Không giống với nhiều tên tuổi trong làng công nghệ trí tuệ nhân tạo, thường họ tập trung vào việc nâng cao độ chính xác hay tốc độ xử lý, Raghu theo đuổi một hướng đi khác: “giải phẫu” cách mà các mô hình học máy suy nghĩ. Công việc của cô không chỉ dừng lại ở việc tạo ra AI, mà còn giúp con người hiểu được logic đằng sau những quyết định, đặc biệt trong những lĩnh vực nhạy cảm như tài chính hay y tế.
 |
| Maithra Raghu – đồng sáng lập và CEO của công ty Samaya AI |
Trong nhiều năm, các mô hình AI tiên tiến, đặc biệt là deep learning, đã bị chỉ trích vì tính chất “hộp đen”, nghĩa là AI có thể đưa ra dự đoán chính xác, nhưng lại không thể giải thích vì sao. Điều này không phải là vấn đề lớn với các ứng dụng đơn giản, nhưng lại trở thành rủi ro khi AI được sử dụng trong những quyết định liên quan đến tiền bạc, sức khỏe hay chính sách.
Việc các tổ chức tài chính tin tưởng giao những nhiệm vụ phức tạp này cho AI phần lớn nhờ vào Maithra Raghu – đồng sáng lập và CEO của công ty Samaya AI. Doanh nghiệp công nghệ này đang hỗ trợ các chuyên gia phân tích tại những công ty hàng đầu Phố Wall tạo báo cáo nghiên cứu, xây dựng hệ thống tài liệu gọi vốn và đánh giá tác động từ các chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump.
Ra mắt năm 2022 bởi CEO Raghu cùng các nhà nghiên cứu AI từng làm việc tại các “ông lớn” như Google Brain, Meta, Amazon và Allen Institute for Artificial Intelligence, Samaya AI tập trung phát triển các hệ thống AI chuyên biệt cho ngành tài chính.
Khác với các mô hình phổ thông như ChatGPT hay Claude, Samaya AI được thiết kế để “hiểu ngôn ngữ” của các quỹ đầu cơ và ngân hàng đầu tư. Nhờ đó, công ty đã huy động được 43,5 triệu USD với sự tham gia của các tên tuổi lớn như Eric Schmidt, Yann LeCun và Marty Chavez.
Raghu cho rằng trí tuệ chuyên gia đến từ sự chuyên môn hóa. Cách tiếp cận này giúp giảm hiện tượng “ảo giác AI” và tăng độ chính xác trong các phân tích tài chính. Hệ thống mới của Samaya sử dụng mô hình “Causal World Models” để phân tích các kịch bản kinh tế phức tạp, như tác động của thuế quan Mỹ đến ngành ô tô.
Trong lĩnh vực tài chính, nơi mỗi quyết định đầu tư có thể liên quan đến hàng triệu USD, việc sử dụng một hệ thống mà con người không thể kiểm chứng logic là điều khó chấp nhận. Đây chính là khoảng trống mà Maithra Raghu lựa chọn bước vào một góc khuất của AI, nơi ít được chú ý nhưng lại mang ý nghĩa thiết thực.
Thay vì hỏi “AI dự đoán có đúng không?”, Raghu đặt ra một câu hỏi khó hơn: “AI dựa vào điều gì để đưa ra dự đoán đó?”. Cách tiếp cận này giúp mở ra một hướng nghiên cứu mới, nơi các mô hình không chỉ được đánh giá bằng kết quả, mà còn bằng mức độ minh bạch và khả năng giải thích.
Trong các nghiên cứu của mình, cô tập trung vào việc phân tích cấu trúc bên trong của mô hình, tìm ra các “tín hiệu” mà AI thực sự sử dụng. Điều này giúp phát hiện những sai lệch tiềm ẩn, ví dụ như khi một mô hình tài chính vô tình dựa vào những yếu tố không liên quan, hoặc khi một hệ thống y tế đưa ra kết luận dựa trên dữ liệu bị thiên lệch.
Chính cách tiếp cận này đã góp phần thay đổi cách cộng đồng AI nhìn nhận vấn đề: một mô hình tốt không chỉ là mô hình chính xác, mà còn phải là mô hình có thể giải thích thật sự logic.
Dù còn trẻ, CEO Maithra Raghu đã nhanh chóng trở thành một trong những tiếng nói có ảnh hưởng trong cộng đồng nghiên cứu AI. Công trình của cô không chỉ mang tính học thuật, mà còn có giá trị ứng dụng cao, đặc biệt trong bối cảnh AI ngày càng được tích hợp vào các hệ thống tài chính và quản trị.
Việc cô được tạp chí Time đưa vào danh sách 100 người có ảnh hưởng AI toàn cầu không chỉ là sự ghi nhận cho thành tựu cá nhân, mà còn phản ánh một xu hướng lớn hơn: kinh doanh có trách nhiệm, khi thế giới đang chuyển từ việc “xây AI mạnh hơn” sang “xây AI đáng tin cậy hơn”.
Trong một thời đại mà AI có thể ảnh hưởng đến cách dòng tiền được phân bổ, cách rủi ro được đánh giá và thậm chí là cách nền kinh tế vận hành, vai trò của những người như Raghu trở nên đặc biệt quan trọng.
Không giống với nhiều nhân vật công nghệ nổi tiếng, Maithra Raghu không xây dựng hình ảnh cá nhân theo hướng truyền thông. Thành công của cô đến từ những đóng góp thầm lặng nhưng có chiều sâu, những nghiên cứu có thể không gây chú ý ngay lập tức, nhưng lại định hình cách AI được phát triển trong tương lai.
Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào thuật toán, việc hiểu rõ cách những thuật toán đó hoạt động có thể quan trọng không kém việc tạo ra. Và chính ở điểm giao giữa công nghệ và trách nhiệm đó, Maithra Raghu làm nên dấu ấn của riêng mình.
