“Đã đến lúc đo sức mạnh cảng biển bằng giá trị gia tăng”

TP. Hồ Chí Minh đứng trước cơ hội trở thành Trung tâm hàng hải quốc tế

Theo ông Trương Tấn Lộc, việc mở rộng không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh cùng với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã tạo nên một vùng kinh tế trọng điểm hội tụ đầy đủ các yếu tố của một trung tâm logistics quy mô lớn, gồm tài chính, công nghiệp, cảng biển và thương mại quốc tế.

Trong 6 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của TP. Hồ Chí Minh đạt hơn 102 tỷ USD, tăng gần 10% so với cùng kỳ. Khối lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển đạt hơn 7,5 triệu TEU, tiếp tục khẳng định vị trí dẫn đầu cả nước về khai thác cảng và logistics.

Ông Trương Tấn Lộc - Giám đốc Marketing, Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn. (Ảnh: Uyển Nhi)

Riêng hệ thống cảng của Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn, gồm Tân Cảng Cát Lái, Tân Cảng Hiệp Phước cùng hai cảng nước sâu TCIT và TCTT tại Cái Mép, hiện chiếm hơn 60% thị phần container khu vực phía Nam.

Theo doanh nghiệp, cùng với hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cụm cảng Cái Mép Hạ, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, đường Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và hệ thống kết nối liên vùng, TP. Hồ Chí Minh đang sở hữu những điều kiện hiếm có để hình thành một trung tâm logistics và hàng hải mang tầm khu vực.

Ba lợi thế chiến lược tạo nền tảng phát triển

Đại diện từ Tân Cảng Sài Gòn nhận định, TP. Hồ Chí Minh đang hội tụ ba lợi thế mang tính chiến lược.

Thứ nhất là sự kết nối giữa trung tâm tài chính - thương mại của TP. Hồ Chí Minh, trung tâm sản xuất công nghiệp của Bình Dương và cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, tạo nên một thị trường hàng hóa quy mô lớn với năng lực cạnh tranh vượt trội.

Thứ hai là khả năng hình thành một siêu cụm cảng thông qua việc liên kết Cát Lái, Hiệp Phước với Cái Mép - Thị Vải và định hướng phát triển Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Hệ thống này đủ khả năng tiếp nhận tàu container cỡ lớn đi thẳng châu Âu và châu Mỹ, từng bước cạnh tranh với các trung tâm hàng hải hàng đầu khu vực.

Thứ ba là tiềm năng phát triển Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ với quy mô hơn 4.000 ha, tích hợp cảng biển, đường sắt, cảng sông và trung tâm logistics. Theo doanh nghiệp, đây sẽ là nền tảng để chuyển dịch từ hoạt động bốc xếp truyền thống sang các dịch vụ có giá trị gia tăng cao như trung tâm phân phối, logistics thương mại điện tử và dịch vụ tài chính hàng hải.

Chuyển từ tư duy "sản lượng" sang "giá trị"

Điểm nhấn trong phần phát biểu từ đại diện Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn là đề xuất thay đổi cách tiếp cận đối với phát triển cảng biển.

Theo đó, ông Lộc đề xuất trong nhiều thập kỷ, thành công của một cảng thường được đánh giá bằng số lượng hàng hóa, số lượt tàu hoặc sản lượng container thông qua. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu thay đổi mạnh mẽ, những chỉ số này không còn phản ánh đầy đủ năng lực cạnh tranh.

Theo quan điểm này, một container chỉ đi qua cảng sẽ tạo ra giá trị hoàn toàn khác với một container được lưu giữ, phân loại, gia công, hoàn thiện, phân phối và kết nối với các hoạt động thương mại, công nghiệp hay tài chính.

Tương tự, một con tàu cập cảng không chỉ mang lại doanh thu khai thác mà còn có thể tạo ra đầu tư, việc làm chất lượng cao, đổi mới sáng tạo và sự phát triển của cả chuỗi cung ứng. Đó mới là giá trị mà một trung tâm logistics hiện đại cần hướng tới.

Cạnh tranh bằng hệ sinh thái, không chỉ bằng cầu bến

Bên cạnh đó, cuộc cạnh tranh giữa các cảng biển trên thế giới đã thay đổi căn bản. Nếu trước đây lợi thế nằm ở chiều dài cầu bến, độ sâu luồng tàu hay năng lực bốc xếp thì hiện nay yếu tố quyết định là khả năng xây dựng một hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh, nơi cảng biển trở thành điểm khởi đầu của chuỗi giá trị thay vì chỉ là điểm cuối của hoạt động vận tải.

Doanh nghiệp cho biết trong nhiều năm qua đã từng bước xây dựng hệ sinh thái gồm hệ thống ICD, trung tâm phân phối, kho bãi, vận tải đa phương thức và nền tảng số nhằm kết nối toàn bộ chuỗi dịch vụ, tối ưu chi phí, rút ngắn thời gian và nâng cao năng lực cạnh tranh cho khách hàng.

Một nội dung được đại diện doanh nghiệp đặc biệt nhấn mạnh là kinh nghiệm phát triển của Barcelona. Theo đó, cảng Barcelona không chỉ đầu tư hạ tầng khai thác mà còn phát triển đồng bộ logistics liên phương thức, các dịch vụ giá trị gia tăng, đổi mới sáng tạo, kinh tế biển và không gian đô thị, tạo thành một hệ sinh thái thống nhất phục vụ mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và tạo sự thịnh vượng cho toàn vùng Catalonia.

Ông Trương Tấn Lộc đánh giá đây là mô hình rất phù hợp để TP. Hồ Chí Minh nghiên cứu trong quá trình xây dựng trung tâm logistics và hàng hải quốc tế.

Hoàn thiện hạ tầng và mở hành lang kinh tế biển với Catalonia

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm logistics tầm khu vực, Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn kiến nghị thành phố tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý cảng biển, hải quan và đầu tư.

Doanh nghiệp cũng đề xuất đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng kết nối, đặc biệt là hệ thống đường sắt, đường thủy nội địa và các công trình liên vùng nhằm hình thành mạng lưới vận tải đa phương thức, giảm áp lực cho đường bộ và phát triển logistics xanh.

Bên cạnh đó là việc ban hành các cơ chế khuyến khích đầu tư vào cảng xanh, tín dụng xanh, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia các dự án hạ tầng quy mô lớn.

“Lợi thế cạnh tranh của cảng biển hôm nay không chỉ nằm ở cầu bến, độ sâu luồng tàu hay sản lượng container, mà nằm ở khả năng xây dựng một hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh.” (Ảnh: sưu tầm)

Đối với hợp tác quốc tế, Tân Cảng Sài Gòn đề xuất nghiên cứu xây dựng hành lang kinh tế biển trực tiếp giữa TP. Hồ Chí Minh và Barcelona nhằm tăng cường kết nối thương mại, logistics và đầu tư giữa hai khu vực.

Doanh nghiệp cũng bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác với Catalonia trong các lĩnh vực phát triển cảng thông minh, khu thương mại tự do, logistics xanh, năng lượng tái tạo, ứng dụng dữ liệu số, bảo tồn hệ sinh thái biển và đào tạo nguồn nhân lực.

Theo đại diện Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn, với kinh nghiệm của Barcelona trong việc chuyển đổi từ mô hình cảng công nghiệp truyền thống sang trung tâm hàng hải thông minh và bền vững, cùng lợi thế sẵn có của TP. Hồ Chí Minh về cảng biển, công nghiệp, thương mại và logistics, hai bên có nhiều dư địa để thiết lập quan hệ hợp tác lâu dài, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững.