Trước thực trạng nhiều người có chứng chỉ nhưng không thực sự hoạt động nghiệp vụ, hoặc sử dụng danh xưng luật sư cho các mục đích ngoài nghề nghiệp đang đối mặt với những hồi chuông cảnh báo. Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi, trong đó bổ sung và cụ thể hóa nhiều trường hợp bị thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư, nhằm thanh lọc toàn diện đội ngũ bổ trợ tư pháp này.
Tối hậu thư 12 tháng và áp lực đình chỉ ngay khi bị khởi tố
Thay đổi mang tính bước ngoặt và trực diện nhất nằm ở việc rút ngắn thời gian không hành nghề dẫn đến bị thu hồi Chứng chỉ hành nghề.
 |
| Trong hoạt động tố tụng hình sự, Luật sư đóng vai trò hết sức quan trọng, góp phần tìm ra sự thật khách quan của vụ án; tránh oan, sai; công lý được thực thi đúng pháp luật; quyền con người được bảo đảm. |
Theo luật hiện hành, luật sư chỉ bị xem xét thu hồi Chứng chỉ nếu không gia nhập Đoàn luật sư trong 2 năm; không thành lập hoặc làm việc cho tổ chức hành nghề luật sư trong 3 năm; hoặc không hành nghề liên tục 5 năm kể từ khi được cấp Thẻ luật sư. Cơ quan soạn thảo đánh giá các khoảng thời gian này khá dài, tạo điều kiện cho tình trạng luật sư có tên trong danh sách hành nghề nhưng không thực sự hoạt động nghề nghiệp.
Nhằm mục tiêu xóa trắng thực trạng này, dự thảo vì vậy đề xuất rút xuống còn 12 tháng. Nếu không hành nghề dưới bất kỳ hình thức nào trong thời gian này, luật sư sẽ bị thu hồi Chứng chỉ hành nghề. Đi kèm với đó, luật sư không hành nghề 12 tháng, không còn đáp ứng tiêu chuẩn nghề nghiệp hoặc kiêm nhiệm một số chức danh tư pháp khác cũng có thể bị thu hồi chứng chỉ.
Cụ thể, dự thảo lần đầu đưa việc không còn đáp ứng tiêu chuẩn luật sư trở thành căn cứ trực tiếp để thu hồi Chứng chỉ hành nghề. Điều 11 dự thảo quy định người không còn đủ tiêu chuẩn luật sư theo Điều 7 sẽ bị thu hồi Chứng chỉ. Các tiêu chuẩn này gồm yêu cầu có bản lĩnh chính trị vững vàng, dũng cảm bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực.
Đặc biệt, biện pháp mạnh tay nhất được đưa vào là cơ chế đình chỉ hiệu lực đương nhiên đối với Chứng chỉ hành nghề luật sư ngay khi người đó bị khởi tố hoặc bị kỷ luật bằng hình thức xóa tên khỏi danh sách Đoàn luật sư. Quy định này nhằm chặn đứng cửa để người có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc vi phạm đạo đức nghề nghiệp tiếp tục nhân danh luật sư để hoạt động, qua đó bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong thời gian chờ quyết định xử lý cuối cùng.
 |
| Bộ Tư pháp thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, quy định của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ, cơ quan ngang Bộ và 23 nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể. |
Nhìn vào bức tranh thực tế, thống kê giai đoạn 2010-2025 cho thấy có 1.601 luật sư bị xóa tên khỏi danh sách Đoàn luật sư. Trong đó, 1.301 người bị xóa tên do không đóng phí thành viên; một số trường hợp khác bị xóa tên vì bị kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật hoặc vi phạm nghiêm trọng Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư. Do đó, việc bổ sung các quy định mới nhằm bảo đảm Chứng chỉ hành nghề luật sư không bị sử dụng cho các mục đích ngoài hoạt động nghề nghiệp.
Mở "cửa sáng" cho giảng viên luật và siết việc kiêm nhiệm
Trái ngược với các quy định thắt chặt ở trên, dự thảo cũng đề xuất ngoại lệ đối với viên chức là giảng viên luật.
Luật hiện hành quy định luật sư có thể bị thu hồi Chứng chỉ hành nghề khi được tuyển dụng hoặc bổ nhiệm làm cán bộ, công chức, viên chức. Nhưng lần này, cơ quan soạn thảo đề xuất không thu hồi Chứng chỉ đối với viên chức giữ ngạch giảng viên tại các cơ sở đào tạo pháp luật. Bước đi này hướng tới mục tiêu thu hút đội ngũ chuyên gia có trình độ cao tham gia thị trường dịch vụ pháp lý, đồng thời tạo điều kiện để giảng viên tiếp cận thực tiễn, nâng cao chất lượng đào tạo luật.
Ngược lại, ranh giới hành nghề đối với các mảng việc khác lại được phân định rạch ròi. Dự thảo bổ sung trường hợp thu hồi Chứng chỉ hành nghề đối với luật sư kiêm nhiệm các chức danh bổ trợ tư pháp khác như công chứng viên hoặc thừa phát lại - nội dung chưa được quy định cụ thể trong luật hiện hành. Quy định này buộc các luật sư phải lựa chọn một con đường hành nghề chuyên biệt thay vì ôm đồm nhiều chức danh tư pháp cùng lúc.
