàng nhẫn, vàng trang sức người dân mua để phục vụ việc riêng như cưới hỏi cho con cháu, có phải chịu thuế?

Còn nữa, vậy cá nhân mua bán kim cương, các loại đá quý, vàng mỹ nghệ vàng có phải chịu thuế TNCN, trong khi hộ kinh doanh các mặt hàng này cũng đã nộp thuế GTGT, thuế thu nhập doanh nghiệp?

Về nguyên tắc, tất cả các hoạt động kinh tế tạo ra thu nhập, lợi nhuận đều phải đóng thuế. Nhiều nước trên thế giới đã thực hiện đánh thuế giao dịch vàng. Vấn đề quan trọng đặt ra ở nước ta là đánh thuế TNCN trong giao dịch vàng như thế nào. Nếu đánh thuế TNCN, nên đánh thuế trên lợi nhuận thay vì đánh thuế trên giá trị tại thời điểm bán, để tránh bị "thuế chồng thuế". Bởi đơn giản, người dân dùng thu nhập sau thuế để mua vàng mà giao dịch này bị đánh thuế thì họ sẽ bị đánh thuế 2 lần. Vì vậy chỉ nên đánh thuế vào phần lợi nhuận khi người dân bán vàng sẽ công bằng hơn. Tuy nhiên, thực tế không phải giao dịch nào cũng có thể tính thuế được, vì với vàng đã lưu thông nhiều năm trong nhân dân, thiếu dữ liệu gốc để xác định giá mua, việc đánh thuế gần như bất khả thi.

Có nhiều câu hỏi đặt ra nếu áp dụng thuế TNCN trong lĩnh vực mua bán vàng, kể cả vàng tích trữ trong nhân dân.

Có điều khả tín rằng, nếu đánh thuế TNCN khi mua bán vàng, gía vàng sẽ biến động, mà xu hướng giảm là chủ yếu và dần dần xóa được mức chênh lệch với giá vàng thế giới, nếu có thêm những phương thức điều hành thị trường vàng hiện đại