Trong quá trình góp ý dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Công an đề xuất nhiều giải pháp mạnh nhằm tăng hiệu lực quản lý nhà nước, trong đó đáng chú ý là cơ chế thanh tra đột xuất không cần báo trước và áp dụng các biện pháp khẩn cấp đối với các cơ sở có dấu hiệu vi phạm.
Theo Bộ Công an, sau hơn một thập kỷ triển khai, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm vẫn đối mặt nhiều thách thức khi các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, có tổ chức và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe người dân. Nhiều đối tượng đã lợi dụng cơ chế hậu kiểm, sự chồng chéo trong phân công quản lý giữa các cơ quan chức năng cũng như những khoảng trống trong hoạt động thương mại điện tử để sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm chất lượng.
Từ thực tế đó, Bộ Công an cho rằng việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm cần hướng tới mục tiêu vừa tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa khắc phục những bất cập trong công tác quản lý, đặc biệt ở các khâu tự công bố sản phẩm, kiểm soát nguyên liệu đầu vào và truy xuất nguồn gốc.
 |
Cơ quan này đề xuất luật quy định rõ thẩm quyền của lực lượng thực thi trong hoạt động thanh tra, kiểm tra, cưỡng chế và xử lý vi phạm. Theo đó, khi phát hiện nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm, cơ quan chức năng có thể áp dụng ngay các biện pháp như phong tỏa kho bãi, thu hồi sản phẩm trong vòng 24 giờ để ngăn chặn rủi ro lan rộng.
Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất cho phép tiến hành thanh tra đột xuất mà không cần thông báo trước. Đồng thời, Bộ Công an kiến nghị bổ sung cơ chế khuyến khích, khen thưởng đối với người dân tham gia phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.
Theo Bộ Công an, mô hình này có nhiều điểm tương đồng với cơ chế quản lý của cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm tại Hoa Kỳ, nơi cơ quan chức năng được quyền thanh tra không báo trước, yêu cầu thu hồi sản phẩm ngay lập tức hoặc đình chỉ hoạt động đối với cơ sở vi phạm. Tuy nhiên, việc mở rộng thẩm quyền cần đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm tính minh bạch, tránh lạm quyền và hạn chế tác động không cần thiết đến hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.
Ngoài khía cạnh bảo vệ sức khỏe cộng đồng, Bộ Công an cho rằng thực phẩm còn có thể trở thành yếu tố tác động đến an ninh xã hội nếu bị lợi dụng để thực hiện các hành vi phá hoại hoặc gây hoang mang trong cộng đồng, đặc biệt tại các bếp ăn tập thể, trường học, khu công nghiệp hoặc các sự kiện đông người.
Vì vậy, cơ quan này đề xuất dự luật cần tiếp cận theo hướng bảo đảm an ninh toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, thay vì chỉ tập trung vào vấn đề an toàn thực phẩm theo cách tiếp cận truyền thống.
Bên cạnh đó, Bộ Công an kiến nghị bổ sung các tiêu chí nhận diện hành vi xâm phạm an toàn thực phẩm ở mức độ nguy hiểm làm căn cứ xử lý hình sự. Những trường hợp cố ý sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại hoặc nguyên liệu nguy hiểm cần được xem xét xử lý ngay cả khi chưa phát sinh hậu quả thực tế.
Để tăng khả năng giám sát và truy xuất nguồn gốc, Bộ Công an cũng đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu số xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm. Theo đó, các tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất, chế biến, vận chuyển và phân phối thực phẩm cần thực hiện lưu trữ dữ liệu điện tử và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia để phục vụ công tác quản lý.
Trước đó, nhiều đại biểu Quốc hội cũng đã phản ánh những hạn chế trong hoạt động thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm hiện nay. Đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc bãi bỏ thanh tra chuyên ngành và chuyển sang hình thức kiểm tra thông thường đã ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả phát hiện vi phạm.
Theo bà Phạm Khánh Phong Lan, phần lớn các cuộc kiểm tra hiện được thực hiện theo kế hoạch và phải thông báo trước cho doanh nghiệp, khiến khả năng phát hiện sai phạm bị hạn chế. Trong khi đó, nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn hoạt động không phép hoặc ngoài phạm vi quản lý, gây khó khăn cho lực lượng chức năng trong quá trình kiểm tra, xử lý nếu thiếu sự phối hợp của các cơ quan bảo vệ pháp luật.
