Gạo Việt Nam chinh phục hơn 80 quốc gia, mở rộng sang châu Phi - Trung Đông

Đảm bảo an ninh lương thực và chuỗi cung ứng

Trong bối cảnh một số thị trường gạo trọng điểm tạm ngừng nhập khẩu, áp lực lên tiêu thụ và giá cả trong nước đã xuất hiện. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên, về tổng thể, đầu ra của gạo Việt Nam vẫn ổn định và nhu cầu nhập khẩu từ nhiều thị trường sẽ quay trở lại vào dịp cuối năm. Vấn đề đặt ra là làm sao để ngành gạo không chỉ vượt qua thách thức ngắn hạn, mà còn nâng cao chất lượng, đa dạng hóa thị trường và khẳng định vị thế bền vững trên bản đồ xuất khẩu thế giới.

Thông tin tại Hội nghị thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo và ổn định thị trường do Bộ Công Thương tổ chức ngày 10/9, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cho biết: Việc Indonesia, Philippines - hai thị trường nhập khẩu gạo lớn tạm dừng mua hàng đã tác động rõ rệt đến tiêu thụ. Song, điều tích cực là các đơn hàng từ những thị trường khác vẫn duy trì, đồng thời cơ hội mở rộng sang châu Phi, Trung Đông, Nam Á… đang mở ra.

Gạo Việt Nam chinh phục hơn 80 quốc gia, mở rộng sang châu Phi - Trung Đông

Bộ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh, xuất khẩu gạo không chỉ có ý nghĩa kinh tế, mà còn khẳng định hình ảnh một Việt Nam đóng góp tích cực vào bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu.

Theo thống kê, đến nay Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 6,3 triệu tấn gạo, tăng 2% so với cùng kỳ năm trước. Với mục tiêu 8 triệu tấn cả năm, chỉ sau 2/3 chặng đường, ngành gạo đã hoàn thành gần 80% kế hoạch – một con số cho thấy dư địa vượt chỉ tiêu là khả thi.

Ở góc độ nông nghiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam nhấn mạnh, quan trọng là sản xuất phải theo nhu cầu, có liên kết chặt chẽ, giảm chi phí để tăng sức cạnh tranh. Khi đó, thị trường gạo Việt sẽ vững vàng hơn trước biến động.

Ngành nông nghiệp đã chuẩn bị kỹ lịch thời vụ: Vụ Hè Thu cơ bản hoàn tất giữa tháng 9, vụ Thu Đông bước vào thu hoạch rộ trong tháng 11 và 12/2025. Việc điều phối thời vụ, duy trì cơ cấu lúa chất lượng cao sẽ đảm bảo nguồn cung trong nước và xuất khẩu, tránh tình trạng “được mùa mất giá” hay ùn tắc lúa gạo tại các địa phương.

Một trong những điểm nhấn là Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, với 11 mô hình thí điểm đã cho thấy năng suất tăng tới 50% trong khi chi phí giảm 20–30%. Đây được coi là hướng đi giúp nông dân và doanh nghiệp cùng có lợi nhuận ngay cả khi giá biến động. Mô hình này không chỉ nâng cao giá trị hạt gạo, mà còn tạo lợi thế cạnh tranh xanh yếu tố ngày càng quan trọng trên thị trường quốc tế.

Đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, tuyệt đối không được chủ quan khi xuất khẩu gạo đang thuận lợi. Bài học phụ thuộc vào một vài thị trường lớn đã bộc lộ rủi ro, do vậy, cần đa dạng hóa cả thị trường và sản phẩm.

Hiện gạo Việt Nam đã hiện diện tại hơn 80 quốc gia, trong đó nhiều nước châu Phi, Trung Đông, Tây Á đang bày tỏ mong muốn nhập khẩu. Đặc biệt, Australia cũng đánh giá cao chất lượng gạo Việt, cho thấy dư địa mở rộng ngoài các thị trường truyền thống là rất lớn.

Đại diện một số thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tại hội nghị cũng khẳng định tiềm năng tại Senegal, Bangladesh… Doanh nghiệp cần nhanh chóng nắm bắt cơ hội, xây dựng chiến lược xuất khẩu phù hợp thay vì chỉ trông chờ Philippines hay Indonesia. Do đó, ngoài mở rộng thị trường, vấn đề nâng cao giá trị gia tăng được đặt ra.

Theo Bộ trưởng Bộ Công Thương, các doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ yêu cầu của từng thị trường, từ truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng đến quy trình sản xuất sạch. Chỉ khi hạt gạo Việt đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn khắt khe, thương hiệu mới có thể bền vững. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ: từ nông dân áp dụng giống chất lượng cao, quy trình canh tác giảm phát thải; đến doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, phát triển sản phẩm gạo dinh dưỡng, gạo hữu cơ, gạo phục vụ chế độ ăn kiêng… Đây là những phân khúc giá trị cao mà thế giới đang có nhu cầu.

Bộ trưởng Bộ Công Thương cũng đề nghị các đơn vị tăng cường giao thiệp, đàm phán, ký kết mới hoặc nâng cấp các thỏa thuận có sẵn về thương mại gạo với các nước, nhất là những nước, khu vực có nhiều tiềm năng hoặc các nước có Hiệp định thương mại tự do với nước ta.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ trưởng Bộ Công Thương đề nghị Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước đẩy nhanh hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) cho doanh nghiệp xuất khẩu gạo, đơn giản hóa thủ tục hải quan và thông quan vào các thời điểm nhu cầu nhập khẩu tăng, xem xét nâng hạn mức tín dụng và cung cấp vốn kịp thời để doanh nghiệp thu mua, tạm trữ, đồng thời cân nhắc tăng dự trữ quốc gia ngắn hạn.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đề nghị cần chú trọng duy trì chất lượng sản phẩm hàng hóa, tiếp tục nghiên cứu thị trường và đáp ứng tối đa các tiêu chuẩn mà nước nhập khẩu đưa ra. Đồng thời, coi trọng việc xây dựng, củng cố và quảng bá thương hiệu gạo Việt Nam trong các thị trường xuất khẩu. Tăng cường bán hàng sang châu Phi, Bangladesh, Senegal, Trung Đông và các thị trường đang có nhu cầu; đa dạng các chủng loại hàng hóa, các thị trường ngách và thị trường có yêu cầu cao...