Bill Gates chỉ ra bài toán khó trong kỷ nguyên AI: Ai sẽ quyết định công việc nào còn dành cho con người?

Bill Gates cho rằng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), một số công việc cần được giữ lại như những “vùng dành riêng cho con người”, thay vì để máy móc thay thế hoàn toàn. Tỷ phú đồng sáng lập Microsoft đồng thời cảnh báo các chính phủ hiện chưa chuẩn bị đầy đủ cho giai đoạn biến động mạnh mà công nghệ này có thể tạo ra.

Bài luận khoảng 6.000 từ gần đây của tỷ phú Bill Gates đặt ra những yêu cầu cấp thiết trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI)

Trong bài luận dài khoảng 6.000 từ công bố ngày 26/8, ông Gates nhận định các nhà lãnh đạo thế giới vẫn chưa hành động đủ mạnh trước làn sóng AI. Theo ông, công nghệ này sẽ tác động tới hầu hết lĩnh vực chính sách công và đòi hỏi phản ứng ở quy mô lớn, thậm chí có thể sâu rộng hơn những thay đổi thể chế từng được thúc đẩy sau vụ khủng bố ngày 11/9.

Theo Bill Gates, nhiều công việc có thể sẽ biến mất vĩnh viễn khi AI phát triển. Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách vẫn có thể chủ động khoanh vùng một số nhiệm vụ chỉ dành cho con người, qua đó bảo vệ những nhóm lao động khó chuyển đổi nghề nghiệp trong thời gian ngắn.

Vị tỷ phú cho biết ông đặc biệt thích cách gọi “dành riêng cho con người”, bởi cụm từ này gợi liên tưởng tới các khu bảo tồn thiên nhiên — nơi con người hoàn toàn có thể xây nhà, làm đường nhưng lựa chọn không làm vì cái giá phải trả quá lớn. Lấy ví dụ trong lĩnh vực y tế, ông cho rằng dù về mặt kỹ thuật robot có thể thông báo cho bệnh nhân rằng họ mắc bệnh nan y, điều đó không có nghĩa máy móc nên được giao nhiệm vụ này.

Bài luận mới nhất cũng là một trong những lần xuất hiện công khai đáng chú ý của Gates sau các tranh cãi liên quan đến Jeffrey Epstein, một nhà môi giới tài chính bị khép vào các tội liên quan đến tình dục. Vụ việc từng khiến mối liên hệ giữa Quỹ Gates và nhà tài chính quá cố này bị dư luận soi xét kỹ lưỡng.

Hiện Bill Gates vẫn giữ vai trò chủ tịch quỹ từ thiện có quy mô khoảng 89 tỷ USD và không bị cáo buộc liên quan đến các tội danh của Epstein. Trước đó, ông từng thừa nhận hối tiếc vì đã dành thời gian gặp Epstein, trong bối cảnh tin rằng người này có thể hỗ trợ kết nối các khoản quyên góp từ giới siêu giàu.

Những cảnh báo của Gates được đưa ra trong bối cảnh lo ngại về tác động của AI đối với kinh tế và xã hội ngày càng gia tăng. OpenAI và Anthropic, hai công ty phát triển AI hàng đầu, cũng từng cho rằng các chính phủ cần chính sách mới để quản lý rủi ro công nghệ và xử lý các cú sốc về việc làm. Trong bài viết, Gates kêu gọi tăng cường phối hợp toàn cầu, bao gồm cả với Trung Quốc, bởi sẽ xuất hiện những câu hỏi khó như ai có quyền quyết định công việc nào được giữ cho con người, cũng như các quốc gia sẽ phản ứng ra sao nếu mức độ tự động hóa giữa các nền kinh tế không giống nhau.

Không chỉ dừng ở câu chuyện việc làm, Gates còn đề cập tới hàng loạt rủi ro khác, từ khả năng AI bị kẻ xấu lợi dụng trong an ninh mạng cho đến tác động đối với quá trình phát triển của giới trẻ.

Ông nhắc lại thời thơ ấu ở Seattle, khi bản thân không có nhiều bạn bè ngoài một vài cậu bé có tính cách tương đồng. Gates cho rằng việc phải nỗ lực xây dựng kỹ năng xã hội là một trải nghiệm quan trọng, và nếu khi đó đã có một “người bạn đồng hành AI”, có thể ông đã không cố gắng nhiều như vậy. Từ đó, ông cảnh báo về sức hút và nguy cơ gây lệ thuộc của những chatbot được thiết kế để luôn dễ chịu, luôn sẵn sàng trò chuyện với người dùng.

Nhưng nếu bạn mua một robot, bạn thường có thể khấu trừ ngay lập tức như một khoản chi phí kinh doanh. Hệ thống thuế đang thúc đẩy bạn thay thế con người bằng máy móc,” ông nói.

Trong lĩnh vực giáo dục, Gates cho biết ông cũng lo ngại trước những dấu hiệu ban đầu cho thấy AI có thể ảnh hưởng tới tư duy phản biện của người học. Về chính sách tài khóa, ông cùng một số công ty AI như Anthropic và OpenAI kêu gọi xem xét các thay đổi lớn trong hệ thống thuế, bao gồm khả năng đánh thuế robot hoặc “token” — đơn vị dữ liệu được các hệ thống AI xử lý. Theo lập luận của Gates, doanh nghiệp hiện phải trả thuế lương khi thuê lao động, nhưng có thể khấu trừ chi phí khi mua robot, khiến hệ thống thuế vô tình tạo động lực thay thế con người bằng máy móc.

Khép lại bài luận, Gates nhấn mạnh AI có thể trở thành công cụ thu hẹp bất bình đẳng lớn nhất từng được phát minh, nhưng cũng có thể trở thành nguồn gốc của những bất công nghiêm trọng nhất. Theo ông, thách thức đặt ra là rất lớn, trong khi các nhà lãnh đạo, chuyên gia và cộng đồng hiện vẫn chưa cho thấy sự chuẩn bị tương xứng để đối mặt với làn sóng công nghệ này.