Thép được ví như bộ xương nâng đỡ kết cấu của mỗi công trình, nhưng nhiều năm qua, góc khuất của ngành vật liệu xây dựng đang hé lộ việc những thanh thép tái chế thủ công từ phế liệu và nấu lại bằng công nghệ lạc hậu âm thầm thâm nhập các công trình xây dựng. Những sản phẩm kém chất lượng này sau đó được phù phép dưới nhãn mác của các thương hiệu uy tín, khiến ngay cả những thợ xây lành nghề cũng khó lòng phân biệt bằng mắt thường.
 |
| Theo quy định mới, khi thực hiện truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp phải minh bạch hàng loạt thông tin tối thiểu, bao gồm: tên sản phẩm, xuất xứ, hình ảnh, tên và địa chỉ đơn vị sản xuất, kinh doanh. |
Chỉ khi đưa vào máy kéo thử lực, sự thật mới phơi bày khi thép giả giòn hơn, dễ gãy, cường độ chịu kéo và độ bẻ cong hoàn toàn không đạt chuẩn.
Giữa bối cảnh thị trường bát nháo, Bộ Công Thương vừa chính thức ký ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT ngày 11/6 quy định về truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý. Quyết sách này ra đời phản ánh nỗ lực cấp thiết của cơ quan quản lý để giành lại độ bền vững cho hàng triệu công trình và bảo vệ sinh mạng người dân trước sự vô tâm của những hành vi trục lợi thương mại.
Là người trực tiếp chịu trách nhiệm về kết cấu, ông Phạm Đăng Hào - một chủ thầu xây dựng, đại diện Công ty cổ phần Sao Đỏ FAST chia sẻ rằng nỗi sợ lớn nhất của đơn vị thi công là mua nhầm thép giả. Nhiều cơ sở cung cấp giấy tờ xuất xưởng và kẹp chì trông rất chuyên nghiệp, nhưng khi đổ bê tông xong, trần nhà bắt đầu có hiện tượng võng, nứt do thép không chịu được lực kéo. Căn nhà là tài sản tích cóp cả đời của người dân, nếu chỉ vì trà trộn vài tấn thép rởm mà đánh cược tính mạng của họ thì lương tâm người thầu xây dựng cắn rứt vô cùng. Do đó, các doanh nghiệp luôn mong mỏi có một công cụ minh bạch, chỉ cần dùng điện thoại quét mã là biết ngay thanh thép này ra lò ngày nào, do nhà máy nào sản xuất để an tâm thi công.
Đứng trước sự bức thiết đó, văn bản pháp lý mới ra đời như một giải pháp minh bạch dựa trên nền tảng công nghệ số. Điểm cốt lõi của quy định này là nguyên tắc bắt buộc áp dụng truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, trong đó thép xây dựng là mặt hàng tác động trực tiếp đến an toàn chịu lực nên nằm trong nhóm cần được giám sát chặt chẽ nhất.
Cụ thể, theo quy định mới, khi thực hiện truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp phải minh bạch hàng loạt thông tin tối thiểu, bao gồm tên sản phẩm, xuất xứ, hình ảnh, tên và địa chỉ đơn vị sản xuất, kinh doanh. Đặc biệt, hệ thống phải ghi nhận các sự kiện theo dõi trọng yếu và thời gian diễn ra sự kiện trong chuỗi cung ứng theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12850 hoặc tiêu chuẩn toàn cầu GS1, giúp lai lịch của một lô thép từ khi nấu luyện, cán mác, kiểm định cho đến khi xuất kho đều được ghi nhận bằng dữ liệu số.
 |
| Khi phân phối số lượng lớn sắt thép kém chất lượng sẽ tạo môi trường cạnh tranh không lành mạnh với các thương hiệu sản xuất thép uy tín trong nước hay thậm chí là tính mạng con người. Làm ảnh hưởng đến uy tín của các thương hiệu và lợi nhuận của thương hiệu làm ăn chân chính, gây thiệt hại cho nền kinh tế quốc gia. Ngoài tổn hao về tiền bạc thì sử dụng ngôi nhà thiếu tính an toàn còn có thể ảnh hưởng đến tính mạng con người (Ảnh minh họa). |
Đánh giá về tính kiến tạo của chính sách, chuyên gia kinh tế, TS. Lê Đăng Doanh nhận định việc ứng dụng mã định danh và hệ thống truy xuất dữ liệu là bước tiến rất dài trong tư duy quản lý, không chỉ cắt đứt đường sống của các xưởng sản xuất thép giả mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng. Điểm đáng khen ngợi là chính sách khuyến khích rất rõ ràng khi sản phẩm tuân thủ tốt sẽ được gắn tích xanh trên bao bì, tài liệu và các nền tảng thương mại điện tử. Dấu tích xanh này chính là hộ chiếu số chứng nhận uy tín, giúp người tiêu dùng và nhà thầu dễ dàng nhận diện, lựa chọn các thương hiệu làm ăn chân chính.
Tuy nhiên, dưới lăng kính của những người trực tiếp vận hành sản xuất, hành trình chuyển đổi số này không hề trải hoa hồng khi việc tích hợp dữ liệu truy xuất lên một thanh thép trong môi trường công trường đầy khói bụi, mưa nắng là một thách thức kỹ thuật không nhỏ. Theo quy định tại Điều 12 của Thông tư, mã truy xuất có thể được thể hiện trên vật mang dữ liệu thông qua các hình thức dán, in, đính, đúc, chạm, khắc hoặc các hình thức phù hợp khác trực tiếp lên bao bì hoặc hàng hóa. Về mặt hệ thống, doanh nghiệp phải xây dựng, duy trì hệ thống truy xuất nội bộ và thực hiện khai báo, cập nhật thông tin để bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu hai chiều với Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương thông qua giao diện API.
Đại diện một tập đoàn thép hàng đầu tại Việt Nam thẳng thắn chia sẻ những trăn trở trong giai đoạn chuyển giao rằng doanh nghiệp hoàn toàn ủng hộ định hướng minh bạch hóa để dẹp bỏ nạn hàng giả đang bào mòn thị phần. Dù vậy, việc nâng cấp toàn bộ hệ thống quản trị nguồn lực ERP để đồng bộ tự động qua API với cơ quan nhà nước đòi hỏi nguồn vốn đầu tư công nghệ khổng lồ. Cái khó thứ hai nằm ở chuỗi phân phối khi thép thường đi qua nhiều đại lý cấp một, cấp hai mới đến tay người dùng, nếu các đại lý tuyến dưới không hợp tác quét mã và cập nhật luồng đi của hàng hóa thì chuỗi truy xuất sẽ bị đứt gãy, khiến doanh nghiệp cần một khoảng thời gian đủ dài để tái cấu trúc và đào tạo lại toàn bộ chuỗi cung ứng.
Thấu hiểu những áp lực thực tế đó, cơ quan quản lý đã đưa ra một lộ trình thực thi mang tính nhịp nhàng và có tính kế thừa. Dù Thông tư 31 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026, nhưng lộ trình áp dụng được chia làm hai giai đoạn. Trong giai đoạn một khởi động từ ngày Thông tư có hiệu lực, doanh nghiệp mới chỉ cần thực hiện đăng ký tài khoản, nhận mã định danh và xác thực thông tin đối với sản phẩm. Phải đến giai đoạn hai, bắt đầu từ ngày 1/1/2027, các thương nhân mới phải thực hiện đầy đủ việc truy xuất nguồn gốc trước khi đưa sản phẩm, hàng hóa vào lưu thông trên thị trường. Quãng thời gian bước đệm này chính là cơ hội để các nhà máy thép tinh chỉnh công nghệ, chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc chơi mới minh bạch và sòng phẳng hơn nhằm mang lại sự kiên cố cho các công trình và sự bình yên cho mỗi tổ ấm của người dân.
