Số lượng giao dịch sáp nhập và mua lại (M&A) tại Việt Nam đã tăng gấp đôi trong năm nay. Tuy nhiên, xét về giá trị giao dịch lại đang chỉ ghi nhận mức tăng trưởng khiêm tốn. Theo đó, những thách thức liên quan đến định giá và thẩm định doanh nghiệp đang tiếp tục làm chậm tiến độ hoàn tất giao dịch, và các chuyên gia nhận định tình trạng này có thể kéo dài đến năm 2025.
 |
| Tập đoàn Y tế Thomson Medical Group niêm yết tại Singapore mua lại Bệnh viện FV của Việt Nam với giá 381,4 triệu USD vào tháng 1/2024. (Ảnh: FV HOSPITAL). |
Dữ liệu từ Công ty tư vấn giao dịch ASART tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy, số lượng các thương vụ M&A có mục tiêu là doanh nghiệp tại Việt Nam trong bảy tháng đầu năm nay, không bao gồm các giao dịch nội bộ, đã tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, lên 151 thương vụ. Tuy nhiên, tổng giá trị giao dịch chỉ nhích nhẹ, đạt 4,4 tỷ USD so với 4,3 tỷ USD cùng kỳ năm 2023.
Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) qua M&A, bao gồm việc góp vốn và mua cổ phần, đã giảm khoảng 45% so với cùng kỳ năm ngoái, chỉ đạt 2,3 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm, theo số liệu từ Tổng cục Thống kê Việt Nam và ASART. Tỷ trọng FDI qua M&A cũng giảm mạnh, từ 25,5% vào năm ngoái xuống còn 12,6% trong năm nay.
Bà Bình Lê Vandekerckove, nhà sáng lập và Giám đốc điều hành của ASART, cho biết: “Chúng tôi đã có một năm khó khăn, và dự báo thị trường M&A sẽ tiếp tục khó khăn trong 12 tháng tới. Phải chờ đến nửa đầu năm 2025 mới có thể bắt kịp đà phục hồi của thị trường”.
Từ sau đại dịch Covid-19, số lượng giao dịch đã giảm hơn 70%, từ 346 giao dịch năm 2020 xuống còn 94 giao dịch vào năm 2023, theo phân tích của ASART.
Bà Bình bổ sung rằng, những căng thẳng địa chính trị hiện nay, sự bất ổn kinh tế toàn cầu và chênh lệch lãi suất đáng kể giữa Việt Nam và Mỹ đã tạo áp lực lên chi phí vốn chủ sở hữu, định giá và tỷ suất hoàn vốn đầu tư.
Ngoài ra, các hệ số định giá trong các giao dịch M&A được công bố, bao gồm cả doanh nghiệp công và tư nhân, đã giảm sút trong những năm gần đây.
Cụ thể, phân tích của ASART cho thấy, hệ số định giá tổng thể đang giảm, với tỷ lệ giá trị doanh nghiệp trên doanh thu (EV/Sales) trung bình giảm từ 3,3 lần vào năm 2021 xuống còn 3 lần vào năm 2023; tỷ lệ giá trị doanh nghiệp trên EBITDA (EV/EBITDA) giảm từ 16,5 lần năm 2021 xuống còn 11,5 lần năm 2023.
Bên cạnh đó, doanh số sụt giảm trong bối cảnh kinh tế khó khăn đã dẫn đến các cuộc thảo luận kéo dài về định giá doanh nghiệp, khiến cho chênh lệch định giá ngày càng rộng.
Bà Bình cho biết, tiến độ hoàn tất giao dịch bị trì hoãn, và đã xuất hiện nhiều cấu trúc giao dịch phức tạp hơn để đảm bảo lợi nhuận đầu tư và quản lý rủi ro. Một số công cụ tài chính phức tạp này bao gồm cam kết trả chậm, earn-outs (thanh toán dựa trên hiệu suất tương lai) và các điều chỉnh sau giao dịch.
Các lĩnh vực hấp dẫn đầu tư
Theo ASART, các lĩnh vực thu hút nhà đầu tư tại Việt Nam trong năm 2023 và 7 tháng đầu năm 2024 bao gồm tài chính, năng lượng, y tế, công nghiệp, tiêu dùng và bất động sản.
Một thương vụ nổi bật là việc Tập đoàn Y tế Thomson Medical Group niêm yết tại Singapore mua lại Bệnh viện FV của Việt Nam với giá 381,4 triệu USD trong năm nay. Đây là giao dịch lớn nhất trong lĩnh vực y tế tại Việt Nam.
Trong lĩnh vực tài chính, Ngân hàng Sumitomo Mitsui Banking Corporation đã hoàn tất việc mua 15% cổ phần tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) vào tháng 10 năm ngoái với giá 1,5 tỷ USD. Sự kiện này đánh dấu thương vụ M&A lớn nhất trong lịch sử ngành ngân hàng Việt Nam.
Một thương vụ lớn khác gần đây là Ngân hàng Thương mại Siam Commercial Bank của Thái Lan mua lại Công ty tài chính tiêu dùng Home Credit Việt Nam với giá 850 triệu USD. Thương vụ dự kiến sẽ hoàn tất trong nửa đầu năm 2025.
Ngoài ra, theo nhận định của các chuyên gia trong ngành, các lĩnh vực như giáo dục, trung tâm dữ liệu và logistics cũng đang thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư, những người đang đặt cược vào sự phát triển của tầng lớp trung lưu tại Việt Nam, sự mở rộng của nền kinh tế số, và việc Việt Nam nổi lên như một cơ sở sản xuất thay thế lý tưởng cho các nhà sản xuất toàn cầu.
Những thách thức hiện hữu
Ông Seck Yee Chung, chuyên gia phụ trách mảng M&A tại Baker McKenzie Việt Nam, nhấn mạnh sự cần thiết của việc thẩm định kỹ lưỡng hơn của các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam từ góc độ thương mại, pháp lý đến tuân thủ. Đặc biệt là khi nhiều dự án tiềm năng đang gặp phải những bất ổn liên quan đến thời hạn sử dụng đất và quy hoạch.
Ông nói: “Hoạt động M&A đang thực sự khởi sắc, nhưng mọi thứ diễn ra chậm hơn. Vẫn còn đó rất nhiều trở ngại”.
Việc phê duyệt giấy phép và xác định giá đất mất nhiều thời gian hơn, các quan chức Chính phủ cũng trở nên thận trọng hơn trong việc đưa ra quyết định. “Chính phủ có tầm nhìn đáng khen và đã nỗ lực rất nhiều trong việc cập nhật các chính sách và luật pháp, nhưng vẫn cần nhiều cải cách và thực thi thực tiễn hơn nữa”, ông bổ sung. “Chúng ta cũng không thể quên rằng các nước láng giềng trong ASEAN cũng đang làm điều tương tự, họ cũng đang nỗ lực thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài”.
Nhìn chung, trong khi các nhà đầu tư chờ đợi chu kỳ cắt giảm lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu và sự ổn định chính trị được cải thiện, vẫn có sự lạc quan về triển vọng đầu tư dài hạn của Việt Nam. Điều này được củng cố bởi triển vọng tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và mối quan hệ ngoại giao cân bằng với các cường quốc lớn.
Tình hình khu vực
Theo dữ liệu của Sở Giao dịch Chứng khoán London (LSEG), các quốc gia Đông Nam Á đã chứng kiến giá trị M&A giảm 14% trong 7 tháng đầu năm nay.
Trong nửa đầu năm 2024, khu vực này ghi nhận 1.278 giao dịch được công bố với tổng giá trị trên 50,3 tỷ USD, trong đó các nhà đầu tư Nhật Bản là nhóm hoạt động tích cực nhất trên thị trường.
Giá trị giao dịch tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm các giao dịch liên quan đến Nhật Bản) cũng đi theo quỹ đạo suy giảm tương tự. Tổng giá trị các giao dịch công bố trong 7 tháng đầu năm giảm 19% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 329,5 tỷ USD. Đây là mức thấp nhất ghi nhận trong hơn một thập kỷ của khu vực này, theo dữ liệu của LSEG.
Những kết quả này trái ngược với sự phục hồi của M&A trên toàn cầu nói chung. Trong cùng kỳ, giá trị giao dịch đã tăng 16% và đạt tổng cộng 1,77 nghìn tỷ USD.
