VASEP: Tôm và cá tra tiếp tục là động lực tăng trưởng xuất khẩu thủy sản

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản trong tháng 5/2026 đạt khoảng 1,02 tỷ USD, tăng 0,6% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 4,67 tỷ USD, tăng 11%, cho thấy sự phục hồi và tăng trưởng tích cực của nhiều nhóm hàng chủ lực.

Trong bức tranh chung đó, tôm và cá tra tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt tăng trưởng. Xuất khẩu tôm đạt 1,9 tỷ USD, tăng 11,5%, chiếm hơn 40% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Động lực tăng trưởng đến từ nhu cầu phục hồi tại một số thị trường châu Á, sự gia tăng của nhóm sản phẩm chế biến sâu và xuất khẩu tôm hùm sang thị trường Trung Quốc.

Cùng với tôm, cá tra ghi nhận kết quả khả quan với kim ngạch xuất khẩu đạt 905 triệu USD, tăng 12,6% so với cùng kỳ năm trước. Nguồn cung ổn định, giá thành cạnh tranh và phù hợp với xu hướng tiêu dùng tiết kiệm tại nhiều thị trường đã giúp cá tra tiếp tục duy trì lợi thế trên thị trường quốc tế.

Theo VASEP, sự sụt giảm nguồn cung cá thịt trắng trên thế giới, đặc biệt là cá minh thái, cùng chi phí nhiên liệu tăng cao đang đẩy giá nguyên liệu lên mức cao. Điều này tạo cơ hội để các sản phẩm cá nuôi như cá tra và cá rô phi mở rộng thị phần nhờ khả năng cung ứng ổn định và giá cả cạnh tranh.

Đáng chú ý, thị trường Trung Quốc và Hong Kong (Trung Quốc) tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng của ngành thủy sản Việt Nam. Trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 1,2 tỷ USD, tăng 40,5% so với cùng kỳ năm 2025. Nhu cầu gia tăng đối với các sản phẩm như tôm, cá tra, cua ghẹ, nhuyễn thể và nhiều mặt hàng hải sản giá trị cao đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng chung của toàn ngành.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, các doanh nghiệp cũng phải thích ứng với những yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt. Trung Quốc đang đẩy mạnh nhập khẩu chính ngạch, tăng cường kiểm soát về an toàn thực phẩm, an toàn sinh học, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng nuôi và đăng ký doanh nghiệp. Việc Lệnh 280 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2026 thay thế Lệnh 248 được đánh giá sẽ nâng cao yêu cầu tuân thủ đối với các doanh nghiệp xuất khẩu.

Bên cạnh những điểm sáng từ tôm và cá tra, một số nhóm hàng vẫn đối mặt với khó khăn. Xuất khẩu cá ngừ đạt 372 triệu USD, giảm 6% do thiếu hụt nguyên liệu trong nước và các quy định ngày càng chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, các quy định liên quan đến bảo vệ động vật biển có vú, kiểm soát nhập khẩu thủy sản của Hoa Kỳ và các biện pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) của Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục làm gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Ở chiều ngược lại, nhiều mặt hàng hải sản khác vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Xuất khẩu mực, bạch tuộc đạt 304 triệu USD, tăng 18%; cua ghẹ và giáp xác khác đạt 160 triệu USD, tăng 19%; nhuyễn thể có vỏ đạt 122 triệu USD, tăng 22,8%. Đây là những nhóm sản phẩm còn nhiều dư địa phát triển tại các thị trường lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hoa Kỳ và EU, đặc biệt ở phân khúc chế biến và giá trị gia tăng.

Xét theo thị trường xuất khẩu, sự phân hóa tiếp tục diễn ra rõ nét. Trong khi Trung Quốc và Hong Kong tăng trưởng mạnh, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 10%, còn 689 triệu USD; xuất khẩu sang EU giảm 2,2%, còn 435,6 triệu USD. Ngược lại, Nhật Bản tăng 0,4%, Hàn Quốc tăng 4% và ASEAN tăng 16,8%, góp phần giúp doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2026 có thể tăng từ 8-10%, với kim ngạch vượt mốc 12 tỷ USD nếu Trung Quốc tiếp tục duy trì nhu cầu tích cực, cá tra giữ được lợi thế cạnh tranh về giá, ngành tôm nâng cao năng lực cạnh tranh và các nhóm hải sản tháo gỡ hiệu quả những vướng mắc liên quan đến IUU, chứng nhận nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc.

Kết quả đạt được trong 5 tháng đầu năm cho thấy ngành thủy sản đang duy trì nền tảng tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu cả năm, doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư vào chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và phát triển bền vững nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.