Đa dạng hóa thị trường: Chìa khóa bền vững cho xuất nhập khẩu Việt Nam

Xuất khẩu nông sản, công nghiệp chế biến bứt phá

Thông tin tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tháng 8 với chủ đề đa dạng hóa thị trường, sản phẩm xuất khẩu; đa dạng hóa nguồn cung nhập khẩu nhằm thúc đẩy tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, nhấn mạnh rằng nhiệm vụ xuất nhập khẩu năm 2025 được Chính phủ giao cho ngành Công Thương “hết sức nặng nề nhưng cũng đầy kỳ vọng”, với mục tiêu kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tăng 12% và xuất siêu đạt khoảng 30 tỷ USD. Theo ông Vũ Bá Phú, đây là bước chuẩn bị quan trọng để nền kinh tế bước vào giai đoạn 2026 – 2030, hướng tới tăng trưởng bền vững và khai thác tối đa hiệu quả từ các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết.

Bức tranh thương mại 8 tháng đầu năm 2025 cho thấy nhiều điểm sáng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 305 tỷ USD, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2024, một kết quả được đánh giá là ấn tượng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định. Khu vực đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục đóng vai trò chủ lực với 228 tỷ USD, tăng trên 18%, trong khi doanh nghiệp trong nước đạt 76,5 tỷ USD, chỉ tăng 3%. Sự chênh lệch này phản ánh sức bật vượt trội của khối FDI, đồng thời cũng chỉ ra hạn chế về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa.

Toàn cảnh Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tháng 8

Xét theo nhóm hàng, nông sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ở một số sản phẩm chủ lực. Cà phê tăng gần 60%, hạt điều tăng 16%, thủy sản tăng 11%. Những con số này khẳng định lợi thế truyền thống của nông nghiệp Việt Nam, nhất là trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu về nông sản an toàn và bền vững ngày càng lớn. Tuy nhiên, gạo vốn được coi là ngành xuất khẩu mũi nhọn lại giảm gần 17%, chè giảm 10%, rau quả giảm 2%. Đây là dấu hiệu cảnh báo về sự phân hóa mạnh giữa các mặt hàng, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu sản xuất và nâng cao giá trị chế biến.

Trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, chiếm tỉ trọng áp đảo trong cơ cấu xuất khẩu, nhiều mặt hàng chủ lực như điện thoại, linh kiện, máy vi tính, dệt may, da giày tiếp tục tăng trưởng hai con số. Ngược lại, nhóm nhiên liệu – khoáng sản sụt giảm mạnh tới 39%, chỉ còn hơn 1,7 tỷ USD, phù hợp với xu hướng giảm dần khai thác tài nguyên thô nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán gia tăng giá trị sản phẩm.

Về thị trường, xuất khẩu sang nhiều khu vực ghi nhận kết quả vượt trội. Tại châu Mỹ, Hoa Kỳ tăng gần 28%, Argentina tăng gần 189%, Colombia tăng 48%, Mexico tăng 18%, Canada tăng 15%. Tại châu Âu, Na Uy tăng 48%, Slovakia tăng 32%, Áo tăng 21%. Ở châu Á, Hồng Kông (Trung Quốc) tăng 33%, Ấn Độ gần 50%, Hàn Quốc và Nhật Bản đều tăng hơn 10%. Đặc biệt, châu Phi nổi bật với Senegal tăng 249%, Angola tăng 140%, Ghana tăng 47%, cho thấy tiềm năng to lớn của thị trường này.

Tuy nhiên, một số thị trường truyền thống lại ghi nhận sự suy giảm. Trong khu vực ASEAN, Indonesia, Malaysia, Philippines đều giảm tăng trưởng từ 1-4%. Ở châu Âu, Phần Lan giảm 35%, Ireland giảm 28%, Síp giảm 20%. Những con số này là lời cảnh báo rõ ràng về việc không thể phụ thuộc vào một số thị trường quen thuộc mà cần đa dạng hóa và tìm kiếm cơ hội tại những thị trường ngách còn tiềm năng.

Đẩy mạnh xúc tiến, khai thác lợi thế hiệp định thương mại

Trước bức tranh xuất khẩu phân hóa, Bộ Công Thương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng như Chỉ thị số 06, Kế hoạch 5907, Chỉ thị số 18, tập trung phát triển thị trường mới, kiểm soát nhập khẩu hợp lý và mở rộng các hoạt động xúc tiến thương mại quốc gia.

Ông Vũ Bá Phú cho biết, từ nay đến cuối năm, Bộ sẽ phối hợp tổ chức hai hội chợ công nghiệp và tiêu dùng lớn tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia, với sự tham gia của nhiều nhà mua hàng quốc tế. Đây sẽ là cơ hội để doanh nghiệp trong nước giới thiệu sản phẩm, ký kết hợp đồng và mở rộng mạng lưới phân phối.

Cục Xúc tiến thương mại cũng đề nghị các Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài phát huy hơn nữa vai trò “cầu nối” giữa thị trường quốc tế và doanh nghiệp trong nước, không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin mà còn phải chủ động kết nối với nhà nhập khẩu, nhà phân phối, tận dụng cơ hội từ các hiệp định CPTPP, EVFTA, RCEP. Các hiệp hội ngành hàng và địa phương cũng được khuyến khích tham gia mạnh mẽ vào các hoạt động xúc tiến để tạo sức bật cho xuất khẩu.

Ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh: “Thành công của xuất khẩu năm 2025 không chỉ đến từ những con số tăng trưởng, mà quan trọng hơn là sự cân bằng, bền vững và đa dạng hóa. Chúng ta cần tận dụng tối đa lợi thế của các thị trường mới nổi, đồng thời củng cố chỗ đứng ở những thị trường truyền thống.”

Ở góc nhìn cụ thể hơn, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ, cho biết trong 7 tháng đầu năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – Hoa Kỳ đạt 114,5 tỷ USD, tăng 41% so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 106 tỷ USD, nhập khẩu 8 tỷ USD, đưa xuất siêu lên đến 98 tỷ USD.

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, các nhóm hàng chủ lực như máy móc, thiết bị, gỗ và sản phẩm gỗ, dệt may, thủy sản đều duy trì tăng trưởng mạnh, nhiều mặt hàng tăng từ 15% đến hơn 100%. Đặc biệt, sự kiện Vietnam International Sourcing 2025 do Bộ Công Thương tổ chức đã giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận hệ thống phân phối lớn, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, ông Đỗ Ngọc Hưng cũng cảnh báo rằng thị trường Hoa Kỳ còn tiềm ẩn nhiều thách thức, nhất là về thuế quan, quy tắc xuất xứ và các vụ điều tra phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng. Để duy trì đà tăng trưởng, ông kiến nghị tiếp tục thúc đẩy đàm phán các thỏa thuận thương mại, phối hợp liên bộ tháo gỡ tác động từ chính sách mới, đẩy mạnh xúc tiến và minh bạch hóa nguồn gốc sản phẩm, đặc biệt trong lĩnh vực gỗ và thủy sản.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, việc kiên định với chiến lược đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và nguồn cung nhập khẩu được coi là chìa khóa để Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững, hướng tới những mục tiêu dài hạn trong giai đoạn tới.