BIM và bài toán nâng năng lực cạnh tranh của ngành xây dựng trong kỷ nguyên số

Ngành xây dựng Việt Nam đang đứng trước một cuộc chuyển đổi mang tính nền tảng. Nếu trước đây, việc quản lý dự án chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy, bản vẽ kỹ thuật và kinh nghiệm của từng đơn vị thì nay, dữ liệu số đang trở thành "nguồn tài nguyên" mới quyết định hiệu quả đầu tư, chất lượng công trình và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 175/2024/NĐ-CP và Quyết định số 258/QĐ-TTg, xác định lộ trình áp dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) trong hoạt động đầu tư xây dựng. Đây không chỉ là một yêu cầu về công nghệ, mà còn là bước chuyển trong tư duy quản trị, hướng tới xây dựng ngành xây dựng hiện đại, minh bạch và vận hành trên nền tảng dữ liệu số.

Việc nhiều địa phương chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực và điều kiện triển khai BIM cho thấy chuyển đổi số trong ngành xây dựng đã bước sang giai đoạn hành động, thay vì dừng lại ở định hướng.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án xây dựng vẫn gặp những "điểm nghẽn" quen thuộc như điều chỉnh thiết kế nhiều lần, chồng chéo thông tin giữa các đơn vị, phát sinh khối lượng ngoài dự toán, chậm tiến độ hoặc khó kiểm soát chất lượng trong quá trình thi công và vận hành.

Không ít công trình sau khi hoàn thành vẫn thiếu hệ thống dữ liệu đồng bộ để phục vụ công tác bảo trì, quản lý tài sản hoặc nâng cấp trong tương lai. Điều này làm gia tăng chi phí vận hành và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư.

BIM được kỳ vọng giải quyết những bất cập đó bằng việc xây dựng một mô hình dữ liệu thống nhất cho toàn bộ vòng đời công trình. Từ khâu quy hoạch, thiết kế, dự toán, thi công đến vận hành đều được quản lý trên cùng một nền tảng thông tin, giúp các bên tham gia phối hợp chặt chẽ, giảm sai sót và nâng cao hiệu quả quản lý.

Nói cách khác, BIM không đơn thuần là phần mềm thiết kế mà là phương thức quản trị mới của ngành xây dựng.

Trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, lợi thế của doanh nghiệp xây dựng không còn chỉ nằm ở quy mô vốn, máy móc hay số lượng nhân công. Điều tạo nên khác biệt chính là khả năng quản trị dự án bằng dữ liệu.

Khi áp dụng BIM, doanh nghiệp có thể kiểm soát tiến độ theo thời gian thực, dự báo sớm các xung đột kỹ thuật, tối ưu khối lượng vật tư, hạn chế phát sinh chi phí và nâng cao chất lượng công trình. Dữ liệu tập trung cũng giúp chủ đầu tư đưa ra quyết định nhanh hơn, đồng thời tăng tính minh bạch trong quá trình quản lý và giám sát dự án.

Trong bối cảnh nhiều dự án quy mô lớn đang từng bước yêu cầu áp dụng BIM theo lộ trình của Chính phủ, việc sớm làm chủ công nghệ này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng cơ hội tham gia các dự án có yêu cầu kỹ thuật cao và từng bước hội nhập với thông lệ quốc tế.

Quang cảnh hội nghị

Nhằm tháo gỡ những khó khăn trong quá trình triển khai, Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai vừa tổ chức tọa đàm về ứng dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) với sự tham gia của đại diện các sở, ban, ngành, chủ đầu tư, ban quản lý dự án, chính quyền địa phương cùng nhiều chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng.

Tại tọa đàm, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Thị Lâm Tuyết nhấn mạnh yêu cầu chủ động triển khai lộ trình áp dụng BIM theo quy định của Chính phủ, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và doanh nghiệp nhằm tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số toàn diện của ngành xây dựng.

Đại diện Trường Đại học Giao thông Vận tải, TS. Nguyễn Văn Chính – Giảng viên chính Khoa Công trình, Trưởng phòng BIM/GIS đã giới thiệu tổng quan về BIM, cập nhật các quy định pháp lý mới và chia sẻ nhiều kinh nghiệm triển khai thực tế. Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở công nghệ mà là việc chuẩn bị nguồn nhân lực, thay đổi quy trình quản lý và xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ để khai thác hiệu quả BIM.

Các đại biểu cũng thống nhất rằng việc đào tạo đội ngũ cán bộ, đầu tư hạ tầng số và từng bước hình thành cơ sở dữ liệu ngành xây dựng sẽ là điều kiện tiên quyết để BIM phát huy hiệu quả, góp phần phát triển đô thị thông minh và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm

Lộ trình áp dụng BIM không chỉ nhằm thực hiện yêu cầu chuyển đổi số của Chính phủ mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc toàn bộ phương thức quản lý ngành xây dựng. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối xuyên suốt, các quyết định đầu tư sẽ có cơ sở hơn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn và chất lượng công trình được kiểm soát ngay từ khâu thiết kế.

Đối với doanh nghiệp, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để nâng cấp năng lực quản trị, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Đối với cơ quan quản lý, BIM sẽ trở thành nền tảng quan trọng trong xây dựng cơ sở dữ liệu ngành, phục vụ phát triển đô thị thông minh và thúc đẩy chính quyền số.

Trong kỷ nguyên số, năng lực cạnh tranh của ngành xây dựng sẽ không còn được đo bằng quy mô hay kinh nghiệm đơn thuần, mà bằng khả năng làm chủ dữ liệu, ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức quản trị. BIM vì thế không chỉ là một giải pháp kỹ thuật, mà đang trở thành nền móng cho một hệ sinh thái xây dựng hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.