Chi phí vật liệu xây dựng leo thang, doanh nghiệp “căng mình” xoay xở dòng tiền

Báo cáo quý I/2026 của Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM cho thấy, kinh tế tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực với kim ngạch xuất khẩu tăng 18,3%. Nhiều ngành hàng duy trì đà tăng trưởng như linh kiện điện tử (tăng 21%), nông lâm thủy sản (17%), gỗ mỹ nghệ (5%), dệt may – da giày (khoảng 3%).

Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng là áp lực chi phí ngày càng lớn, từ nguyên liệu đầu vào, logistics đến lãi suất và những biến động địa chính trị toàn cầu, đang bào mòn sức chống chịu của doanh nghiệp.

Giá vật liệu xây dựng tăng mạnh, biên lợi nhuận bị thu hẹp

Trong nhóm ngành chịu tác động rõ nét nhất, lĩnh vực xây dựng đang đối mặt với làn sóng tăng giá vật liệu. Theo khảo sát, giá thép, xi măng, cát, đá trong quý I/2026 tăng từ 10–30% so với cuối năm 2025; riêng cát và đá có loại tăng tới 30–40%.

Đáng chú ý, vật liệu xây dựng chiếm tới 60–70% tổng chi phí công trình. Khi giá đầu vào tăng nhanh trong khi cơ chế cập nhật đơn giá, chỉ số giá và điều chỉnh hợp đồng chưa theo kịp thực tế, nhiều doanh nghiệp rơi vào thế bị động, đặc biệt với các hợp đồng trọn gói đã ký trước đó.

Không chỉ chi phí tăng, nguồn cung một số vật liệu như cát, đá còn có dấu hiệu gián đoạn, kéo theo nguy cơ chậm tiến độ thi công và phát sinh chi phí bổ sung.

Áp lực chồng áp lực từ logistics và lãi suất

Diễn biến địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông, tiếp tục gây xáo trộn chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuyến vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 14–20 ngày.

Hệ quả là giá cước container đi Mỹ và châu Âu tăng gấp 2–3 lần, chi phí nhiên liệu tăng 30–60%, kéo theo chi phí đầu vào nhiều ngành tăng mạnh. Không ít doanh nghiệp rơi vào tình trạng kéo dài vòng quay vốn, khó chủ động kế hoạch nhập nguyên liệu và giao hàng.

Song song, mặt bằng lãi suất vẫn neo ở mức cao, phổ biến trên 8,5%/năm, riêng lĩnh vực bất động sản có thể lên tới 14–15%/năm, tiếp tục gây áp lực lên chi phí tài chính.

Khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM cho thấy, 54,5% doanh nghiệp xem giá nguyên liệu tăng là khó khăn lớn nhất; tiếp đến là lãi suất cao (47,7%), chi phí logistics (41%), nhu cầu tiêu dùng suy giảm (31,8%) và thiếu đơn hàng mới (27,3%).

Kiến nghị nới tín dụng, cập nhật cơ chế giá

Trước những sức ép đa chiều, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị hệ thống ngân hàng xem xét nới điều kiện vay, kéo dài thời hạn tín dụng đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đồng thời giảm lãi suất xuống dưới 6%/năm để hỗ trợ dòng tiền.

Cùng với đó, doanh nghiệp đề xuất Nhà nước đẩy nhanh hoàn thuế, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, cải cách thủ tục xuất nhập khẩu theo hướng giảm tiền kiểm – tăng hậu kiểm.

Riêng với lĩnh vực xây dựng, yêu cầu cấp thiết là cập nhật kịp thời đơn giá, chỉ số giá vật liệu sát với thị trường, đồng thời hoàn thiện cơ chế điều chỉnh hợp đồng nhằm giảm thiểu rủi ro cho nhà thầu trong bối cảnh biến động giá lớn.

Dù đối mặt nhiều thách thức, tâm lý thị trường vẫn duy trì sự lạc quan nhất định. Có tới 79,5% doanh nghiệp kỳ vọng tình hình quý tới sẽ cải thiện, 91% đánh giá môi trường đầu tư tại TP.HCM tiếp tục được cải thiện và 86% có kế hoạch tuyển dụng thêm lao động.

Điều này cho thấy, bên cạnh những áp lực ngắn hạn, niềm tin vào triển vọng phục hồi và các chính sách hỗ trợ vẫn là điểm tựa quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động và tìm kiếm cơ hội tăng trưởng trong thời gian tới.