Robert Langer: Giáo sư MIT từng bị 20 công ty từ chối, xây hơn 40 công ty khởi nghiệp và trở thành tỷ phú khoa học

Hơn năm mươi năm sau, Robert Langer đang ngồi tại phòng thí nghiệm lớn nhất trong lịch sử ngành sinh y học tại MIT, sở hữu hơn 1.500 bằng sáng chế được cấp phép cho hơn 400 công ty trên toàn thế giới, đồng sáng lập hơn 40 công ty khởi nghiệp bao gồm Moderna. Ông đứng trong danh sách tỷ phú Forbes với tài sản ước tính 1,2 tỷ đô la.

Robert Langer, Giáo sư Viện danh dự tại MIT và nhà khoa học được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử kỹ thuật, người đã biến phòng thí nghiệm thành đế chế với hơn 40 công ty khởi nghiệp và 1,5 tỷ đô la tài sản.

Ông là kỹ sư được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử, với hơn 450.000 lần trích dẫn và hơn 1.600 bài báo khoa học. Điều khiến câu chuyện của ông khác biệt hoàn toàn với mọi tỷ phú khác trên thế giới là ông không từ bỏ giảng đường để xây dựng đế chế. Ông ở lại giảng đường và biến giảng đường thành đế chế.

Robert Samuel Langer Jr. sinh ngày 29 tháng 8 năm 1948 tại Albany, New York. Ông học kỹ thuật hóa học tại Đại học Cornell, rồi lấy bằng tiến sĩ tại MIT. Điểm ngoặt cuộc đời ông không đến từ thành công mà đến từ một quyết định kỳ lạ sau khi nhận được bằng tiến sĩ, đó là ông từ chối những cơ hội kiếm tiền nhanh trong ngành dầu khí đang trả lương rất cao cho kỹ sư hóa học khi đó, và chọn làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Bệnh viện Nhi Boston để hợp tác với bác sĩ ung thư Judah Folkman.

Đây là quyết định mà ông thừa nhận rằng cha mẹ ông lo lắng, bạn bè ngạc nhiên, nhưng ông cảm thấy đây là nơi có thể tạo ra tác động lớn nhất cho con người. Cùng Folkman, ông lần đầu tiên phân lập được các chất ức chế tạo mạch máu, mở ra hướng điều trị ung thư và bệnh mù hoàn toàn mới.

Nhưng khi ông công bố nghiên cứu, hầu hết chuyên gia trong ngành bác bỏ. Phải mất nhiều năm sau kết quả của ông mới được chấp nhận và dẫn đến những liệu pháp cứu hàng triệu người.

Trải nghiệm đó, bị bác bỏ nhưng vẫn đúng, trở thành nền tảng tư duy của Langer suốt cả sự nghiệp. Ông học được rằng trong khoa học cũng như trong kinh doanh, thứ đang bị từ chối hôm nay không nhất thiết là thứ sai, đôi khi đó chỉ là thứ quá sớm cho thời đại. Năm 1978, ông gia nhập MIT với tư cách giảng viên và bắt đầu xây dựng phòng thí nghiệm đầu tiên với nguồn tài chính hạn chế và một danh sách ý tưởng dài hơn bất kỳ ai muốn nghe.

Các nhà nghiên cứu trong Langer Lab làm việc với những công nghệ phục vụ phát triển thuốc và vật liệu sinh học. Phòng thí nghiệm công nghệ sinh học tại MIT, môi trường đã tạo nền tảng cho nhiều công nghệ được thương mại hóa.

Langer không chỉ làm nghiên cứu rồi công bố và chờ người khác ứng dụng. Ông xây dựng cả một mô hình chuyển đổi từ phòng thí nghiệm đến thị trường mà nhiều trường đại học trên thế giới đang cố gắng sao chép. Mỗi khi một phát hiện trong phòng thí nghiệm đủ tiềm năng trở thành sản phẩm thực tế, ông hoặc cấp phép công nghệ cho công ty dược phẩm sẵn có, hoặc cùng các cộng sự và sinh viên thành lập một công ty khởi nghiệp mới để thương mại hóa trực tiếp.

Không mới, nhưng Langer là người thực hành mô hình nhất quán và thành công hơn bất kỳ nhà khoa học hàn lâm nào trong lịch sử. Hơn 40 công ty khởi nghiệp mà ông đồng sáng lập bao phủ từ đưa thuốc vào cơ thể qua hạt nano siêu nhỏ, tái tạo mô và cơ quan sinh học, liệu pháp gen, chất dẻo sinh học phân hủy được cho đến công nghệ thông tin di động trong y tế.

Nhiều công ty trong số này đã được đưa ra thị trường chứng khoán hoặc bán lại cho các tập đoàn dược phẩm lớn với giá trị hàng tỷ đô la.

Cái tên Moderna gắn với Robert Langer theo một cách rất đặc biệt. Năm 2010, ông cùng Noubar Afeyan và Stéphane Bancel đồng sáng lập Moderna dựa trên công nghệ ARN thông tin, một lĩnh vực mà nhóm nghiên cứu của ông tại MIT đã đặt nền móng từ nhiều năm trước đó. Khi đại dịch Covid-19 bùng phát năm 2020 và vaccine Moderna trở thành một trong những công cụ y tế quan trọng nhất thế giới, cổ phiếu Moderna tăng vọt và Langer lần đầu tiên được Forbes liệt kê là tỷ phú với tài sản hơn 1 tỷ đô la, phần lớn đến từ cổ phần ông nắm giữ trong Moderna từ ngày đầu thành lập.

Ông đã nhìn thấy tiềm năng của công nghệ ARN thông tin từ khi hầu hết ngành dược phẩm còn hoài nghi, và đó là một lần nữa trong sự nghiệp ông đứng về phía đúng trong khi đám đông đứng phía ngược lại.

Điều ít người biết là trong suốt sự nghiệp, Langer vẫn trả lương cho mình từ MIT như một giáo sư thông thường chứ không lấy tiền từ các công ty ông thành lập. Ông đầu tư hầu hết thời gian vào phòng thí nghiệm và giảng dạy, và những khoản tài sản từ cổ phần công ty đến với ông chủ yếu từ việc kiên nhẫn nắm giữ trong nhiều năm thay vì từ việc điều hành kinh doanh hàng ngày.

Robert Langer tại một hội nghị khoa học, tiếp tục chia sẻ về tương lai của công nghệ y sinh và phát triển thuốc.

Đây là mô hình tạo ra tài sản hoàn toàn khác với cách thông thường, không phải xây dựng để bán mà xây dựng để đóng góp và để cổ phần tự tăng trưởng theo thời gian cùng giá trị mà công ty tạo ra cho xã hội. Ông cũng là người đoạt hơn 220 giải thưởng lớn, trong đó có giải Kavli năm 2024, một trong những giải thưởng danh giá nhất trong khoa học toàn cầu, và được đánh giá là một trong mười hai Giáo sư Viện tại MIT, danh hiệu cao quý nhất mà trường dành cho giảng viên.

Phòng thí nghiệm Langer tại MIT hiện duy trì hơn 17 triệu đô la tài trợ hàng năm và hơn 100 nhà nghiên cứu, và ông đã đồng sáng lập hơn 40 công ty sinh học, trong đó có Moderna và Alnylam, với hơn 1.500 bằng sáng chế được cấp phép cho hơn 400 công ty, định hình lĩnh vực đưa thuốc vào cơ thể, tái tạo mô và y học nano.

Đối với doanh nhân Việt Nam, đặc biệt là những người đang xây dựng trong lĩnh vực công nghệ y tế, nông nghiệp sinh học hay vật liệu mới, câu chuyện của Langer nhắc nhở rằng những sản phẩm và công nghệ có tác động lớn nhất thường cần nhiều năm để được thị trường chấp nhận, và kiên nhẫn không phải là thụ động mà là tiếp tục xây dựng bằng chứng khoa học cho đến khi thế giới không còn có thể phủ nhận được nữa.