Khu kinh tế Dung Quất, Quảng Ngãi: Cơ hội bứt phá từ cơ chế đặc thù

Khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi) sẽ có 2 dự án đô thị hơn 2 tỷ USD

Dung Quất được đề xuất cơ chế đặc thù phát triển trung tâm năng lượng quốc gia

Khu kinh tế Dung Quất đứng trước cơ hội đón dòng vốn lớn nhờ cơ chế đặc thù

Theo Công văn số 5828/CV-VPTW về việc ý kiến Bộ Chính trị đối với cơ chế, chính sách phát triển Trung tâm lọc, hóa dầu, đóng tàu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất. Bộ Chính trị giao Đảng ủy Chính phủ phối hợp Đảng ủy Quốc hội chỉ đạo bổ sung nội dung này vào chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI và Nghị quyết kỳ họp, làm cơ sở giao Chính phủ xem xét, quyết định các cơ chế, chính sách phù hợp.

Cơ chế đặc thù mở đường cho Dung Quất bứt phá

Đặc biệt tại Công văn số 5828/CV-VPTW về việc ý kiến Bộ Chính trị đồng ý chủ trương cho Khu kinh tế Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi, áp dụng các cơ chế, chính sách đang thực hiện tại các khu thương mại tự do ở Hải Phòng, Đà Nẵng cùng các chính sách ưu đãi cao nhất theo quy định được nêu trong chủ trương. Đây là cơ sở quan trọng để thúc đẩy hình thành trung tâm lọc hóa dầu, đóng tàu và năng lượng quốc gia, hướng tới mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và thu hút các dự án công nghiệp quy mô lớn.

Tại Công văn số 5828/CV-VPTW về việc ý kiến Bộ Chính trị đồng ý chủ trương cho Khu kinh tế Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi, áp dụng các cơ chế, chính sách đang thực hiện tại các khu thương mại tự do ở Hải Phòng, Đà Nẵng cùng các chính sách ưu đãi cao nhất theo quy định được nêu trong chủ trương.

Định hướng này nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành lọc hóa dầu, đóng tàu, dự trữ chiến lược và năng lượng quốc gia tại Dung Quất.

Các chính sách hiện hành, đặc biệt là cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển mô hình trung tâm công nghiệp tích hợp có quy mô lớn và vai trò chiến lược đối với nền kinh tế.

Vì vậy, việc xây dựng nghị quyết của Quốc hội được đặt ra nhằm tạo hành lang pháp lý cho các cơ chế đặc thù, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về nguồn lực, đầu tư, đất đai, quy hoạch, thủ tục hành chính, công nghệ và nhân lực.

Mục tiêu 5 tỷ USD đến năm 2030, 50 tỷ USD đến năm 2045

Theo định hướng được nêu trong tờ trình, Dung Quất không chỉ phát triển các cơ sở lọc hóa dầu hiện hữu mà còn hướng tới một hệ sinh thái công nghiệp tích hợp, gồm hóa chất, đóng tàu, năng lượng, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ logistics.

Những mục tiêu này cho thấy Dung Quất được định hướng phát triển vượt ra ngoài phạm vi một khu kinh tế công nghiệp thông thường, tiến tới đảm nhận vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng và công nghiệp quốc gia.

Đến năm 2030, trung tâm đặt mục tiêu đáp ứng toàn bộ nhu cầu xăng dầu của khu vực miền Trung và Tây Nguyên, đồng thời cung ứng tối thiểu 30% nhu cầu xăng dầu cả nước. Mức dự trữ dầu thô dự kiến đạt 20 ngày sản xuất, dự trữ xăng dầu đạt 20 ngày tiêu thụ.

Tổng sản lượng năng lượng cuối cùng phấn đấu đạt khoảng 8 triệu tấn dầu quy đổi. Trung tâm đặt mục tiêu thu hút 5 tỷ USD vốn đầu tư trong và ngoài nước, đóng góp 30% vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh Quảng Ngãi và tạo thêm 5.000 việc làm.

Tầm nhìn đến năm 2045, tổng vốn đầu tư thu hút dự kiến đạt 50 tỷ USD, hướng tới xây dựng Dung Quất trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực năng lượng và vật liệu, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực miền Trung và cả nước.

Những mục tiêu này cho thấy Dung Quất được định hướng phát triển vượt ra ngoài phạm vi một khu kinh tế công nghiệp thông thường, tiến tới đảm nhận vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng và công nghiệp quốc gia.

Ưu đãi đầu tư cần đi cùng năng lực triển khai

Để hiện thực hóa mục tiêu, Đảng ủy Chính phủ báo cáo Bộ Chính trị về năm nhóm chính sách tại dự thảo nghị quyết cần xin chủ trương của cấp có thẩm quyền.

Các nội dung gồm cơ chế bổ sung có mục tiêu 70% số tăng thu từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu; cho phép Chủ tịch UBND tỉnh quyết định kéo dài thời gian ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp; chính sách miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tiền sử dụng khu vực biển trong thời gian sử dụng theo cơ chế được đề xuất.

Dự thảo cũng đề cập việc ngân sách nhà nước hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà nhà đầu tư chiến lược đã ứng trước thông qua cơ chế khấu trừ vào các khoản tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp theo quy định đề xuất.

Hai nhóm ưu đãi đáng chú ý khác là thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 30 năm, bao gồm cơ chế áp dụng ưu đãi đối với phần mở rộng của dự án đang hoạt động, và giảm 50% thuế thu nhập cá nhân trong 10 năm.

Các chính sách trên mới là những nội dung được báo cáo, đề xuất trong quá trình xây dựng cơ chế đặc thù; việc áp dụng cụ thể còn phụ thuộc vào quyết định của cấp có thẩm quyền và các quy định pháp luật liên quan.

Nếu được thể chế hóa và triển khai đồng bộ, những ưu đãi này có thể tạo thêm dư địa cạnh tranh cho Dung Quất trong cuộc đua thu hút các nhà đầu tư chiến lược, nhất là những dự án đòi hỏi vốn lớn, công nghệ hiện đại và thời gian thu hồi vốn dài.

Tuy nhiên, ưu đãi thuế hay đất đai không tự động tạo ra một trung tâm công nghiệp có sức cạnh tranh. Điều quan trọng là phải lựa chọn được nhà đầu tư có năng lực tài chính, công nghệ và cam kết triển khai thực chất; đồng thời kiểm soát hiệu quả sử dụng đất, nguồn lực ngân sách và những nghĩa vụ đi kèm ưu đãi.

Tái định cư phải đi trước, tạo nền tảng cho phát triển bền vững

Lãnh đạo Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi, cho rằng chủ trương của Bộ Chính trị có ý nghĩa chiến lược lâu dài, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn được nhận diện qua 30 năm phát triển Khu kinh tế Dung Quất. Vì vậy, thời gian tới, các sở, ngành và địa phương liên quan cần tập trung triển khai quyết liệt, trước mắt ưu tiên các lĩnh vực lọc hóa dầu, đóng tàu và năng lượng quốc gia.

Theo định hướng được nêu trong tờ trình, Dung Quất không chỉ phát triển các cơ sở lọc hóa dầu hiện hữu mà còn hướng tới một hệ sinh thái công nghiệp tích hợp, gồm hóa chất, đóng tàu, năng lượng, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ logistics.

Một trong những nhiệm vụ được tỉnh chú trọng là rà soát, điều chỉnh quy hoạch và triển khai các khu tái định cư với đầy đủ hạ tầng xã hội, giáo dục, y tế và công trình công cộng. Quan điểm được đặt ra là tái định cư phải đi trước một bước, giúp người dân thuộc diện thu hồi đất có điều kiện ổn định cuộc sống tại nơi ở mới, đồng thời tạo quỹ đất sạch phục vụ thu hút đầu tư.

Đây cũng là điều kiện quan trọng để hạn chế xung đột giữa yêu cầu mở rộng không gian công nghiệp với quyền lợi chính đáng của người dân. Một dự án quy mô lớn chỉ có thể triển khai bền vững khi công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện minh bạch, đúng quy định và bảo đảm sinh kế lâu dài cho cộng đồng bị ảnh hưởng.

Chủ trương về cơ chế đặc thù đang mở ra dư địa phát triển mới cho Dung Quất. Nhưng từ chủ trương đến kết quả thực tế vẫn là một chặng đường đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương, địa phương, nhà đầu tư và người dân.

Thước đo cuối cùng không chỉ là số vốn đăng ký hay quy mô ưu đãi được ban hành, mà còn là năng lực sản xuất thực tế, mức độ bảo đảm an ninh năng lượng, chất lượng việc làm, hiệu quả sử dụng nguồn lực công và những giá trị kinh tế - xã hội mà Dung Quất mang lại cho Quảng Ngãi, miền Trung và cả nước.