Dân số Việt Nam vượt mốc 102 triệu người, thách thức già hóa ngày càng rõ nét

Thông tin trên được ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), công bố tại Hội nghị tổng kết công tác dân số năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026, diễn ra chiều 22/1.

Theo Cục Dân số, Việt Nam từng duy trì mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ trong giai đoạn 2006-2021, tạo nền tảng cho chuyển dịch cơ cấu dân số và bước vào thời kỳ dân số vàng từ năm 2007. Đến năm 2025, với quy mô 102,3 triệu người, Việt Nam hiện đứng thứ ba Đông Nam Á và thứ 16 trên thế giới về dân số.

Tuy nhiên, mức sinh chung của cả nước đang có xu hướng giảm rõ rệt. Từ mức 2,1 con/phụ nữ năm 2021, tổng tỉ suất sinh đã giảm xuống còn 1,93 con năm 2025, thấp hơn mức sinh thay thế. Xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con, đặc biệt trong nhóm thanh niên và khu vực đô thị, ngày càng phổ biến.

Dân số Việt Nam vượt mốc 102 triệu người, thách thức già hóa ngày càng rõ nét

Báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cũng cho thấy quy mô dân số năm 2025 tăng khoảng một triệu người so với năm trước, song cơ cấu dân số tiếp tục dịch chuyển mạnh. Trong bối cảnh mức sinh giảm, tuổi thọ bình quân của người Việt vẫn duy trì ở mức cao, đạt 74,7 tuổi. Bình quân cứ 7 người Việt Nam thì có một người từ 60 tuổi trở lên.

Cục Thống kê nhận định quá trình già hóa dân số tại Việt Nam đang diễn ra nhanh, trong khi tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là thách thức lớn. Dù tổng tỉ suất sinh năm 2025 tăng nhẹ so với năm trước (1,91 con/phụ nữ), xu hướng giảm dài hạn vẫn chưa được đảo ngược.

Hiện nay, dân số trong độ tuổi lao động (từ 15-59 tuổi) chiếm gần 63% tổng dân số, song “cửa sổ” dân số vàng đang dần thu hẹp. Dự báo, thời kỳ cơ cấu dân số vàng – giai đoạn cứ hai người trong độ tuổi lao động “gánh” một người phụ thuộc – sẽ kết thúc vào năm 2036.

Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh việc Quốc hội thông qua Luật Dân số ngày 10-12-2025 và ban hành Nghị quyết số 262/2025/QH15 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng, mở ra những đột phá chính sách cho công tác dân số trong giai đoạn tới.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, trọng tâm chính sách thời gian tới là khuyến khích sinh đủ hai con tại các vùng có mức sinh thấp; kiểm soát và từng bước giảm mất cân bằng giới tính khi sinh; đồng thời xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng, phù hợp với tiến trình già hóa dân số.

Thứ trưởng Bộ Y tế cũng đề nghị Cục Dân số đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác truyền thông dân số, sớm xây dựng Đề án chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, kết nối cơ sở dữ liệu dân số với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và dữ liệu ngành y tế nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, hoạch định chính sách.

Luật Dân số, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, bổ sung nhiều chính sách nhằm duy trì mức sinh thay thế, như kéo dài thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai; hỗ trợ tài chính cho phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ sinh sống tại địa phương có mức sinh thấp hoặc sinh đủ hai con trước 35 tuổi; ưu tiên mua, thuê nhà ở xã hội đối với các gia đình có từ hai con trở lên.

Bên cạnh đó, luật cũng bổ sung các quy định nhằm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già thông qua chăm sóc sức khỏe, bảo đảm tài chính, tham gia bảo hiểm và các hoạt động hỗ trợ người cao tuổi.