BIS cảnh báo rủi ro "bong bóng AI": Cú sốc đầu tư có thể lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế

BIS cảnh báo rủi ro "bong bóng AI": Cú sốc đầu tư có thể lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế

Trong Báo cáo thường niên mới công bố, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) nhận định làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đang diễn ra với quy mô chưa từng có, song lợi nhuận từ các dự án AI vẫn còn là dấu hỏi lớn. Nếu kỳ vọng về hiệu quả kinh doanh không được đáp ứng, dòng vốn có thể đảo chiều nhanh chóng, kéo theo những hệ lụy đối với thị trường tài chính và tăng trưởng kinh tế.

Theo BIS, năm tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới dự kiến đầu tư hơn 1.000 tỷ USD cho AI trong giai đoạn từ năm 2025 đến cuối năm 2026. Quy mô đầu tư khổng lồ này phản ánh niềm tin mạnh mẽ vào tiềm năng của AI, nhưng cũng đồng nghĩa với việc rủi ro sẽ gia tăng nếu các dự án không tạo ra dòng tiền và lợi nhuận tương xứng.

Định chế tài chính có trụ sở tại Basel cảnh báo, sự thất vọng về khả năng sinh lời có thể khiến các nhà đầu tư đồng loạt rút vốn, biến làn sóng đầu tư hiện nay thành một "cú sốc suy giảm đầu tư" kéo dài, làm thắt chặt điều kiện tài chính và ảnh hưởng đến nền kinh tế thực.

Rủi ro tài chính gia tăng khi dòng vốn đổ vào AI

Trong thời gian qua, các tập đoàn công nghệ đã huy động hàng trăm tỷ USD thông qua thị trường trái phiếu và cổ phiếu để tài trợ cho các dự án AI. Môi trường lãi suất tín dụng doanh nghiệp ở mức thấp cùng sự hưng phấn trên thị trường chứng khoán đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động gọi vốn quy mô lớn.

Tuy nhiên, theo BIS, tốc độ gia tăng của dòng vốn đầu tư cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ định giá tài sản vượt xa giá trị thực. Nếu kỳ vọng lợi nhuận suy giảm, thị trường có thể chứng kiến một đợt điều chỉnh mạnh, không chỉ ảnh hưởng đến nhóm cổ phiếu công nghệ mà còn lan sang các thị trường tài chính khác.

Một số tổ chức đầu tư quốc tế cũng cho rằng quy mô phát hành trái phiếu và cổ phiếu của các doanh nghiệp công nghệ đang đặt ra thách thức đối với khả năng hấp thụ vốn của thị trường, đặc biệt trong bối cảnh chính sách tiền tệ vẫn tiềm ẩn khả năng tiếp tục thắt chặt.

AI vẫn là động lực tăng trưởng, nhưng lịch sử cho thấy cần thận trọng

BIS thừa nhận AI có thể tạo ra bước nhảy vọt về năng suất lao động và trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong thập niên tới. Những cải thiện về hiệu quả sản xuất, tự động hóa và đổi mới sáng tạo được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích đáng kể cho doanh nghiệp cũng như nền kinh tế.

Dù vậy, báo cáo nhấn mạnh lịch sử đã nhiều lần chứng kiến các cuộc bùng nổ đầu tư xoay quanh những đột phá công nghệ. Từ cơn sốt xây dựng kênh đào vào thế kỷ XIX, sự phát triển đường sắt tại Anh đến bong bóng dotcom cuối những năm 1990, điểm chung đều là dòng vốn đầu tư tăng nhanh hơn khả năng tạo ra lợi nhuận thực tế.

Theo BIS, chính sự chênh lệch giữa kỳ vọng và hiệu quả thương mại cuối cùng là nguyên nhân dẫn đến các đợt điều chỉnh mạnh của thị trường.

Đáng chú ý, tác động của một cú sốc liên quan đến AI hiện nay có thể lớn hơn nhiều so với các giai đoạn trước, bởi cổ phiếu đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tài sản của hộ gia đình, trong khi lượng nợ mà các doanh nghiệp công nghệ phát hành để tài trợ cho đầu tư cũng ở mức rất cao. Điều này có thể làm gia tăng rủi ro đối với ổn định tài chính toàn cầu nếu thị trường đảo chiều.

BIS cũng lưu ý rằng dù kinh tế thế giới đã cho thấy khả năng chống chịu trước hàng loạt cú sốc trong thời gian qua, các rủi ro vẫn đang tích tụ. Bên cạnh áp lực lạm phát kéo dài và căng thẳng địa chính trị, tính bền vững của làn sóng đầu tư vào AI, sự gia tăng các điểm dễ tổn thương trong hệ thống tài chính và dư địa tài khóa suy giảm sẽ tiếp tục là những yếu tố cần được theo dõi chặt chẽ trong thời gian tới.