CEO Meta Mark Zuckerberg ngày 10/8 vừa qua đã phác thảo một tầm nhìn đầy tham vọng về tương lai trí tuệ nhân tạo, trong đó mỗi người có thể sở hữu một trợ lý AI cá nhân đủ năng lực hỗ trợ gần như mọi khía cạnh của cuộc sống.
Theo nội dung bài luận dài khoảng 6.500 từ được đăng tải trực tuyến, Zuckerberg cho rằng AI mã nguồn mở sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ. Đây là hướng đi mà các nhà phát triển có thể công khai các thành phần cốt lõi để cộng đồng xem xét, chỉnh sửa và tiếp tục phát triển.
Trong bài viết, ông chủ của bộ ba hệ sinh thái mạng Facebook, Instagram và WhatsApp mô tả một kỷ nguyên mà người dùng có thể dùng AI để tạo doanh nghiệp mới, tiếp cận tư vấn ở trình độ chuyên gia, thậm chí nhận các khuyến nghị cá nhân hóa về đời sống. Ông cũng dẫn ví dụ con gái 8 tuổi của mình đã có thể biến ý tưởng thành mã lập trình và nhanh chóng tạo ra video.
Theo Zuckerberg, viễn cảnh này có thể khiến năng lực sáng tạo và phát minh của con người được mở rộng đáng kể trong thời gian tới.
 |
| CEO Mark Zuckerberg kỳ vọng vào khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) của con người |
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rủi ro nếu quyền kiểm soát các hệ thống AI tiên tiến chỉ nằm trong tay một số ít doanh nghiệp, tổ chức hoặc chính phủ. Cùng thời điểm, Meta thông báo phát hành mô hình AI mã nguồn mở Muse Glimmer, có thể chạy trên máy tính cá nhân, đồng thời cho biết sẽ mở quyền truy cập cho nhà phát triển đối với mô hình mạnh hơn là Muse Spark 1.2.
Giống nhiều tập đoàn công nghệ lớn khác, Meta phát triển các mô hình AI để vận hành hệ sinh thái sản phẩm của mình, bao gồm Instagram và Facebook. Công ty có trụ sở tại Menlo Park, California (Mỹ) cũng cung cấp các công cụ này cho cộng đồng phát triển nhằm xây dựng ứng dụng và tính năng riêng.
 |
| Bên cạnh hệ sinh thái xã hội, Meta đang phát triển các mô hình AI tân tiến |
Dù vậy, quan điểm của Zuckerberg tiếp tục đối mặt với nhiều ý kiến trái chiều. Một số nhà phê bình cho rằng Meta vẫn chưa đánh giá đầy đủ các rủi ro đi kèm với tốc độ phát triển nhanh của AI.
Anthony Aguirre, Chủ tịch kiêm CEO tổ chức phi lợi nhuận Future of Life Institute, cho rằng những sự cố gần đây liên quan đến các mô hình AI, trong đó có mô hình của Meta, cho thấy câu hỏi lớn vẫn là liệu bất kỳ doanh nghiệp nào có thể kiểm soát một hệ thống thông minh, nhanh và mạnh hơn con người nhiều lần hay không.
Theo ông Aguirre, lựa chọn của Meta có nguy cơ dẫn tới một tương lai trong đó con người bị thay thế hoặc mất dần quyền kiểm soát. Vị chuyên gia này cho rằng các chính phủ cần tạo điều kiện để tạm dừng phát triển AI tiên tiến, qua đó chuyển hướng sang con đường đặt con người ở vị trí trung tâm hơn trước khi quá muộn.
Ở chiều ngược lại, Zuckerberg lập luận rằng mã nguồn mở là hướng đi phù hợp hơn để AI phát triển công bằng. Theo ông, nếu quyền kiểm soát “siêu trí tuệ” bị tập trung quá mức, phần còn lại của xã hội sẽ đứng trước các kết quả bất lợi. Mấu chốt, theo CEO Meta, là bảo đảm AI tiên tiến được phân phối rộng rãi để trao quyền cho hàng tỷ người.
Meta từ lâu đã theo đuổi chiến lược mã nguồn mở các mô hình AI. Tuy nhiên, công ty vẫn chịu sức ép cạnh tranh lớn từ những đối thủ như OpenAI, Anthropic và Google, vốn không đi theo cùng một cách tiếp cận.
Trong bài luận, Zuckerberg không nêu đích danh các đối thủ nhưng ám chỉ rằng phần lớn phòng thí nghiệm AI hiện nay đang tập trung xây dựng công nghệ cho doanh nghiệp, chính phủ hoặc các tổ chức lớn. Theo ông, nếu nhóm này dẫn đầu, cán cân quyền lực có thể nghiêng nhiều hơn về phía các tổ chức thay vì cá nhân.
CEO Meta cũng đưa ra một số khuyến nghị chính sách nhằm giúp Mỹ duy trì vị thế trước các đối thủ, trong đó có Trung Quốc. Ông cho rằng Mỹ và các đồng minh cần đẩy nhanh xây dựng năng lực năng lượng cũng như hạ tầng để giữ lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua AI.
Một nội dung đáng chú ý khác là lời kêu gọi giới chức xem xét lại cách tiếp cận đối với “chưng cất” — phương pháp huấn luyện mô hình kém mạnh hơn dựa trên đầu ra của một mô hình mạnh hơn. Chính quyền Trump từng tuyên bố sẽ mạnh tay với các công ty AI Trung Quốc sử dụng kỹ thuật này để khai thác đặc điểm kỹ thuật từ mô hình AI của Mỹ, trong khi Anthropic hồi đầu năm cũng cáo buộc DeepSeek áp dụng phương pháp tương tự.
Zuckerberg kêu gọi các nhà chức trách xem xét lại lập trường của họ về “chưng cất”, phương pháp liên quan đến việc huấn luyện một mô hình kém hiệu quả hơn dựa trên kết quả đầu ra của một mô hình mạnh hơn. Chính quyền Trump đã tuyên bố sẽ mạnh tay trấn áp các công ty AI Trung Quốc sử dụng phương pháp chưng cất để trích xuất các đặc điểm kỹ thuật từ các mô hình AI của Mỹ. Đầu năm nay, Anthropic đã cáo buộc DeepSeek của Trung Quốc sử dụng phương pháp chưng cất.
Theo Zuckerberg, không nên mặc định coi chưng cất là hành vi gây hại, bởi nguyên tắc học hỏi từ những gì quan sát được là một phần trong cách thế giới vận hành. Ông cho rằng Mỹ sẽ khó duy trì vị thế dẫn đầu nếu tự đặt ra các giới hạn quá chặt trong vấn đề này.
Matt Lane, cố vấn chính sách cấp cao tại tổ chức vận động quyền kỹ thuật số Fight for the Future, đánh giá Zuckerberg thường có những quan điểm gây tranh cãi, song thừa nhận CEO Meta đã đúng khi nhấn mạnh vai trò của AI mã nguồn mở.
Theo ông Lane, việc chia sẻ quyền truy cập vào các hệ thống AI mã nguồn mở là cần thiết trong bối cảnh AI có thể bị sử dụng để tấn công các hệ thống điện tử, từ hệ thống bỏ phiếu đến hạ tầng phúc lợi.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng Meta sẽ là bên hưởng lợi lớn nhất nếu các hệ thống AI do công ty thiết kế được sử dụng rộng rãi, kể cả khi chúng được công bố dưới dạng mã nguồn mở. Theo quan điểm này, AI mã nguồn mở cần được thúc đẩy vượt ra ngoài lợi ích của các tập đoàn, đồng thời tạo ra càng nhiều cạnh tranh càng tốt.
