Đề xuất hành lang pháp lý phát triển đô thị thông minh

Dự thảo Nghị định về phát triển đô thị thông minh đang được Bộ xây dựng hoàn thiện và lấy ý kiến rộng rãi nhằm cụ thể hóa các nguyên tắc, tiêu chuẩn, cơ chế tổ chức, quản lý, huy động nguồn lực cho mô hình đô thị mới này.

Từ thử nghiệm phân tán... đến nhu cầu thống nhất hành động

Tính đến nay, 37 địa phương trên cả nước đã ban hành và triển khai các đề án hoặc kế hoạch phát triển đô thị thông minh. Các mô hình được áp dụng khá đa dạng, linh hoạt theo điều kiện từng nơi, với trọng tâm là các lĩnh vực như trung tâm điều hành thông minh (IOC), giao thông, cấp nước, chiếu sáng thông minh, dữ liệu GIS, y tế, giáo dục và dịch vụ công trực tuyến.

Dù vậy, thực tiễn triển khai cũng cho thấy nhiều tồn tại, vướng mắc. Bộ Xây dựng chỉ ra 4 nhóm hạn chế chính: Thiếu sự thống nhất trong quan niệm và cách tổ chức thực hiện giữa các địa phương; thiếu tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu còn phân tán, chưa được chia sẻ hiệu quả; cơ chế mua sắm công nghệ lạc hậu, thiếu linh hoạt; nguồn lực đầu tư và nhân lực còn hạn chế, cơ chế thu hút tư nhân chưa hiệu quả.

Trong khi đó, đô thị thông minh được kỳ vọng sẽ mang lại giá trị thiết thực cho cả người dân, doanh nghiệp và nhà nước: Từ dịch vụ tiện ích, minh bạch thông tin, đến điều hành quản lý hiệu quả và cơ hội đầu tư mới.

Đề xuất hành lang pháp lý phát triển đô thị thông minh

Dự thảo Nghị định với 5 nhóm chính sách trọng tâm

Nhằm khắc phục những hạn chế trên, Bộ Xây dựng đề xuất xây dựng Nghị định với 5 nhóm chính sách chủ đạo:

1. Khái niệm, định nghĩa và nguyên tắc phát triển đô thị thông minh
Dự thảo lần đầu tiên xác lập định nghĩa rõ ràng về đô thị thông minh: Là đô thị ứng dụng công nghệ thông tin – truyền thông (ICT) và các công nghệ tiên tiến khác trong quy hoạch, xây dựng, vận hành và cung cấp dịch vụ đô thị. Cốt lõi là hệ thống hạ tầng thông minh, bao gồm hạ tầng thông tin, kỹ thuật và đổi mới sáng tạo – được vận hành đồng bộ, chia sẻ dữ liệu, tích hợp quản lý và phục vụ người dân.

Phát triển đô thị thông minh không chỉ là việc mua sắm công nghệ, mà là quá trình chuyển đổi tổng thể, lấy người dân làm trung tâm, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

2. Xây dựng đề án, kế hoạch và tiêu chí đánh giá theo cấp độ trưởng thành
Nghị định sẽ đưa ra khung đánh giá gồm 4 cấp độ trưởng thành của đô thị thông minh: Cơ bản, nâng cao, tiên phong và bền vững. Các tiêu chí đánh giá được xây dựng theo thông lệ quốc tế, giúp địa phương tự định vị, lập kế hoạch phát triển phù hợp theo từng lĩnh vực và khu vực.

3. Dữ liệu, nền tảng công nghệ và trung tâm điều hành thông minh
Dự thảo quy định rõ trách nhiệm xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị, triển khai nền tảng công nghệ dùng chung và tổ chức vận hành trung tâm điều hành thông minh (IOC). Đồng thời, gắn kết giữa các nhiệm vụ phát triển đô thị thông minh với chương trình chuyển đổi số quốc gia.

4. Quy hoạch và cung cấp dịch vụ, hạ tầng đô thị thông minh
Mỗi hệ thống hạ tầng như giao thông, cấp thoát nước, chiếu sáng, quản lý rác thải – sẽ có cấu trúc và yêu cầu cụ thể về công nghệ, vận hành, tích hợp dữ liệu. Quy hoạch và đầu tư các dịch vụ này cần đồng bộ, bảo đảm hiệu quả lâu dài.

5. Phân định rõ vai trò, trách nhiệm các chủ thể
Nghị định cũng đề xuất cơ chế phối hợp và phân công rõ ràng giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Trong đó, doanh nghiệp và khu vực tư nhân sẽ được tạo điều kiện thuận lợi để tham gia phát triển hạ tầng, dịch vụ thông minh qua các hình thức PPP, xã hội hóa, thuê dịch vụ công nghệ...

Hướng đến phát triển kinh tế số và đô thị bền vững

Ngoài các nội dung chính, dự thảo Nghị định cũng đề cập việc phát triển nguồn nhân lực, cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, xây dựng ngành công nghiệp phục vụ phát triển đô thị thông minh. Các doanh nghiệp, tổ chức tham gia sẽ được hưởng các chính sách khuyến khích chung dành cho lĩnh vực khoa học – công nghệ cao, công nghệ thông tin.

Khi được ban hành, Nghị định kỳ vọng sẽ giải quyết tình trạng manh mún, thiếu kết nối trong triển khai đô thị thông minh hiện nay, đồng thời hình thành hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch. Qua đó, tạo điều kiện để địa phương, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia, góp phần phát triển kinh tế số, nâng cao chất lượng sống và xây dựng các đô thị Việt Nam hiện đại, thông minh và bền vững.

Bộ Xây dựng đang tiếp tục lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định trên Cổng thông tin điện tử của Bộ.