 |
| Cơ hội đầu tư vào hệ thống lưu trữ điện khi năng lượng mặt trời bùng nổ. |
Mặc dù đối mặt với mức thuế nhập khẩu khắc nghiệt từ Mỹ, thị trường điện mặt trời tại Đông Nam Á lại đang mở ra một cơ hội vàng: giá tấm pin giảm mạnh có thể thúc đẩy làn sóng triển khai điện mặt trời nội địa. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, khu vực này sẽ phải nhanh chóng tăng tốc đầu tư vào hệ thống lưu trữ năng lượng (ESS) nhằm đảm bảo ổn định lưới điện và tránh lãng phí nguồn điện tái tạo.
Hồi tháng 4, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp thuế lên tới 3.500% đối với pin mặt trời từ Campuchia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam — vốn chiếm gần 80% nguồn cung cho thị trường Mỹ. Thủ tướng Singapore Lawrence Wong đã ví von đây như một lệnh cấm nhập khẩu gián tiếp và cảnh báo: “Không doanh nghiệp nào có thể xuất khẩu được với mức thuế này”.
Điều này đang tạo ra áp lực lớn cho các nhà sản xuất pin mặt trời trong khu vực, nhưng cũng đồng thời mở ra hướng đi mới: tái định hướng sang thị trường nội địa — nơi điện mặt trời đang trở nên ngày càng cạnh tranh về chi phí. Trong số đó, Malaysia đang nổi lên như một thị trường giàu tiềm năng.
Theo báo cáo từ BloombergNEF ngày 5/5, trong tháng 3, điện mặt trời đã đáp ứng trung bình 8,3% nhu cầu điện vào buổi trưa tại bán đảo Malaysia — tăng hơn 60% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, như chuyên gia Felix Kosasih cảnh báo, nếu không đầu tư song song vào lưu trữ điện, hệ thống có thể rơi vào tình trạng thừa điện vào ban ngày, dẫn đến mất ổn định lưới và thất thoát năng lượng.
Những gì xảy ra gần đây tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là lời cảnh báo rõ ràng, khi hai quốc gia này vừa ghi nhận mất điện diện rộng do hệ thống mạng lưới không theo kịp tốc độ tăng trưởng năng lượng tái tạo. Tại Trung Quốc, tình trạng "cắt giảm điện tái tạo" cũng trở thành một vấn đề nghiêm trọng, do hạ tầng truyền tải không theo kịp công suất mới.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), dù đầu tư vào năng lượng tái tạo toàn cầu gần như đã gấp đôi kể từ năm 2010, đầu tư vào lưới điện và lưu trữ vẫn chỉ quanh mức 300 tỷ USD/năm — một con số cần phải tăng gấp đôi lên hơn 600 tỷ USD mỗi năm đến năm 2030 để đạt các mục tiêu khí hậu.
Tại Malaysia, chính phủ nước này đang chuẩn bị đấu thầu lần đầu cho hệ thống lưu trữ điện bằng pin, với kế hoạch đưa vào vận hành 4 nhà máy lưu trữ công suất tổng cộng 400 MW trong năm 2026. Ông Felix Kosasih đã kêu gọi cần có các đợt đấu thầu định kỳ và lâu dài để tạo nền tảng vững chắc thu hút vốn.
Theo IEA, Đông Nam Á dự kiến chiếm tới 25% mức tăng trưởng nhu cầu điện toàn cầu đến năm 2035, chỉ xếp sau Ấn Độ. Điều này khiến đầu tư vào lưu trữ không còn là tùy chọn, mà là điều bắt buộc nếu khu vực muốn tận dụng tối đa tiềm năng năng lượng mặt trời.
Một số tổ chức tài chính lớn đã bắt đầu đón đầu xu hướng. British International Investment và Pentagreen Capital (liên doanh giữa HSBC và Temasek) vừa công bố gói tài trợ 80 triệu USD cho các dự án điện mặt trời quy mô lớn kèm hệ thống lưu trữ trong khu vực.
Tuy nhiên, làn sóng phản đối năng lượng xanh tại Mỹ dưới thời ông Donald Trump đã khiến nhiều nhà đầu tư e dè. Chỉ số Stoxx Global Energy and Materials Index — đo lường hiệu suất ngành lưu trữ năng lượng và pin nhiên liệu — hiện đã mất hơn một nửa giá trị so với đỉnh năm 2021.
Vì vậy, các chính phủ trong khu vực cần chủ động tạo điều kiện, bao gồm việc triển khai các mô hình tài chính kết hợp (blended finance) để chia sẻ rủi ro và tăng sức hấp dẫn cho các dòng vốn tư nhân.
