Khát vọng Silicon Valley Đông Nam Á: Đừng chỉ dừng lại ở cái tên

Lời khẳng định ấy không chỉ là một thông điệp ngoại giao. Nó là một tuyên ngôn chiến lược cho con đường mà TP.HCM lựa chọn: xây dựng một trung tâm công nghệ mang tầm khu vực, một “Silicon Valley của Đông Nam Á.” Nhưng để đi từ khát vọng đến hiện thực, TP.HCM cần vượt qua thách thức không nhỏ: chuyển tầm nhìn thành hệ sinh thái, và tránh rơi vào chiếc bẫy “biển tên mà không có nội dung”.

Phó chủ tịch UBND TP.HCM Trần Thị Diệu Thúy lắng nghe đề xuất về "thung lũng silicon Việt" tại buổi làm việc với VKBIA và Cơ quan xúc tiến kinh tế và khoa học tỉnh Gyeonggi.

Vừa qua, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Trần Thị Diệu Thúy đã tiếp đoàn công tác của Hiệp hội Doanh nhân và đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc (VKBIA), Cơ quan xúc tiến kinh tế và khoa học tỉnh Gyeonggi (Hàn Quốc) và đại diện doanh nghiệp Thung lũng công nghệ cao Pangyo. Bà Thúy chia sẻ về tầm nhìn và chiến lược phát triển của TP.HCM, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 và 2045 nằm trong Top 100 thành phố đáng sống trên thế giới.

Phía Pangyo đề xuất TP.HCM xây dựng Trung tâm kết nối đổi mới sáng tạo Việt - Hàn, phát triển các "thung lũng Silicon" tương tự trong siêu đô thị TP.HCM, đồng thời thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư Hàn Quốc và quốc tế vào Trung tâm tài chính quốc tế.

Silicon Valley (Mỹ) và Pangyo (Hàn Quốc):Việt Nam học được gì?

Mỹ - Cách đây 70 năm, Silicon Valley” ra đời: Santa Clara, bang California, nơi này chỉ là vùng trồng mận và mơ. Đại học Stanford, với tư duy đột phá của Giáo sư Frederick Terman, đã khuyến khích sinh viên khởi nghiệp, thương mại hóa nghiên cứu. Từ những “garage startup” như HP, Apple, Google, một hệ sinh thái dần hình thành. Không chỉ là công nghệ, mà là sự kết nối giữa tri thức – vốn – chính sách – văn hóa sáng tạo.

Venture capital (vốn mạo hiểm) từ Sand Hill Road trở thành chất xúc tác mạnh mẽ, trong khi ngân sách quốc phòng Mỹ thời Chiến tranh Lạnh đóng vai trò đầu tư chiến lược cho công nghệ lõi như bán dẫn, hàng không, vũ trụ. Trên hết, chính văn hóa “thử – sai – học – làm lại” đã khiến nơi này trở thành lò ấp ý tưởng không bao giờ cạn. Như Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới, ông Klaus Schwab từng khẳng định: “Đổi mới sáng tạo đã trở thành lợi thế cạnh tranh mang tính quyết định.”

Nhưng Silicon Valley cũng là bài học cảnh tỉnh. Khi thành công vượt quá kiểm soát, chi phí sinh hoạt tăng vọt, giá nhà phi mã, hạ tầng nghẽn tắc, người trẻ rời đi, các tập đoàn lớn chuyển trụ sở sang Texas hay Florida. Elon Musk, Oracle, Palantir… đều không rời công nghệ, mà rời một hệ sinh thái không còn đáng sống.

Hàn Quốc - Đại diện Thung lũng công nghệ cao Pangyo đã trình bày trước lãnh đạo UBND TP Hồ Chí Minh, giới thiệu mô hình phát triển "Thung lũng Silicon Hàn Quốc", cũng như trình bày kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hỗ trợ start-up và thu hút đầu tư công nghệ cao.

Không có khởi đầu thần kỳ, nhưng Pangyo được quy hoạch bài bản từ năm 2005. Hạ tầng đồng bộ: từ trung tâm R&D, tài chính, nhà ở chuyên gia đến giao thông kết nối. Chính quyền chủ động tạo “sandbox chính sách”, doanh nghiệp lớn như Kakao, Naver, SK làm hạt nhân kéo startup. Sau chưa đầy 15 năm, Pangyo trở thành trung tâm AI, game online, bán dẫn, không hoành tráng, nhưng vận hành thực chất, ổn định, và lan tỏa.

Việt Nam - Từ thực tiễn dự án Saigon Silicon City tại Khu Công nghệ cao TP.HCM, vốn đầu tư đăng ký 40 triệu USD (tương đương gần 860 tỉ đồng), khởi công từ năm 2015 nhưng sau gần một thập kỷ vẫn dang dở và vừa bị thành phố quyết định thu hồi, có thể thấy rõ khoảng cách giữa khát vọng và hành động. Một ý tưởng lớn, nếu không đi kèm cơ chế tài chính khả thi, mô hình vận hành minh bạch và sự phối hợp liên ngành chặt chẽ, rất dễ rơi vào tình trạng “treo”. TP.HCM muốn biến khát vọng thành hiện thực thì mỗi bước đi cần được lượng hóa thành kế hoạch cụ thể, có trách nhiệm rõ ràng, có cơ chế giám sát và chế tài xử lý kịp thời. Chỉ khi đó, lợi thế “đi sau nhưng có thể đi tắt, đón đầu” mới trở thành giá trị thực tế, chứ không dừng lại ở khẩu hiệu.

Khát vọng Silicon Valley Đông Nam Á: Đừng chỉ dừng lại ở cái tên

Việt Nam - Từ khát vọng đến thực thi

TP.HCM đang ở một thời điểm vàng: có chính sách trung ương ủng hộ, có ĐHQG TP.HCM, Khu Công nghệ cao, có các mối hợp tác quốc tế chiến lược, và trên hết là cam kết chính trị rõ ràng từ lãnh đạo thành phố. Nhưng khác với các thời kỳ phát triển trước đây, hôm nay, đổi mới không thể áp dụng mô hình cũ. TP.HCM phải tự định nghĩa mô hình của mình: một Silicon Valley Việt Nam, nhưng không phải là bản sao.

TP.HCM đang có nhiều ưu thế và nguồn lực. Vì chúng ta có thể xây dựng hệ sinh thái đổi mới từ đầu, có quy hoạch tổng thể, có mục tiêu bền vững và cơ chế phối hợp thể chế, điều mà ngay cả Silicon Valley (Mỹ) cũng đang thiếu.

Thành công không đến từ khẩu hiệu, mà đến từ khả năng chuyển hóa khát vọng thành cấu trúc hành động cụ thể. TP.HCM hoàn toàn có thể làm được, nếu bắt đầu đúng và làm thật.

Thứ nhất, cần xác lập khu vực hạt nhân cho đổi mới sáng tạo, chẳng hạn TP Thủ Đức, nơi hội tụ ĐHQG TP.HCM, Khu Công nghệ cao và các trung tâm nghiên cứu. Nhưng không chỉ là gắn tên, mà phải đi kèm mô hình sandbox thể chế, nơi những mô hình mới được thử nghiệm với luật chơi linh hoạt, an toàn và có kiểm soát.

Thứ hai, dòng vốn là huyết mạch của sáng tạo. TP.HCM cần kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp với Trung tâm Tài chính quốc tế, thúc đẩy các quỹ đầu tư mạo hiểm, tín dụng công nghệ, mô hình tài chính linh hoạt cho startup, chứ không chỉ là vốn ngân sách nhà nước.

Thứ ba, thành phố nên dẫn đầu cả nước trong việc xây dựng “hệ sinh thái thực tập đổi mới” – nơi sinh viên không chỉ học, mà tham gia vào dự án thật với doanh nghiệp, viện nghiên cứu. Đó là cách tạo ra nguồn nhân lực hành động, thay vì chỉ lý thuyết.

Thứ tư, các hợp tác quốc tế cần chuyển từ hội thảo sang dự án có sản phẩm cụ thể. Một “Quỹ hợp tác công nghệ TP.HCM – quốc tế” có thể là mô hình thử nghiệm cho nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ, phòng thí nghiệm mở...

Và cuối cùng, điều tưởng như “phi công nghệ” lại là cốt lõi: chất lượng sống. Một đô thị đổi mới phải là nơi mà người giỏi muốn sống, không chỉ vì lương, mà vì niềm tin, môi trường, khả năng phát triển cá nhân. TP.HCM nếu làm được điều này, sẽ giữ được nhân tài trước khi tìm cách thu hút họ.

TP.HCM hôm nay đang đứng ở một điểm bắt đầu. Nhưng khởi đầu không phải là điều giới hạn. Ngược lại, đó là lợi thế để không lặp lại những mô hình đang khủng hoảng.

Không cần phải là bản sao của Silicon Valley. TP.HCM có thể là trung tâm đổi mới sáng tạo mang bản sắc riêng, gọn hơn, bền hơn, đáng sống hơn và do chính người Việt định hình. Đó mới là “lợi thế cạnh tranh mang tính quyết định”.