Ford Motor 123 năm: Không phát minh ra ô tô nhưng thay đổi cách cả thế giới di chuyển

Henry Ford – Nhà sáng lập Ford Motor Company, người tiên phong đưa dây chuyền sản xuất hàng loạt vào ngành công nghiệp ô tô đầu thế kỷ XX.

Năm 1908, chiếc Ford Model T có giá 825 USD. Đến năm 1927, nhờ dây chuyền lắp ráp di chuyển và tích hợp dọc toàn bộ chuỗi cung ứng từ mỏ quặng đến đại lý, giá Model T giảm xuống còn 260 USD. Ford không thay đổi sản phẩm, ông thay đổi hệ thống tạo ra sản phẩm, và đó là sự khác biệt làm nên lịch sử.

Ford Model T (1908) – Mẫu xe đưa ô tô đến với đại chúng và làm thay đổi ngành sản xuất công nghiệp toàn cầu nhờ quy trình lắp ráp hàng loạt.

Một trăm hai mươi ba năm sau, Ford Motor Company đang phải học lại bài học của chính người sáng lập mình trong một cuộc chiến kinh doanh còn khốc liệt hơn bất kỳ giai đoạn nào trong lịch sử công ty. Năm 2025, Ford ghi nhận khoản lỗ đặc biệt 19,5 tỷ USD liên quan đến chiến lược xe điện thất bại, bao gồm hủy bỏ dự án xe tải điện cỡ lớn thế hệ mới, giải thể liên doanh pin với SK On của Hàn Quốc và tái cơ cấu toàn bộ danh mục đầu tư vào xe điện.

Mảng Model e, đơn vị xe điện của Ford, lỗ 4,8 tỷ USD trong năm 2025, cải thiện nhẹ so với mức lỗ 5,1 tỷ USD năm 2024, nhưng vẫn là khoản lỗ khổng lồ phản ánh thực tế rằng cuộc đua xe điện đắt tiền đã không diễn ra như giới công nghiệp từng kỳ vọng. CEO Jim Farley kết thúc cuộc họp nhà đầu tư đầu năm 2026 bằng một câu ngắn gọn nhưng nặng ký: "Khách hàng đã lên tiếng. Đó là thông điệp cốt lõi."

Jim Farley – Chủ tịch kiêm CEO Ford Motor Company, người thúc đẩy chiến lược điện hóa, số hóa và phát triển nền tảng Ford Pro.

Câu nói đó tóm tắt toàn bộ một cuộc tái định hướng chiến lược lớn nhất của Ford trong nhiều thập kỷ. Thay vì tiếp tục đổ vốn vào xe điện cao cấp giá 75.000 USD mà thị trường tỏ ra thờ ơ, Farley quyết định chuyển toàn bộ nguồn lực về phân khúc xe điện giá từ 30.000 đến 35.000 USD, nơi nhu cầu thực sự đang tồn tại, đồng thời đặt cược lớn hơn vào hybrid, dòng xe tải F-150 Lariat và Raptor cùng mảng năng lượng lưu trữ dùng pin cũ từ xe điện.

Đây là quyết định rất khó về mặt tài chính ngắn hạn, với khoản chi phí đặc biệt dự kiến lên tới 7 tỷ USD trong năm 2026 và 2027 để thanh lý tài sản không còn phù hợp, nhưng lại là quyết định đúng về mặt chiến lược dài hạn khi đặt khách hàng thực tế lên trên tầm nhìn lý tưởng về chuyển đổi điện khí hóa.

Điều mà phần lớn báo chí khi đưa tin về Ford thường bỏ qua là chiều sâu thực sự của kế hoạch Ford+ đang được triển khai dưới sự lãnh đạo của Farley. Ford đã phân tách mình thành ba đơn vị kinh doanh độc lập vận hành song song. Ford Blue tập trung vào xe động cơ đốt trong và hybrid truyền thống, nơi thương hiệu vẫn có lợi thế cạnh tranh rõ ràng và biên lợi nhuận khả quan.

Ford Pro phục vụ khách hàng thương mại và doanh nghiệp, một trong những mảng kinh doanh sinh lời nhất và ổn định nhất của Ford với nhu cầu xe tải, xe van và phần mềm quản lý đội xe ngày càng tăng. Ford Model e tập trung phát triển xe điện thế hệ mới giá phải chăng với mục tiêu có lãi vào năm 2029. Ba đơn vị này vận hành với văn hóa, tốc độ ra quyết định và chỉ tiêu hiệu quả khác nhau hoàn toàn, một cách tiếp cận tổ chức mà rất ít tập đoàn ô tô truyền thống đủ dũng cảm và đủ khả năng thực hiện.

Ford F-150 Lightning – Phiên bản thuần điện của dòng bán tải F-Series, kết hợp công nghệ kết nối, cập nhật phần mềm từ xa (OTA) và khả năng cấp điện cho thiết bị hoặc ngôi nhà. Đây là một trong những mẫu xe điện chiến lược của Ford.

Kết quả quý 1 năm 2026 cho thấy bước khởi đầu tích cực của hướng đi này. Farley tuyên bố kết quả quý 1 mạnh mẽ và nâng hướng dẫn cả năm, khẳng định rằng công ty đang bước vào một trong những giai đoạn triển khai sản phẩm, phần mềm và dịch vụ vật lý mạnh mẽ nhất trong lịch sử. Ford kỳ vọng đạt 4 đến 4,5 tỷ USD lợi nhuận hoạt động điều chỉnh trong cả năm 2026 và hướng tới biên lợi nhuận EBIT 8% vào năm 2029. Doanh số F-150 Hybrid tăng 15% trong năm 2025 so với năm trước, minh chứng rõ nhất cho việc Ford đang đặt cược đúng chỗ khi phần lớn người Mỹ vẫn chưa sẵn sàng bỏ xe xăng nhưng quan tâm nhiều đến tiết kiệm nhiên liệu.

Ford Mustang Mach-E – Mẫu SUV thuần điện đánh dấu bước chuyển mình của Ford sang kỷ nguyên xe điện. Mach-E kết hợp thiết kế mang ADN Mustang với nền tảng kết nối thông minh, cập nhật phần mềm OTA và công nghệ hỗ trợ lái hiện đại.

Nhưng câu chuyện Ford thực sự thú vị và ít được kể nằm ở mảng Ford Pro và chiến lược phần mềm đang hình thành đằng sau nó. Ford Pro không chỉ bán xe tải và xe van cho doanh nghiệp. Ford Pro đang bán một hệ sinh thái gồm phần mềm quản lý đội xe, dịch vụ bảo dưỡng theo dự báo dựa trên dữ liệu và giải pháp kết nối cho toàn bộ đội phương tiện thương mại của khách hàng.

Đây là bước tiến từ bán sản phẩm một lần sang bán dịch vụ định kỳ, mô hình doanh thu có khả năng tạo ra lợi nhuận ổn định và ít phụ thuộc vào chu kỳ thay xe hơn nhiều so với mô hình đại lý truyền thống. Doanh thu phần mềm và dịch vụ của Ford Pro đang tăng đáng kể qua từng quý, đặt nền móng cho một luồng doanh thu hoàn toàn mới mà Henry Ford chưa từng tưởng tượng đến nhưng chính xác là tinh thần ông để lại, đó là luôn tìm cách xây dựng hệ thống tạo ra giá trị chứ không chỉ đơn thuần bán sản phẩm.

Bài học lớn nhất từ 123 năm Ford không phải là câu chuyện kinh doanh ô tô.

Lịch sử hình thành và phát triển của Ford 123 năm. Đồ họa: DN&HN

Đó là câu chuyện về sự can đảm để thừa nhận sai lầm trước khi sai lầm ấy trở nên quá tốn kém để sửa chữa. Henry Ford từng nói rằng nếu ông hỏi khách hàng họ muốn gì, họ sẽ nói họ muốn những con ngựa nhanh hơn.

Một trăm hai mươi ba năm sau, CEO Jim Farley đang lặp lại bài học đó theo cách hiện đại hơn, rằng thay vì theo đuổi xu hướng công nghệ mà thị trường chưa sẵn sàng chi tiền, hãy lắng nghe những gì khách hàng thực sự đang chứng minh bằng ví tiền của họ, rồi xây dựng hệ thống phục vụ điều đó một cách xuất sắc nhất có thể.