Doanh nghiệp và người lao động: Tái thiết niềm tin, giữ chân nhân tài và đầu tư cho sự gắn bó

Giữa bất ổn và cơ hội

Báo cáo thị trường lao động quý II của nền tảng việc làm Vieclam24h, mang tên “thực trạng tâm lý người lao động và khoảng cách cung – cầu nhân lực”, khảo sát gần 3.000 người (trong đó có khoảng 2.000 lao động và 1.000 doanh nghiệp) trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 6 năm 2025. Bức tranh hiện lên cho thấy làn sóng cắt giảm nhân sự không còn giới hạn ở các ngành sản xuất như dệt may, da giày, điện tử mà đã lan sang bán lẻ, tài chính và cả lĩnh vực công nghệ vốn được xem là vững vàng. Riêng ngành ngân hàng đã giảm hơn 2.500 nhân sự. Trên phạm vi toàn cầu, ngành công nghệ mất 72.000 việc làm, bán lẻ mất thêm 64.000. Những con số này phản ánh không chỉ áp lực kinh tế quốc tế mà còn cho thấy sự mong manh của thị trường lao động Việt Nam.

Song hệ lụy không chỉ dừng lại ở những người đã mất việc. Gần một nửa lực lượng lao động còn lại cho biết họ cảm thấy ngày càng căng thẳng và bất an. Khoảng 60% không còn cảm thấy gắn bó với công ty, trong khi 80% đang chủ động tìm kiếm cơ hội mới. Một nửa trong số đó đã thực sự hành động để rời bỏ vị trí hiện tại.

Điều này cho thấy một làn sóng "rời đi trong im lặng", cùng với khủng hoảng niềm tin sâu sắc từ phía những nhân sự giỏi nhất.

Niềm tin vào lãnh đạo cũng đang bị bào mòn. Một khảo sát của công ty tư vấn nhân sự Talentnet cho thấy chỉ 29% nhân viên còn tin tưởng vào ban quản lý. Theo TS. Bùi Hồng Quân, chuyên gia tâm lý lao động, một khi niềm tin đã mất thì tăng lương hay thay đổi chính sách cũng không thể cứu vãn. Ông nhấn mạnh rằng doanh nghiệp cần đầu tư vào sức khỏe tinh thần người lao động nghiêm túc như đầu tư vào năng suất.

Báo cáo cũng chỉ ra những nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất: lao động trẻ (18–24 tuổi) và nhóm tuổi trung niên (35–54 tuổi). Thực tập sinh, sinh viên mới ra trường, lao động phổ thông và nhân viên trong các phòng ban vận hành, kỹ thuật, tài chính là những người bị cắt giảm nhiều nhất. Trong khi đó, các vị trí liên quan đến khách hàng và tăng trưởng kỹ thuật số như marketing, bán hàng và công nghệ thông tin lại được giữ lại nhiều hơn.

Tác động không đồng đều này phản ánh một xu thế sâu hơn: khi doanh nghiệp chuyển hướng sang số hóa và phát triển tăng trưởng, khoảng cách cơ hội giữa các nhóm lao động ngày càng rộng ra. Mặt bằng không còn bằng phẳng với tất cả mọi người.

Sự bất an nơi làm việc không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý cá nhân mà còn làm giảm hiệu suất toàn hệ thống. Công nhân đi làm và vẫn nhận lương, nhưng lúc nào cũng cảm thấy mình sẽ là người tiếp theo bị sa thải.

Về phía doanh nghiệp, làn sóng nghỉ việc tự nguyện đang gia tăng khi tinh thần làm việc xuống thấp.

Tuy nhiên, báo cáo cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực. Dù bị ảnh hưởng về tài chính và tâm lý, hơn 70% người mất việc trải qua khủng hoảng, song gần 30% coi đây là cơ hội để chuyển hướng và phát triển – tỷ lệ này cao hơn so với nhiều quốc gia khác. Điều đó cho thấy sự linh hoạt và tinh thần vươn lên của người lao động Việt Nam – một tín hiệu đáng hy vọng cho giai đoạn phục hồi.

Những tháng cuối năm 2025 vẫn mở ra nhiều kỳ vọng cho thị trường lao động. Động lực lớn nhất là tăng trưởng kinh tế: GDP cả năm được dự báo vượt 8%, khiến nhiều doanh nghiệp phải mở rộng quy mô.

Báo cáo của Vieclam24h cho biết 56,2% doanh nghiệp có kế hoạch tuyển dụng, tập trung vào các vị trí như bán hàng, phát triển kinh doanh, kỹ sư sản xuất, lao động tay nghề và quản lý cấp trung.

Đà tăng trưởng được thúc đẩy bởi khu vực dịch vụ và công nghiệp – đóng góp lần lượt 8,1% và 8,3% vào gdp nửa đầu năm. Xuất khẩu tăng 18%, doanh thu bán lẻ tăng 9,3% – cho thấy nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực này vẫn cao.

Quá trình phục hồi sẽ không diễn ra đồng đều. Nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tuyển dụng. Có tới 77,4% doanh nghiệp cho biết việc tìm người phù hợp trở nên khó khăn hơn so với năm 2024, chủ yếu do thiếu ứng viên chất lượng và kỳ vọng cao hơn từ phía người lao động. Sự chênh lệch giữa chiến lược tuyển dụng của doanh nghiệp và mong muốn về đãi ngộ của ứng viên khiến thị trường càng thêm phức tạp.

Đặc biệt, lao động trẻ đang đối mặt với thách thức lớn. Chỉ 23,4% doanh nghiệp có ý định tuyển sinh viên mới ra trường hoặc thực tập sinh, trong khi nhóm này lại là đối tượng dễ bị cắt giảm nhất. Nếu không có giải pháp kịp thời, tiềm năng của thế hệ trẻ sẽ bị lãng phí ngay trong giai đoạn kinh tế tăng trưởng mạnh.

Người lao động cũng đang thể hiện sự chủ động và thích ứng. 72,7% những người bị mất việc đã quay lại thị trường lao động, trong đó 24,7% tìm được công việc phù hợp. Nhưng để vượt qua bất ổn hiện tại và nắm bắt cơ hội phía trước, cả doanh nghiệp và người lao động đều cần hành động quyết liệt hơn.

Tái thiết thị trường lao động bền vững

Đối với doanh nghiệp, bốn hướng ưu tiên hàng đầu là: truyền thông minh bạch về lý do và quy trình cắt giảm nhân sự; đầu tư vào đào tạo kỹ năng và cải thiện chế độ đãi ngộ để giữ chân người tài; ứng dụng công nghệ thông minh để nâng cao năng suất và giảm áp lực cho người còn lại; tái định hình chiến lược tuyển dụng, tập trung vào các vị trí then chốt như kinh doanh, kỹ thuật và công nghệ.

Đối với người lao động, ba chiến lược then chốt gồm: duy trì sự linh hoạt, sẵn sàng học kỹ năng mới, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ và công nghệ; xây dựng thương hiệu cá nhân, mở rộng mạng lưới chuyên nghiệp qua các nền tảng; quản lý kỳ vọng tài chính thực tế và theo dõi xu hướng thị trường để đưa ra quyết định nghề nghiệp đúng đắn.

Nửa đầu năm 2025 đã cho thấy sự lệch pha rõ rệt: kinh tế tăng trưởng mạnh, nhưng thị trường lao động vẫn mong manh. Nỗi lo mất việc, tinh thần làm việc suy giảm đang là rào cản lớn.

Tuy nhiên, nếu cả doanh nghiệp và người lao động chủ động thay đổi và thích ứng, những khó khăn hôm nay có thể trở thành bước đệm cho một thị trường lao động bền vững và linh hoạt hơn trong tương lai gần.