Đề xuất miễn trách nhiệm hình sự với rủi ro trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số

Đề xuất miễn trách nhiệm hình sự với rủi ro trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số

Sáng 9/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết việc xây dựng nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về khuyến khích đổi mới sáng tạo, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ những người năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, không vụ lợi.

Theo dự thảo, người được xem xét không truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự phải đáp ứng đồng thời 6 điều kiện, gồm: không tham nhũng; thực hiện vì lợi ích chung; hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; không còn khiếu nại, tố cáo hoặc các vụ việc đã được giải quyết dứt điểm; không gây thất thoát, lãng phí tài sản hoặc đã khắc phục toàn bộ thiệt hại; đồng thời thành khẩn khai báo, góp phần hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm.

Dự thảo cũng đề xuất hai trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro phát sinh trong quá trình đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trường hợp thứ nhất áp dụng khi tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy trình, quy định nhưng vẫn phát sinh rủi ro hoặc thiệt hại.

Trường hợp thứ hai áp dụng đối với các hoạt động chưa có quy định pháp luật điều chỉnh hoặc các quy định còn chồng chéo, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, với điều kiện người thực hiện không tham nhũng, hành động vì lợi ích chung và nhiệm vụ mang lại hiệu quả.

Đối với tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, dự thảo quy định người vi phạm phải đáp ứng đủ ba điều kiện: hành vi được thực hiện vì lợi ích chung; có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước hoặc tài sản doanh nghiệp nhưng không vì tham nhũng; đồng thời có khả năng khắc phục hậu quả đối với các hoạt động đang triển khai hoặc chưa hoàn thành.

Thẩm tra dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra cơ bản đồng tình với chủ trương xây dựng nghị quyết, song đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính chặt chẽ và khả thi của chính sách.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh nguyên tắc xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời phân định rõ trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự cũng như trách nhiệm của pháp nhân và cá nhân. Việc áp dụng chính sách khoan hồng chỉ dành cho các trường hợp không tham nhũng, không vụ lợi, vì lợi ích chung và đã khắc phục hậu quả theo đúng điều kiện luật định.

Đối với quy định người được miễn trách nhiệm hình sự vẫn bị xử phạt vi phạm hành chính ở mức cao nhất, đa số ý kiến đề nghị nghiên cứu lại do có thể chưa phù hợp với nguyên tắc cá thể hóa trong xử lý vi phạm hành chính, ảnh hưởng đến tính nhân văn và khả năng áp dụng của chính sách.

Riêng cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ đối tượng áp dụng và mối quan hệ với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Theo chương trình dự kiến, dự thảo nghị quyết sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8/2026.