Không sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu khi giá xăng dầu tăng

Giá Platts của các mặt hàng xăng dầu bình quân tháng 8 và tháng 9/2024 Đơn vị: USD/thùng &USD/Tấn (Mazút)

Theo báo cáo tình hình sản xuất công nghiệp và hoạt động thương mại tháng 9/2024 của Bộ Công Thương, tác động của việc điều chỉnh giá xăng dầu lên nền kinh tế và xã hội không đáng kể, vì vậy, gần như không cần sử dụng đến Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Điều này đánh dấu một sự thay đổi trong việc quản lý giá cả xăng dầu, trong bối cảnh giá xăng dầu trong nước tăng theo sự biến động của thị trường thế giới.

Trong đợt điều chỉnh ngày 10/10/2024, giá xăng E5 RON 92 đã tăng thêm 990 đồng/lít, đạt mức 19.840 đồng/lít, trong khi xăng RON 95 tăng 1.260 đồng/lít, lên 21.060 đồng/lít. Giá dầu diesel cũng tăng 1.100 đồng/lít, lên mức 18.500 đồng/lít, còn dầu hỏa và dầu mazut lần lượt tăng lên mức 18.790 đồng/lít và 15.910 đồng/kg.

Trong suốt năm 2024, giá xăng đã trải qua 20 lần điều chỉnh tăng và 20 lần giảm, còn dầu có 17 lần tăng và 23 lần giảm. Tuy nhiên, từ tháng 10/2023, Liên Bộ không còn trích lập hoặc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu, gây ra nhiều thắc mắc về vai trò thực sự của quỹ này trong việc điều tiết thị trường.

Theo Bộ Công Thương, nguyên nhân không sử dụng quỹ là do cơ chế điều hành giá xăng dầu hiện nay đã được điều chỉnh xuống chu kỳ 7 ngày/lần theo Nghị định số 80/2023 về kinh doanh xăng dầu, giúp giá trong nước bám sát với biến động giá quốc tế. Ngoài ra, việc cập nhật kịp thời các chi phí kinh doanh cũng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp chủ động trong việc tính toán, nhập khẩu và cung ứng xăng dầu đáp ứng nhu cầu trong nước.

Báo cáo của Bộ Công Thương cho biết: "Tác động của việc điều chỉnh giá bán xăng dầu đến tình hình kinh tế - xã hội không lớn, gần như không cần sử dụng đến Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Điều này giúp kiểm soát lạm phát và đảm bảo lợi ích hài hòa giữa các bên liên quan trong ngành xăng dầu."

Tính đến cuối quý II năm 2024, số dư của Quỹ bình ổn giá xăng dầu được Bộ Tài chính công bố là 6.061 tỷ đồng, cho thấy quỹ này vẫn còn khá lớn nhưng chưa được sử dụng nhiều.

Không cần sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu khi giá xăng dầu tăng

Tuy nhiên, ông Vũ Vinh Phú, chuyên gia kinh tế - nguyên Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, cho rằng Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã bộc lộ nhiều khiếm khuyết, khiến hiệu quả bình ổn thị trường không cao.

Ông Phú đề xuất nên thay thế Quỹ bình ổn bằng một "Quỹ bình ổn bằng hiện vật" với nguồn dự trữ xăng dầu đủ lớn để đảm bảo an ninh năng lượng trong các tình huống cần thiết.

Theo ông Phú: "Một quỹ dự trữ xăng dầu đủ để đảm bảo cung ứng trong vòng 3-6 tháng sẽ là giải pháp hữu hiệu hơn để bảo đảm ổn định giá cả trên thị trường và giảm phụ thuộc vào biến động giá xăng dầu quốc tế."

TS Phạm Thế Anh, trưởng khoa kinh tế Trường đại học Kinh tế quốc dân, cho rằng quỹ bình ổn giá xăng dầu là "hồ điều tiết" giá nhưng vai trò của quỹ này khá mờ nhạt, việc điều hành trích và chi quỹ các năm qua khá tùy tiện.

Trên thị trường có năm loại xăng dầu khác nhau (xăng E5 RON92, xăng RON95, dầu diesel, dầu hỏa và dầu mazut) nhưng việc trích quỹ cho mặt hàng nào, chi cho mặt hàng nào lại không theo một quy tắc nào cả.

Trong thực tế tiền được đổ vào một quỹ chung, sau đó chi cho từng mặt hàng mà lẽ ra mặt hàng nào phải rạch ròi mặt hàng đó. Nếu cơ quan quản lý trích lập nhiều hơn và chi ít hơn với mặt hàng dầu, trong khi chi trích lập ít hơn và chi nhiều hơn với xăng, sẽ gây ra gây bất bình đẳng. "Nguyên tắc hoạt động của quỹ này là trích lập trước, chi sau. Thực chất là lấy tiền người tiêu dùng để bù đắp giá trong tương lai nên người tiêu dùng không được lợi gì cả, không có nguồn khác bổ sung trong khi việc điều hành quỹ cũng không đáp ứng yêu cầu bình ổn", ông Anh nói.