Giá vật liệu xây dựng leo thang, nhiều công trình đối mặt áp lực đội chi phí

Thị trường vật liệu xây dựng đang trải qua một đợt biến động mạnh, khi hàng loạt mặt hàng thiết yếu phục vụ thi công đồng loạt tăng giá trong thời gian ngắn. Diễn biến này không chỉ gây áp lực lên hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp vật liệu mà còn tác động trực tiếp tới nhà thầu, chủ đầu tư và người dân có nhu cầu xây dựng nhà ở.

Ngoài nhu cầu tiêu thụ tăng nóng, một nguyên nhân nữa làm giá VLXD tăng là do chi phí nguyên liệu đầu vào - năng lượng - vận chuyển tăng.

Ghi nhận tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cho thấy mặt bằng giá nhiều loại vật liệu chủ lực đã tăng rõ rệt từ đầu tháng 3. Giá gạch tăng khoảng 20%, lên mức 1.000-1.680 đồng/viên quy tiêu chuẩn; cát xây dựng dao động từ 650.000 đến 850.000 đồng/m3; xi-măng tăng 60.000-100.000 đồng/tấn. Với thép xây dựng, mức tăng còn rõ hơn khi thép CB240 tăng phổ biến từ 300.000 đến 700.000 đồng/tấn, trong khi có mã CB300 tăng gần 1,2 triệu đồng/tấn. Mặt bằng giá thép hiện phổ biến quanh 14-16,5 triệu đồng/tấn, tùy chủng loại, thương hiệu và khu vực giao hàng.

Đáng chú ý, giá không chỉ tăng theo tháng mà tại một số thời điểm cuối tháng 3 đã được các đại lý điều chỉnh gần như theo ngày. Điều này phản ánh áp lực chi phí đang lan rộng trên toàn chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến lưu thông, phân phối.

Theo đánh giá của Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam, đợt tăng giá vừa qua cho thấy chi phí đầu vào đang tạo sức ép lớn lên doanh nghiệp, buộc nhiều đơn vị phải điều chỉnh giá bán để bù đắp. Nguyên nhân chính đến từ biến động mạnh của thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt là giá xăng dầu, kéo theo chi phí sản xuất và vận chuyển cùng tăng.

Chi phí đầu vào tăng đồng loạt, nhà thầu và dự án cùng chịu sức ép

Ở nhóm xi-măng, đại diện Vicem Hoàng Thạch cho biết tính đến ngày 10/3, việc tăng giá xăng dầu và nguyên liệu đầu vào đã khiến giá thành sản xuất xi-măng bình quân tăng hơn 4,5%, tương đương khoảng 40.000 đồng/tấn. Không chỉ nhiên liệu, nhiều đầu vào khác cũng tăng mạnh như than tăng 7-10%, thạch cao tăng 15-20%. Cùng với đó, chi phí vận chuyển cũng đi lên, bình quân tăng 20.000-30.000 đồng/tấn ở thị trường gần và 50.000-100.000 đồng/tấn tại các địa bàn xa.

Ngành thép cũng không nằm ngoài xu hướng này. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam, doanh nghiệp thép trong nước đang chịu áp lực từ hàng loạt nguyên liệu như phôi thép, than cốc, quặng sắt, thép phế tăng giá. Riêng phôi thép từ đầu năm 2026 đến nay đã tăng khoảng 300.000-400.000 đồng/tấn.

Ông Nghiêm Xuân Đa - Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam, cho rằng ngành thép đang chịu “áp lực kép”, không chỉ từ nguyên liệu và logistics mà còn từ khâu phân phối trong bối cảnh thị trường chưa phục hồi mạnh về sức cầu. Vì vậy, việc điều chỉnh giá bán trong giai đoạn hiện nay gần như là giải pháp bất khả kháng nếu doanh nghiệp muốn duy trì hoạt động.

Tác động rõ nhất đang dồn lên nhà thầu và người dân. Nhiều chủ thầu xây dựng cho biết họ phải cân nhắc kỹ trước khi nhận công trình mới, nhất là với những hợp đồng trọn gói đã ký trước đó. Khi giá vật liệu và nhân công cùng tăng, biên lợi nhuận bị co hẹp, thậm chí có nguy cơ phát sinh thua lỗ.

Với các công trình dân dụng quy mô trung bình, chi phí có thể đội thêm từ 200 triệu đồng trở lên, tạo gánh nặng không nhỏ cho chủ nhà. Ở khu vực đầu tư công, nhiều dự án cũng phải thi công cầm chừng, thậm chí tính tới phương án giãn tiến độ để giảm áp lực vốn trong ngắn hạn.

Siết quản lý giá, ngăn đầu cơ để giữ nhịp thi công

Trước diễn biến của thị trường, Bộ Xây dựng đã có văn bản gửi các Bộ, ngành và địa phương, bám sát tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng tại Công điện số 25/CĐ-TTg, yêu cầu tăng cường quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng.

Theo đó, các địa phương được yêu cầu đẩy mạnh kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về giá; chủ động ngăn chặn hành vi găm hàng, đầu cơ, thổi giá hoặc lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý. Cùng với đó là yêu cầu xử lý nghiêm vi phạm, kiểm soát thông tin sai lệch có thể gây nhiễu loạn thị trường.

Một điểm đáng chú ý là việc công bố giá vật liệu phải bám sát mặt bằng thực tế, tránh tình trạng chậm cập nhật hoặc công bố sai lệch, làm ảnh hưởng tới việc lập dự toán, điều hành chi phí và quản lý hợp đồng xây dựng. Các địa phương cũng được yêu cầu rà soát nhu cầu vật liệu, bảo đảm nguồn cung, ưu tiên cho công trình trọng điểm quốc gia và các dự án dân sinh cấp bách; đồng thời đánh giá lại trữ lượng khoáng sản để phục vụ việc cấp phép, nâng công suất khai thác khi cần.

Giới chuyên môn cho rằng bên cạnh giải pháp hành chính, cần có cơ chế điều hành linh hoạt hơn theo sát biến động thực tế. Ông Phạm Văn Bắc - Phó Chủ tịch Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam, nhận định việc kiểm soát tốt giá vật liệu không chỉ giúp bảo đảm tiến độ dự án mà còn có ý nghĩa với mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, dù thời gian cập nhật công bố giá và chỉ số giá xây dựng đã được rút ngắn, tốc độ này vẫn chưa theo kịp biến động ngoài thị trường, nhất là khi giá thay đổi theo ngày.

Với ngành thép, giải pháp căn cơ vẫn là tái cấu trúc doanh nghiệp, đầu tư công nghệ, tối ưu chi phí và tăng liên kết chuỗi cung ứng để giảm rủi ro về nguyên liệu, logistics và đầu ra. Trong ngắn hạn, khi áp lực giá vẫn hiện hữu, việc bảo đảm minh bạch thị trường, kiểm soát đầu cơ và cập nhật giá sát thực tế sẽ là yếu tố quan trọng để hạn chế tác động dây chuyền lên hoạt động xây dựng.