Doanh nghiệp lớn lao đao trước nghi vấn hoạt động liên tục từ kiểm toán

Mùa kiểm toán soát xét bán niên vừa đi qua, nhiều doanh nghiệp có lợi nhuận tăng lên sau kiểm toán, cũng có công ty “hụt” mất lợi nhuận, đáng kể hơn có nhiều đơn vị lại bị kiểm toán viên nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục.

Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines (Mã: HVN) là một trong những trường hợp như vậy. Kiểm toán Deloitte mới đây đã nêu các vấn đề nhấn mạnh, lưu ý nhà đầu tư về khả năng hoạt động liên tục của hãng hàng không quốc gia này.

Trước đó, những khó khăn trong thời COVID-19 khiến toàn ngành hàng không thế giới gần như đóng băng, đã đẩy Vietnam Airlines rơi vào khốn khó và đến nay vẫn chưa khắc phục được.

4 năm thua lỗ hàng nghìn tỷ đồng đã khiến Vietnam Airlines từng phải đối diện với án hủy niêm yết sàn HOSE. Nguồn: Báo cáo tài chính.

Tại thời điểm cuối quý II/2025, nợ ngắn hạn của hãng vượt quá tài sản ngắn hạn với số tiền khoảng 34.200 tỷ (tức vốn lưu động âm), vốn chủ sở hữu ghi nhận âm 3.099 tỷ. Tổng công ty còn có khoảng 7.864 tỷ đồng phải trả quá hạn.

Liên quan đến các vấn đề này, Vietnam Airlines cho biết đã đàm phán với các ngân hàng thương mại để có thêm hạn mức tín dụng hoạt động, ngoài ra còn có nguồn vốn vay tái cấp vốn 4.000 tỷ đồng.

Tổng công ty vẫn tin tưởng có đủ dòng tiền từ hoạt động kinh doanh cốt lõi để tiếp tục thanh toán các khoản nợ quá hạn còn phải trả; tiếp tục đàm phán và kêu gọi sự hỗ trợ của các đối tác trong việc giảm và giãn thời gian thanh toán với các khoản nợ quá hạn.

Để tháo gỡ khó khăn từ COVID-19, Vietnam Airlines sẽ thực hiện đồng bộ các giải pháp để khắc phục tình trạng tài chính hiện tại, bao gồm: cải thiện kết quả kinh doanh, tái cơ cấu tài sản và thoái vốn tại công ty con/liên kết, triển khai phương án tăng vốn chủ sở hữu.

Hay ở ngành thép, CTCP Đầu tư Thương mại SMC (Mã: SMC) đã nhiều lần bị kiểm toán hoài nghi về khả năng hoạt động liên tục.

Thực tế, Thép SMC đã rơi vào khủng hoảng từ năm 2022 khi thị trường bất động sản lao dốc, mất nguồn thu và khó đòi nợ các đối tác lớn. Công ty lỗ nặng gần 1.600 tỷ đồng giai đoạn 2022-2023 và có lãi trở lại trong năm 2024 (chủ yếu nhờ bán tài sản) để tranh nguy cơ bị hủy niêm yết.

Dù vậy, công ty buôn thép này vẫn còn đối diện với nhiều thách thức khi hoạt động cốt lõi chưa khởi sắc, công ty quay lại lỗ trong nửa đầu năm 2025 và dòng tiền kinh doanh âm. Cổ phiếu SMC hiện vẫn nằm trong diện cảnh báo.

Trên báo cáo soát xét bán niên 2025, Công ty TNHH Kiểm toán và Dịch vụ Tin học Moore AISC cho biết Thép SMC tiếp tục lỗ 102 tỷ trong nửa đầu năm nay và lỗ lũy kế đã gần 242 tỷ. Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh bị âm 129 tỷ, nợ ngắn hạn đã vượt quá tài sản ngắn hạn là 972 tỷ đồng.

Ngoài vấn đề trên, đơn vị kiểm toán còn lưu ý đến giao dịch chi tiền mặt là 42 tỷ đến bà Nguyễn Thị Ngọc Loan (Chủ tịch HĐQT) liên quan đến tạm ứng công việc và hoàn trả tiền nợ đến bà Loan số tiền 2,1 tỷ đồng.

Giao dịch tạm ứng nêu trên chưa được HĐQT phê duyệt chính thức, cho thấy dấu hiệu chưa tuân thủ đầy đủ quy định về quản trị nội bộ và pháp luật hiện hành. Kiểm toán không đủ căn cứ xác định mục đích sử dụng, khả năng thu hồi tạm ứng, cũng như các chi phí tiềm ẩn (nếu có) phát sinh.

Dù vậy, ban lãnh đạo cho biết vẫn tin tưởng nhận được sự hỗ trợ của các nhà cung cấp và cá nhân bằng việc gia hạn thời gian trả nợ; đồng thời sẽ quyết liệt xử lý dứt điểm khoản nợ đọng, duy trì ổn định các khoản vay ngân hàng, tìm kiểm nguồn vốn dài hạn, tiếp tục thanh lý các tài sản hay dây chuyền sản xuất...

Thép SMC chuyên sản xuất, gia công và phân phối các loại thép, bao gồm thép xây dựng, thép hình, thép tấm, thép lá cán nguội, thép lá mạ kẽm và các sản phẩm thép khác. Ảnh minh họa: SMC.

Hay trường hợp của CTCP Gang thép Thái Nguyên (Tisco – Mã: TIS) cũng không còn quá xa lạ khi vướng dự án gang thép đã đắp chiếu trong hơn một thập kỷ, trong khi hằng năm phải trả hàng trăm tỷ đồng lãi vay.

Cho giai đoạn nửa đầu 2025, công ty này tiếp tục bị Kiểm toán AASC đưa ra ý kiến ngoại trừ liên quan dự án mở rộng giai đoạn 2 nhà máy gang thép và khoản nợ thuế; đồng thời nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục.

Kiểm toán viên cho rằng dự án mở rộng giai đoạn 2 nhà máy gang thép đã dừng thi công từ năm 2013 đến nay đã ảnh hưởng lớn đến tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh. Một số khoản nợ gốc và lãi vay phải trả liên quan dự án đều đã quá hạn thanh toán. Nợ phải trả ngắn hạn đã vượt quá tài sản ngắn hạn số tiền hơn 3.388 tỷ đồng, đồng nghĩa dù có bán sạch tài sản ngắn hạn cũng không thể đủ thanh toán hết số nợ ngắn hạn hiện hành của doanh nghiệp.

Ở mảng bất động sản, Tập đoàn Novaland (Mã: NVL) – một trong những khách hàng lớn của Thép SMC cũng bị đơn vị kiểm toán Moore AISC lưu ý đang có các điều kiện và sự kiện ảnh hưởng đến giả định hoạt động liên tục.

Cụ thể, khoản lỗ luỹ kế đến ngày 30/6 của Novaland là hơn 1.363 tỷ đồng, vốn lưu động âm 20.992 tỷ đồng. Tại ngày 30/6, Novaland chưa thực hiện một số cam kết nghĩa vụ nợ ngắn hạn đến hạn trả liên quan các khoản vay, trái phiếu và các khoản phải trả trước.

Giả định hoạt động liên tục phụ thuộc vào việc Novaland có thể đàm phán với các bên cho vay và trái chủ để tái cấu trúc khoản nợ gốc và nợ lãi đến hạn, thực hiện hoán đổi nợ và thực hiện đề xuất hoán đổi trái phiếu thành cổ phiếu;

Hay bán các tài sản theo mức giá bán dự kiến; thu tiền từ các sản phẩm đã bán và dự kiến được bán thuộc các dự án đang triển khai; nhận được nguồn tín dụng bổ sung từ ngân hàng, các cổ đông lớn cam kết sẽ cung cấp, hỗ trợ tài chính cho công ty khi cần thiết.

Novaland đang trải qua giai đoạn tái cấu trúc toàn diện, tập trung vào việc tái cấu trúc nợ, cải thiện tình hình tài chính và gỡ vướng pháp lý các dự án. Ảnh minh họa: Novaland.

Cùng trong mảng bất động sản, một doanh nghiệp khác là CTCP Tập đoàn Đức Long Gia Lai (Mã: DLG) cũng bị kiểm toán lưu ý đến khả năng hoạt động liên tục. Đơn vị đã lỗ lũy kế 2.411 tỷ đồng tính đến ngày 30/6, các khoản nợ ngắn hạn đã vượt quá tài sản ngắn hạn 530 tỷ, một số khoản nợ phải trả đã quá hạn thanh toán 87 tỷ đồng.

Ban Tổng Giám đốc cho biết đã thực hiện tái cấu trúc doanh nghiệp góp phần giảm lỗ lũy kế, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh tiếp tục dương, đồng thời đã thanh toán gốc/lãi vay cho các ngân hàng hơn 207 tỷ đồng; song song đó là đang đàm phán giãn nợ 2025-2026,…

Hay một doanh nghiệp tiếng tăm khác cũng có trụ sở tại “phố núi” là Hoàng Anh Gia Lai (HAGL - Mã: HAG) cũng đối diện với sự nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục của kiểm toán. Nợ ngắn hạn của HAGL đã vượt quá tài sản ngắn hạn 2.767 tỷ đồng, tức là vốn lưu động âm nặng. Đồng thời doanh nghiệp của “bầu” Đức đã vi phạm một số cam kết đối với hợp đồng trái phiếu và các khoản nợ vay quá hạn.

Trước ý kiến này, phía doanh nghiệp cho biết đã xây dựng kế hoạch kinh doanh cho 12 tháng tới, tập trung tạo dòng tiền từ kinh doanh và thanh lý đầu tư, thu hồi công nợ, bán tài sản, tái cơ cấu nợ, phát hành trái phiếu và cổ phiếu...

Trong nửa đầu năm, HAGL đã ghi nhận những tín hiệu phục hồi với doanh thu tăng 34% lên trên 3.700 tỷ và tiếp tục có lãi 880 tỷ đồng.

Tổng CTCP Xây dựng điện Việt Nam (VNECO - Mã: VNE) - công ty chuyên về lĩnh vực Xây lắp các công trình hệ thống lưới điện và trạm biến áp đến 500KV - cũng phải đối diện với hoài nghi về khả năng hoạt động liên tục của kiểm toán.

Số liệu trên báo cáo soát xét cho thấy, đến ngày 30/6/2025, các khoản nợ ngắn hạn của VNECO vượt quá tổng tài sản ngắn hạn hơn 393 tỷ đồng. Đồng thời, tổng dư nợ gốc và lãi vay quá hạn chưa thanh toán đạt hơn 217 tỷ đồng. Trong kỳ, VNECO ghi nhận khoản lỗ 88 tỷ đồng, nâng số lỗ lũy kế lên 217 tỷ đồng.

Theo kiểm toán, khả năng hoạt động liên tục của VNECO phụ thuộc vào việc thu hồi các khoản phải thu, gia hạn các khoản vay, xử lý nợ phải trả tại ngân hàng và nhà cung cấp, cùng với hiệu quả hoạt động kinh doanh trong tương lai. Điều này cho thấy sự tồn tại của yếu tố không chắc chắn trọng yếu về khả năng hoạt động liên tục của VNECO.