Giá dầu diesel lập đỉnh, nghị sĩ Mỹ gây sức ép lên Tổng thống Donald Trump

Các nghị sĩ Cộng hòa đang gia tăng sức ép lên Tổng thống Donald Trump, đề nghị cấm xuất khẩu dầu diesel trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng vọt, gây khó khăn cho nông dân và tài xế xe tải Mỹ chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng.

Giá dầu diesel lập đỉnh, nghị sĩ Mỹ gây sức ép lên Tổng thống Trump

Ngày 21/9, các chính trị gia đại diện cho những bang nông nghiệp đồng loạt kêu gọi chính quyền can thiệp khi giá dầu diesel - nguồn nhiên liệu thiết yếu của công nghiệp và sản xuất nông nghiệp Mỹ - lập kỷ lục mới ở mức 6,51 USD/gallon.

Thượng nghị sĩ bang Iowa Chuck Grassley cho rằng, nếu Washington có thể hạn chế xuất khẩu chip sang Trung Quốc thì cũng có thể tạm dừng xuất khẩu dầu diesel để hỗ trợ nông dân và tài xế xe tải trong nước. Ông trực tiếp đề nghị Tổng thống đình chỉ xuất khẩu mặt hàng này, đồng thời cảnh báo giá dầu diesel cao đang bào mòn nghiêm trọng thu nhập của nông dân.

Cùng ngày, Hạ nghị sĩ Cộng hòa Ashley Hinson kêu gọi sử dụng mọi công cụ sẵn có để giảm sức ép chi phí, trong đó có phương án tạm dừng xuất khẩu dầu diesel và xây dựng chương trình hỗ trợ giá cho nông dân, tài xế xe tải chịu ảnh hưởng nặng nề.

Hạ nghị sĩ Zach Nunn, cũng đại diện bang Iowa, nhấn mạnh cần ưu tiên nguồn năng lượng của Mỹ cho người tiêu dùng trong nước nhằm hạ giá dầu diesel.

Hạ nghị sĩ Mariannette Miller-Meeks đề nghị Nhà Trắng ngăn đà tăng giá bằng lệnh cấm xuất khẩu, bãi bỏ thuế nhiên liệu và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp bị tác động. Theo bà, xuất khẩu ở mức cao kỷ lục nên được tạm dừng cho đến khi nông dân, tài xế xe tải và các hộ gia đình Mỹ có thể mua nhiên liệu với mức giá phù hợp.

Làn sóng phản ứng từ các nghị sĩ đại diện khu vực nông thôn xuất hiện khi giá dầu diesel vượt đỉnh lịch sử. Xung đột tại Iran và chiến sự Nga - Ukraine làm nguồn cung toàn cầu thêm căng thẳng. Tại Mỹ, giá dầu diesel đã tăng hơn 70% kể từ khi xung đột Iran bùng phát vào tháng 2, vượt mức cao từng ghi nhận năm 2022.

Một lệnh cấm xuất khẩu có thể giúp giữ lại nhiều nhiên liệu hơn cho thị trường nội địa Mỹ, song cũng có nguy cơ gây cú sốc nguồn cung tại châu Âu, khu vực nhập khẩu lớn các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ. Những tuần gần đây, biểu tình đã nổ ra tại Pháp và Bồ Đào Nha khi giá nhiên liệu liên tiếp lập kỷ lục.

Nông dân tại châu Âu và Mỹ là nhóm chịu tác động rõ rệt nhất khi mùa thu hoạch sắp tới đẩy nhu cầu nhiên liệu tăng cao. Áp lực sau đó lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế Mỹ do chi phí vận chuyển hàng hóa leo thang.

Các nhà sản xuất Mỹ cũng bị cuốn vào vòng xoáy chi phí và nhiều doanh nghiệp buộc phải tăng giá bán. Lạm phát vì thế trở thành vấn đề chính trị đáng chú ý đối với đảng Cộng hòa, trong bối cảnh một bộ phận cử tri không hài lòng với cách Tổng thống Trump điều hành kinh tế và xử lý chi phí sinh hoạt.

Trong cuộc điện đàm ngày 20/9, Tổng thống Trump đề nghị người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelenskyy dừng các cuộc tấn công của Kyiv nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga, cho rằng đây là một nguyên nhân đẩy giá dầu diesel lên cao. Tuy nhiên, xung đột tại Iran được đánh giá là động lực chính khiến giá nhiên liệu tại Mỹ tăng mạnh.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền hiện không xem xét áp đặt lệnh cấm hoặc hạn chế xuất khẩu. Dẫn lại phát biểu của Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum, quan chức này cho hay phương án cấm xuất khẩu chỉ được cân nhắc nếu thực sự có khả năng kéo giá xuống, trong khi điều kiện hiện nay chưa đáp ứng tiêu chí đó.

Mỹ chưa áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ kể từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970, dù phần lớn dầu thô xuất khẩu từng bị cấm cho đến năm 2015. Năm 2022, sau khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine, Tổng thống Joe Biden khi đó yêu cầu Bộ Năng lượng nghiên cứu các biện pháp hạn chế tiềm năng đối với xuất khẩu sản phẩm lọc dầu, nhưng cuối cùng không có hành động nào được triển khai.

Ngành dầu khí Mỹ kiên quyết phản đối việc cấm xuất khẩu dầu diesel hoặc các sản phẩm dầu mỏ khác, cho rằng biện pháp này có thể phản tác dụng và làm trầm trọng hơn tình trạng thiếu hụt.

Ông Mike Sommers, Giám đốc điều hành Viện Dầu khí Mỹ, nhận định hạn chế xuất khẩu dầu diesel sẽ khiến tình hình xấu đi đối với người tiêu dùng, nông dân và nền kinh tế Mỹ nói chung.

Theo ông Sommers, phần lớn công suất sản xuất dầu diesel của Mỹ tập trung tại khu vực Vịnh Mexico, nơi các nhà máy lọc dầu tạo ra lượng nhiên liệu vượt nhu cầu tại chỗ. Tuy nhiên, hạn chế hạ tầng khiến một số khu vực khác vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu và có thể phải đối mặt với giá cao hơn nếu Washington siết xuất khẩu. Mỹ hiện cung cấp khoảng 1,5 triệu thùng dầu diesel/ngày trong tổng số khoảng 8 triệu thùng được giao dịch bằng đường biển trên toàn cầu.

Ông cảnh báo, nếu gần 20% nguồn cung nói trên bị rút khỏi thị trường, giá dầu diesel toàn cầu có thể tiếp tục tăng, tác động trực tiếp đến những khu vực của Mỹ phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và kéo theo chi phí vận tải, nông nghiệp, chuỗi cung ứng gia tăng.

Ở chiều ngược lại, Hạ nghị sĩ Tim Burchett của bang Tennessee cáo buộc ngành dầu khí ưu tiên bán dầu diesel sang châu Âu để hưởng mức giá cao hơn. Theo ông Burchett, xuất khẩu dầu diesel làm giảm nguồn cung nội địa và đẩy giá trong nước lên cao. Ông đã trình dự luật cấm xuất khẩu đến tháng 1/2027, đồng thời đề xuất một cơ chế dài hạn theo đó lệnh cấm được kích hoạt khi giá trung bình toàn quốc vượt 5 USD/gallon và duy trì cho đến khi giá giảm xuống dưới 4,50 USD/gallon.

Lãnh đạo đa số Thượng viện John Thune cho biết ông sẵn sàng xem xét lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel cùng các đề xuất có tính khả thi khác. Theo ông, nếu Mỹ đang xuất khẩu nguồn cung sẵn có trong nước thì việc điều chỉnh dòng chảy này có thể là một hướng xử lý.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Joni Ernst của bang Iowa chưa công khai ủng hộ lệnh cấm, song người phát ngôn cho biết bà ủng hộ việc đưa mọi phương án giảm giá nhiên liệu ra thảo luận và cam kết phối hợp với chính quyền Tổng thống Trump để hạ giá năng lượng.

Nhà Trắng đến nay vẫn phản đối lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, thay vào đó tìm cách bổ sung nguồn cung thông qua điều chỉnh quy định vận chuyển và tiêu chuẩn môi trường. Tuy vậy, hiệu quả của các biện pháp này còn hạn chế.

Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright tuần trước đề cập khả năng vận dụng Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để mở rộng công suất lọc dầu, nhưng chưa công bố nguồn tài chính, dự án cụ thể hay lộ trình thực hiện.

Mỹ chưa xây dựng thêm nhà máy lọc dầu quy mô lớn nào kể từ cuối thập niên 1970, dù một số cơ sở nhỏ hơn đã đi vào hoạt động.

Trong bối cảnh đó, công ty tư vấn Rapidan Energy đánh giá khả năng Nhà Trắng áp đặt lệnh cấm xuất khẩu ở mức 35%.

Ông Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy và cựu cố vấn của Tổng thống George Bush con, cho rằng dù chính quyền liên tục bác bỏ phương án cấm xuất khẩu, khả năng Tổng thống thay đổi lập trường vào phút chót vẫn không thể loại trừ, đặc biệt khi sức ép chính trị và kinh tế gia tăng.