Giấc mơ nhà xanh ở Anh: Tiết kiệm mỗi năm nhưng 25 năm mới hoàn vốn

Theo phân tích từ các số liệu của Chính phủ Anh, một hộ gia đình trung bình có thể mất tới 25 năm mới thu hồi được chi phí đầu tư để chuyển đổi sang mô hình nhà ở thân thiện với môi trường.

Trong báo cáo công bố tháng trước, Ủy ban Biến đổi Khí hậu (CCC) - cơ quan tư vấn độc lập của Chính phủ Anh về cắt giảm khí thải - cho rằng một hộ gia đình điển hình đang sử dụng ô tô chạy xăng và lò sưởi gas có thể tiết kiệm khoảng 1.200 bảng Anh mỗi năm nếu chuyển sang ô tô điện, máy bơm nhiệt và lắp đặt tấm pin mặt trời.

Tuy nhiên, phân tích của The Times cho thấy khoản tiết kiệm này chỉ đạt được sau khi hộ gia đình bỏ ra gần 30.000 bảng Anh chi phí ban đầu. Với mức tiết kiệm nêu trên, người dân sẽ phải chờ khoảng 25 năm mới hoàn vốn.

Những con số này làm dấy lên tranh luận về tính khả thi của lộ trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không - cam kết đưa lượng phát thải khí nhà kính ròng của Anh về mức 0 vào năm 2050 nhằm hạn chế tác động của biến đổi khí hậu.

Cac hộ gia đình ở Anh phải mất 25 năm mới có thể thu hồi được vốn từ việc chuyển đổi sang sử dụng các thiết bị năng lượng xanh

Các phát hiện này được cho là sẽ tạo thêm sức ép chính trị, trong bối cảnh Andy Burnham được cho là đang cân nhắc bổ nhiệm Ed Miliband - người ủng hộ mạnh mẽ mục tiêu phát thải ròng bằng không - vào vị trí Bộ trưởng Tài chính. Tuần trước, một số quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo đây có thể là một “sai lầm”.

Theo CCC, mức tiết kiệm được tính trên cơ sở chủ nhà chi 12.640 bảng Anh để mua một xe điện đã qua sử dụng, 990 bảng Anh lắp bộ sạc tại nhà, 8.620 bảng Anh lắp tấm pin mặt trời và 7.720 bảng Anh cho máy bơm nhiệt. Khoản chi cho máy bơm nhiệt đã bao gồm phần hỗ trợ 7.500 bảng Anh từ Chính phủ.

Các tính toán cũng dựa trên giá năng lượng kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát. Theo đó, một hộ gia đình điển hình có thể tiết kiệm 570 bảng Anh mỗi năm khi sử dụng xe điện thay vì xe chạy xăng, và thêm khoảng 640 bảng Anh mỗi năm nhờ chuyển sang máy bơm nhiệt, sử dụng biểu giá điện ngoài giờ cao điểm và hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Dù vậy, cách tính này giả định các hộ gia đình có thể sạc xe tại nhà - điều thường đòi hỏi có chỗ đỗ xe riêng ngoài đường. Theo RAC Foundation, chỉ khoảng 65% hộ gia đình tại Anh đáp ứng điều kiện này.

Khoản tiết kiệm 1.210 bảng Anh mỗi năm cũng phụ thuộc vào khả năng chuyển sang biểu giá điện ngoài giờ cao điểm, khi điện thường rẻ hơn vào ban đêm để sạc xe. Tuy nhiên, điều này không phù hợp với tất cả các nhóm hộ gia đình, nhất là người chăm sóc, gia đình có con nhỏ hoặc những hộ có nhu cầu sử dụng năng lượng cao vào ban ngày.

Trong khi đó, tuổi thọ dự kiến của xe điện thường từ 10 - 20 năm, máy bơm nhiệt có thể vận hành khoảng 25 năm. Tấm pin mặt trời có tuổi thọ dài hơn, song hiệu suất thường bắt đầu suy giảm sau khoảng 25 năm sử dụng.

Một số phương thức tài chính mới đang được đề xuất để hỗ trợ người dân chi trả cho điện mặt trời mái nhà, trong đó có hình thức khấu trừ qua lương.

Kathryn Porter, chuyên gia tư vấn năng lượng độc lập, cho rằng: “Ủy ban Biến đổi Khí hậu đang dựa trên những giả định thiếu thực tế, trong đó có giả định các hộ gia đình có đủ khả năng chi trả khoản đầu tư ban đầu rất lớn. Ngay cả khi có thể chi trả, phần lớn khoản tiết kiệm chỉ đạt được nếu họ có chỗ đỗ xe riêng. Với nhiều người, điều này vừa không khả thi về kinh tế, vừa khó thực hiện trong thực tế”.

Lộ trình phát thải ròng bằng không của Anh được luật hóa năm 2019 dưới thời Thủ tướng Theresa May. Mục tiêu này đặt ra yêu cầu cắt giảm phát thải khí nhà kính ròng về mức 0 vào năm 2050, nhưng câu hỏi về chi phí và khả năng tiếp cận công nghệ sạch vẫn đang gây nhiều tranh luận.

Dù đa số người dân vẫn ủng hộ mục tiêu này, mức độ đồng thuận giảm rõ rệt khi câu hỏi chuyển sang việc ai sẽ chi trả. Theo khảo sát của YouGov, 60% người được hỏi ủng hộ mục tiêu phát thải ròng bằng không, trong khi 25% phản đối.

Trong nhóm ủng hộ mục tiêu phát thải ròng bằng không, 56% cho rằng giảm hóa đơn sinh hoạt là ưu tiên lớn hơn. Tính chung toàn bộ 2.083 người tham gia khảo sát, tỷ lệ này lên tới 68%. Ngược lại, chỉ 33% trong nhóm ủng hộ mục tiêu này cho rằng cắt giảm phát thải quan trọng hơn giảm hóa đơn, so với 21% trong toàn bộ mẫu khảo sát.

Dale Vince, nhà sáng lập công ty năng lượng tái tạo Ecotricity và là một trong những nhà tài trợ lớn của Công đảng, cũng chỉ trích một số chính sách phát thải ròng bằng không của đảng này. Ông cho rằng nhiều sáng kiến là “sự lãng phí tiền bạc rõ ràng”, và việc chi hàng tỷ USD cho các chương trình này trong bối cảnh khủng hoảng chi phí sinh hoạt là “không thể biện minh”.

Nigel Topping, Chủ tịch CCC, phản biện rằng nếu chỉ nhìn vào chi phí ban đầu của công nghệ sạch thì mới thấy “một nửa bức tranh”. Theo ông, sự phụ thuộc kéo dài vào nhiên liệu hóa thạch cũng đang khiến người dân phải trả giá. Công nghệ điện có hiệu suất cao hơn, chi phí vận hành thấp hơn và nhiều hộ gia đình có thể tiết kiệm tiền nếu chuyển đổi ngay từ hôm nay. Ông dẫn chứng, kể từ khi xung đột Iran bắt đầu, các hộ sử dụng lò sưởi gas và ô tô chạy xăng đã chứng kiến hóa đơn năng lượng tăng gần gấp bốn lần so với các hộ sử dụng máy bơm nhiệt và xe điện.

“Tuy nhiên, chúng tôi thừa nhận chi phí ban đầu vẫn còn quá cao và nhiều hộ gia đình chưa thể tiết kiệm được tiền. Vì vậy, khuyến nghị hàng đầu của chúng tôi gửi tới Chính phủ là làm cho giá điện rẻ hơn. Cần hỗ trợ thêm cho các hộ thu nhập thấp trong chi phí lắp đặt máy bơm nhiệt, đồng thời mở rộng mạng lưới sạc công cộng giá phải chăng cho những người không có chỗ sạc tại nhà. Đây là điều kiện thiết yếu để người dân thực sự hưởng lợi từ quá trình thoát khỏi sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch”, ông Topping nói.

Một phát ngôn viên của Bộ An ninh Năng lượng và Net Zero Vương quốc Anh (DESNZ) cho biết, như CCC đã nêu, công nghệ sạch hiệu quả hơn và rẻ hơn trong vận hành. Do đó, Chính phủ đang đẩy nhanh chương trình nâng cấp nhà ở nhằm giảm hóa đơn năng lượng và bảo vệ các gia đình trước các cú sốc giá nhiên liệu hóa thạch.

Theo DESNZ, nhu cầu của người dân Anh đối với công nghệ năng lượng sạch đang ở mức cao kỷ lục, với hơn 100.000 máy bơm nhiệt được bán ra chỉ trong năm ngoái và số hệ thống điện mặt trời mái nhà lắp đặt đạt mức cao nhất từ trước tới nay. Thông qua Kế hoạch Nhà ở Ấm áp, các gia đình thu nhập thấp có thể được hỗ trợ miễn phí máy bơm nhiệt, tấm pin mặt trời và pin lưu trữ, qua đó tiết kiệm hàng trăm bảng Anh tiền điện mỗi năm.