Khát vốn giữa thời hội nhập: Quỹ Phát triển DNNVV có giải được bài toán cho doanh nghiệp?

Phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã có cuộc trao đổi với ông Phan Trọng Tuấn – Giám đốc Công ty Cổ phần American Window, hội viên Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), để thêm góc nhìn, những lát cắt chân thực về hành trình các doanh nghiệp Việt đi tìm nguồn vốn phát triển.

Ông Phan Trọng Tuấn - Hội viên Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), Giám đốc công ty cổ phần American Window.

Phóng viên: Thưa ông, với góc nhìn của một doanh nghiệp nhỏ và vừa, đâu là “nỗi đau” lớn nhất của doanh nghiệp Việt hiện nay khi nói đến vốn?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: Tôi nhận thấy “nỗi đau” hay khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hiện nay không chỉ nằm ở sản phẩm hay thị trường, mà còn nằm ở cách dòng vốn vận hành. Rất nhiều doanh nghiệp có đơn hàng, có hợp đồng, nhưng không đủ tài sản đảm bảo để vay ngân hàng. Khi đó, các kênh tín dụng chính thức gần như khép lại.

Tôi thường nói vui rằng: “Doanh nghiệp Việt không sợ làm, chỉ sợ không đủ vốn.” Nếu Quỹ Phát triển DNNVV hoạt động hiệu quả, linh hoạt và thật sự nhanh “vì doanh nghiệp”, thì đó sẽ là cú hích quan trọng giúp khu vực kinh tế tư nhân cất cánh.

Phóng viên: Được biết Quỹ Phát triển DNNVV đang xây dựng Dự thảo trình Chính phủ phê duyệt Nghị định mới. Quỹ dự kiến mở rộng đối tượng vay rất đa dạng, ông nhìn nhận như thế nào?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: Đây là tín hiệu rất tích cực. Khi Bộ Tài chính trình Chính phủ ban hành Nghị định mới thay thế Nghị định 39/2019/NĐ-CP, phạm vi hỗ trợ của Quỹ sẽ không chỉ giới hạn ở các doanh nghiệp là DNNVV khởi nghiệp sáng tạo, DNNVV tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị mà mở rộng đến mọi doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp.

Điều đó có nghĩa là “cánh cửa vốn” được mở rộng tới tận những người đang trực tiếp tạo ra giá trị cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, tôi nghĩ cần nhìn thẳng vào thực tế: đối tượng đa dạng hơn đồng nghĩa với thách thức lớn hơn về năng lực thẩm định, giám sát và phân bổ vốn. Tôi cho rằng có lẽ còn khó khăn hơn là trước đây chỉ giới hạn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ. Nếu không có cơ chế đánh giá, xếp hạng tín nhiệm phù hợp, Quỹ sẽ dễ bị “quá tải” trong khâu xét duyệt và khó giải ngân nhanh.

Hội thảo tham vấn doanh nghiệp nhỏ và vừa về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển Doanh nghiệp nhỏ và vừa do Bộ Tài chính chủ trì.

Phóng viên: Theo ông, doanh nghiệp được hưởng lợi cụ thể như thế nào nếu Nghị định mới được thông qua?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: Lợi ích đầu tiên là được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi với lãi suất thấp hơn lãi suất thị trường. theo Nghị định 39/2019/NĐ‑CP, mức lãi suất cho vay trực tiếp của Quỹ hiện được xác định bằng 80% mức thấp nhất lãi suất thương mại.

Và theo quyết định số 12/QĐ-HĐTV ngày 4/10/2023, Quỹ Phát triển DNNVV đã công bố mức lãi suất ưu đãi cho vay với lãi suất cho vay ngắn hạn là 1,2%/năm, cho vay trung hạn và dài hạn là 4,4%/năm, cùng với đó là các chương trình hỗ trợ đào tạo, tư vấn, và hướng dẫn lập phương án kinh doanh bài bản. Cụ thể, nhiều ngân hàng cho thời hạn vay tối đa 7 năm, tỷ lệ vay có thể lên tới 80% tổng mức đầu tư của dự án, phương án sản xuất kinh doanh, đồng thời doanh nghiệp được miễn phí trả nợ trước hạn. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay thiếu kỹ năng tài chính nếu Quỹ kết hợp với Hiệp hội để “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn từ khâu hồ sơ đến giải ngân, thì tác động lan tỏa sẽ rất lớn.

Lợi ích thứ hai là tạo dựng niềm tin cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa khi họ thấy được lắng nghe và được đồng hành cùng chính sách, thay vì chỉ là “ưu đãi trên giấy”.

Phóng viên: Nhưng thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn nói rằng “đường đến Quỹ còn xa”. Ông có đồng tình với nhận định này?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: Tôi hoàn toàn đồng tình. Hiện nay, nguồn lực của Quỹ vẫn còn hạn chế, trong khi thủ tục và yêu cầu hồ sơ lại tương đối phức tạp. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ xuất thân từ hộ kinh doanh, “vướng” ngay từ bước đầu nên việc xây dựng dự án, đề án, phương án kinh doanh chuyên nghiệp để thuyết phục được Ngân hàng, Quỹ giải ngân vốn là rất khó khăn. Theo tôi, cần có cơ chế liên thông “ba nhà”: Quỹ – Ngân hàng – Hiệp hội, cùng hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu chuẩn bị hồ sơ, đánh giá tín dụng đến giải ngân. Khi có người “dẫn đường”, doanh nghiệp sẽ tự tin hơn và không còn e ngại khi tiếp cận vốn chính thống.

Phóng viên: Một số ý kiến cho rằng, để mở rộng nguồn vốn cho DNNVV, cần có cơ chế cho ngân hàng thương mại bắt buộc giải ngân kèm bảo hiểm tín dụng hoặc bảo lãnh rủi ro, ông nghĩ sao?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: Đây là một đề xuất rất đáng xem xét. Tôi cho rằng, nếu doanh nghiệp phải mua bảo hiểm tín dụng hoặc tham gia quỹ bảo lãnh rủi ro, thì đó vừa là cơ chế phòng ngừa rủi ro cho ngân hàng, vừa là cam kết trách nhiệm cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, chính sách này cần được thiết kế minh bạch, chi phí hợp lý và có sự chia sẻ của Nhà nước ví dụ như giảm thuế hoặc hỗ trợ phí bảo hiểm cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu. Và nếu phải là một điều kiện để được cung cấp vốn thì nên có phương án khác cho doanh nghiệp lựa chọn.

Còn nếu chỉ “ép doanh nghiệp nhỏ mua thêm bảo hiểm mới được giải ngân” mà không giảm thủ tục hay mở rộng hạn mức vay, thì sẽ phản tác dụng. Điều này đã và đang gây ức chế rất lớn cho các doanh nghiệp nhỏ còn nhiều khó khăn khi bị ngân hàng từ chối giải ngân do không mua bảo hiểm của ngân hàng. Điều quan trọng nhất là cân bằng giữa quản lý rủi ro và tạo động lực phát triển.

American Window là nhà sản xuất nhôm - cửa nhôm, được trao Giải thưởng “Thương hiệu Uy tín Hàng đầu Việt Nam 2023.

Phóng viên: Với tư cách là doanh nghiệp khởi nghiệp nhưng có những thành tựu nhất định đầy nỗ lực, ông có thể chia sẻ đôi nét về hành trình của American Window?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: Công ty cổ phần American Window ra đời với tầm nhìn mang đến “Giải pháp cửa chuyên nghiệp” cho công trình dự án lớn nhỏ trải khắp Việt Nam, từ dự án dân dụng đến công nghiệp, nhà ở thông minh đến đô thị cao cấp. Chúng tôi tiên phong ứng dụng công nghệ mới trong quản lý vận hành và đầu tư dây truyền sản xuất hiện đại và khép kín từ quy trình sản xuất nguyên liệu như thanh nhôm, kính, phụ kiện cho đến quy trình gia công sản phẩm cửa nhôm và thi công lắp đặt tại các công trình, để nâng cao năng suất chất lượng cho doanh nghiệp và tối ưu chi phí cho nhà đầu tư, thân thiện và an toàn với môi trường. Năm 2023, thương hiệu của công ty American Window được vinh danh trong top 50 doanh nghiệp “Thương hiệu Uy tín Hàng đầu Việt Nam”, và tôi xem đó như một minh chứng cho tinh thần “làm thật – tạo giá trị thật”.

Phóng viên: Là hội viên VINASME, doanh nghiệp ông đã từng nhận được sự hỗ trợ hay đồng hành ra sao?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: VINASME đã đóng vai trò như một “người bạn đồng hành” của doanh nghiệp nhỏ. Chúng tôi luôn được Hiệp hội tổ chức các hoạt động quảng bá sản phẩm, tham gia các buổi kết nối doanh nghiệp, các buổi đào tạo thiết thực, hỗ trợ cung cấp thông tin về một số quỹ tài chính. Điều này giúp nhiều doanh nghiệp chúng tôi hoàn thiện năng lực mỗi ngày. Nhờ vậy, American Window vẫn duy trì được sản xuất, giữ chân người lao động và thậm chí còn mở rộng thị trường sau dịch. Tôi luôn chia sẻ với các các doanh nghiệp khởi nghiệp rằng: “Quỹ cho vốn là một chuyện, nhưng Hiệp hội giúp chúng tôi biết cách quản trị vốn, sử dụng vốn và phát triển thương hiệu, đó mới là phát triển bền vững.”

TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký cùng hội viên VINASME trong hoạt động kết nối và đào tạo nâng cao năng lực cho doanh nghiệp.

Phóng viên: Ông có thông điệp gì muốn gửi tới các doanh nghiệp khởi nghiệp đang cần vốn?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: Các doanh nghiệp nhỏ và vừa rất cần nguồn vốn hỗ trợ để tăng trưởng và mở rộng quy mô. Nhưng doanh nghiệp cần chủ động trong việc chọn chiến lược kinh doanh đúng đắn, dám học hỏi và đầu tư công nghệ tiên tiến để đứng vững trên thương trường, ngày một phát triển đi lên.

Tôi muốn gửi tới các bạn khởi nghiệp một điều rất thật: vốn không phải là rào cản, mà là phép thử cho sự kiên định. Trước khi đi tìm vốn, hãy chuẩn bị thật kỹ mô hình kinh doanh, dòng tiền, và khả năng hoàn vốn.

Đừng chờ “ai đó” rót tiền, hãy chủ động chứng minh rằng dự án của mình có giá trị thật, có thị trường thật.Và quan trọng hơn, hãy xây dựng niềm tin vì trong kinh doanh, vốn luôn tìm đến nơi có niềm tin và sự minh bạch. Nếu bạn làm được điều đó, sẽ luôn có quỹ, có nhà đầu tư và có chính sách sẵn sàng đồng hành.

Phóng viên: Cuối cùng, ông có đề xuất nào gửi tới các nhà hoạch định chính sách?

Giám đốc Phan Trọng Tuấn: Là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tôi mong muốn Nhà nước có những chính sách thiết thực và sát với thực tế hơn. Đơn cử chính sách về tiếp cận nguồn vốn là một ví dụ điển hình. Tăng quy mô vốn cho Quỹ, mở rộng quỹ bảo lãnh, đơn giản hóa thủ tục và số hóa toàn bộ quy trình xét duyệt, đó là điều doanh nghiệp rất cần.

Đừng để Quỹ chỉ là “tên gọi đẹp” mà hãy biến nó thành bàn tay mở thật sự vươn đến từng doanh nghiệp, từng hộ kinh doanh đang khát vốn để đổi đời. Khi doanh nghiệp nhỏ mạnh lên, kinh tế tư nhân phát triển bền vững, nền kinh tế quốc gia sẽ vững chắc hơn.

Trân trọng cảm ơn ông!