Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan văn Mãi: Chính sách phải phục vụ số đông, không vì thiểu số vi phạm

Ngày 1/7/2026, tại buổi làm việc giữa Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã đưa ra những quan điểm thẳng thắn về cách tiếp cận chính sách. Thông điệp xuyên suốt được ông nhấn mạnh là cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang tư duy “kiến tạo phát triển”, đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình hoạch định thể chế.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp không thể chỉ dừng ở những mục tiêu ngắn hạn mà phải được thiết kế với tầm nhìn dài hạn, gắn với chiến lược phát triển quốc gia đến năm 2030 và xa hơn là 2045. Một hệ thống pháp luật hiệu quả không chỉ nhằm giải quyết khó khăn trước mắt mà còn phải mở ra không gian phát triển bền vững cho doanh nghiệp trong tương lai. Muốn vậy, điều cốt lõi là xây dựng được một hành lang pháp lý thông thoáng, ổn định và dễ tiếp cận.

Ông Phan Văn Mãi cho rằng giá trị của luật không nằm ở những quy định mang tính hình thức, mà phải phản ánh đúng thực tiễn vận hành của nền kinh tế. Một bộ luật tốt cần hội tụ được trí tuệ, kinh nghiệm và nhu cầu từ chính cộng đồng doanh nghiệp – những chủ thể trực tiếp tạo ra của cải, việc làm và động lực tăng trưởng. Khi luật đi sát thực tế, doanh nghiệp sẽ không còn cảm giác “đứng ngoài” chính sách mà thực sự trở thành đối tượng được phục vụ.

Ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. (Ảnh: Đức Hạnh)

Ông Phan Văn Mãi là việc thẳng thắn chỉ ra nghịch lý trong tư duy xây dựng chính sách hiện nay. Theo ông, việc lo ngại chính sách bị lợi dụng đã dẫn đến xu hướng siết chặt điều kiện áp dụng, vô hình trung tạo ra rào cản cho chính những đối tượng cần được hỗ trợ.

Ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh rằng, trên thực tế, số lượng doanh nghiệp trục lợi chính sách chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Tuy nhiên, nếu lấy yếu tố này làm cơ sở để thiết kế quy định chặt chẽ cho toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp thì chính sách sẽ mất đi ý nghĩa ban đầu. Cách làm này không những không giải quyết triệt để vấn đề mà còn làm suy giảm hiệu quả hỗ trợ.

Tư duy “không quản được thì siết” theo ông là một trong những nguyên nhân khiến môi trường kinh doanh thiếu sức hấp dẫn. Khi các điều kiện tiếp cận chính sách trở nên phức tạp, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc tận dụng các nguồn lực hỗ trợ. Hệ quả là nhiều chính sách dù được ban hành nhưng không phát huy được hiệu quả như kỳ vọng.

Thay vì siết chặt toàn bộ hệ thống để kiểm soát một nhóm nhỏ, ông đề xuất cần thay đổi cách tiếp cận theo hướng thiết kế chính sách phục vụ số đông doanh nghiệp chân chính. Những hành vi vi phạm, trục lợi cần được xử lý bằng các công cụ giám sát và chế tài riêng biệt, thay vì trở thành lý do để hạn chế quyền lợi của phần lớn doanh nghiệp.

Một thực tế đáng lưu ý được ông chia sẻ là không ít doanh nghiệp hiện nay không còn mặn mà với các chính sách hỗ trợ. Thông tin này được ghi nhận qua các buổi làm việc với cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức đại diện như Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về tính hiệu quả và khả năng đi vào cuộc sống của các chính sách hiện hành.

Theo phân tích của ông, nguyên nhân có thể đến từ việc chính sách chưa đủ cụ thể, thiếu tính khả thi hoặc quy trình tiếp cận còn phức tạp. Doanh nghiệp không cần những quy định mang tính hình thức, mà cần các cơ chế rõ ràng, dễ hiểu và có thể áp dụng ngay trong thực tế sản xuất kinh doanh.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tại buổi làm việc (Ảnh: Đức Hạnh)

Ông cũng nhấn mạnh rằng luật không nhất thiết phải bao quát toàn bộ vấn đề, nhưng phải đóng vai trò như một “đòn bẩy” thực sự. Một chính sách tốt là chính sách tạo ra được tác động rõ ràng, giúp doanh nghiệp phát triển, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Để xây dựng được một bộ luật chất lượng, ông Phan Văn Mãi đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lắng nghe ý kiến đa chiều. Ông đề nghị các cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và các hiệp hội doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ, tập trung tiếp thu ý kiến từ thực tiễn.

Theo ông, giai đoạn hiện nay không phải là lúc tranh luận đúng – sai, mà là thời điểm cần tổng hợp đầy đủ các góc nhìn khác nhau. Những vấn đề còn chưa rõ cần được trao đổi thẳng thắn để tìm ra phương án tối ưu. Tinh thần cầu thị này sẽ giúp hoàn thiện bộ hồ sơ luật trước khi trình Quốc hội, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tế vận hành của nền kinh tế.

Nhấn mạnh vai trò của khu vực doanh nghiệp, ông cho rằng sự lớn mạnh của doanh nghiệp chính là nền tảng cho tăng trưởng kinh tế quốc gia. Việc xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi vì thế không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định và mang tính hỗ trợ sẽ tạo niềm tin để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất. Ngược lại, nếu chính sách thiếu nhất quán hoặc quá thận trọng, cơ hội phát triển có thể bị bỏ lỡ.

Thông điệp mà ông Phan Văn Mãi đưa ra không chỉ dừng lại ở việc góp ý cho một bộ luật cụ thể, mà còn phản ánh một cách tiếp cận mới trong hoạch định chính sách. Đó là chuyển từ quản lý sang phục vụ, từ kiểm soát sang đồng hành, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo. Nếu được triển khai đúng hướng, đây sẽ là động lực quan trọng giúp môi trường kinh doanh Việt Nam trở nên cởi mở hơn, linh hoạt hơn và đủ sức cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.