Sự bùng nổ của công nghệ vô tình khiến câu chuyện "hai sổ kế toán" phức tạp hơn trước. Thực tế, việc doanh nghiệp vận hành cùng lúc nhiều hệ thống dữ liệu – từ bán hàng, kho bãi đến kế toán nội bộ – là nhu cầu quản trị rất phổ biến để điều hành dòng tiền tức thời.
Tuy nhiên, ranh giới giữa tối ưu quản trị và hành vi làm sai lệch nghĩa vụ thuế hiện nay rất đơn giản.
 |
| Khi quản lý thuế chuyển mạnh sang phân tích dữ liệu và giám sát theo thời gian thực, câu chuyện “hai sổ kế toán” không còn chỉ là vấn đề tuân thủ pháp luật. Áp lực hiện nay nằm ở chỗ doanh nghiệp buộc phải thay đổi cách quản trị dữ liệu nếu không muốn tự đẩy mình vào những rủi ro pháp lý ngày càng lớn hơn (Ảnh minh họa). |
Tại Tọa đàm truyền thông chính sách thuế năm 2026, bà Trương Thị Mai Phương (Cục Quản lý giám sát kế toán, kiểm toán - Bộ Tài chính) làm rõ rằng kế toán tài chính phục vụ việc kê khai pháp lý, còn kế toán quản trị phục vụ điều hành nội bộ. Dù xuất phát chung từ một nguồn chứng từ gốc, việc tồn tại song song hai hệ thống này không mặc nhiên coi là vi phạm, nhưng dữ liệu bắt buộc phải trung thực, thống nhất và giải trình được.
Theo quy định của Luật Kế toán, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính nhằm làm sai lệch doanh thu, chi phí hoặc nghĩa vụ thuế là hành vi bị nghiêm cấm. Ông Lê Hồng Quang - Tổng Giám đốc MISA, cảnh báo rủi ro pháp lý sẽ phát sinh ngay nếu doanh nghiệp có sự chênh lệch dữ liệu giữa các hệ thống mà không thể giải trình được căn cứ cụ thể. Việc thiếu liên thông dữ liệu không chỉ làm tăng rủi ro sai sót do nhập liệu thủ công mà còn khiến doanh nghiệp yếu thế khi phải đối soát độc lập với cơ quan chức năng.
Phương thức quản lý thuế hiện đã thay đổi toàn diện, chuyển hẳn sang mô hình giám sát dựa trên dữ liệu lớn thay vì kiểm tra hồ sơ truyền thống. Tại cuộc họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế, thừa nhận tình trạng dùng hai hệ thống sổ kế toán để che giấu doanh thu, gian lận thuế, hoặc làm đẹp báo cáo đấu thầu, vay vốn đang diễn biến rất tinh vi.
Nhiều đại án lớn đã bị phanh phui từ lỗ hổng này. Điển hình như vụ án tại Công ty Hoàng Long được xác định dùng hai hệ thống sổ sách để ẩn doanh thu, gây thiệt hại ngân sách hơn 241 tỷ đồng.
Tương tự, tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu, doanh nghiệp sử dụng hai phần mềm kế toán khác nhau, gây thất thu khoảng 150 tỷ đồng.
Đáng chú ý, Cơ quan Thuế đã đưa vào tầm ngắm hơn 400 doanh nghiệp trên cả nước có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên nhưng liên tục kê khai lỗ. Việc thua lỗ kéo dài nhưng doanh nghiệp vẫn liên tục mở rộng quy mô, tăng vốn đầu tư là dấu hiệu bất thường khiến ngành Thuế phải rà soát nghiêm ngặt.
Hiện tại, ngành Thuế đang đẩy mạnh kết nối tự động dữ liệu hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán và hệ thống ngân hàng. Việc ứng dụng Big Data và AI sẽ tự động đối chiếu, phân tích rủi ro để phát hiện ngay lập tức các dấu hiệu ẩn doanh thu hoặc tồn tại "hai hệ thống sổ".
Bà Nguyễn Thị Lan Anh, Trưởng ban Pháp chế (Cục Thuế), khuyến nghị doanh nghiệp cần xây dựng nguồn dữ liệu gốc đồng nhất, giảm thiểu tối đa việc nhập liệu thủ công nhiều lần nhằm triệt tiêu nguy cơ sai lệch. Khi khoảng trống che giấu dòng tiền bị thu hẹp hoàn toàn bởi công nghệ, việc minh bạch hóa dữ liệu không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sinh tồn của doanh nghiệp.
