Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu: Doanh nghiệp Việt vẫn đứng ngoài cuộc chơi rủi ro

Doanh nghiệp ngại vì chi phí và thủ tục

Thực tế, số lượng doanh nghiệp tham gia bảo hiểm tín dụng chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ so với tổng số doanh nghiệp xuất khẩu. Theo khảo sát, phần lớn cho rằng phí bảo hiểm cao, thủ tục phức tạp, trong khi chưa nhìn thấy ngay lợi ích thiết thực.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn tâm lý “liều”, chấp nhận rủi ro thay vì bỏ ra thêm chi phí. Đặc biệt, với các thị trường truyền thống hoặc bạn hàng lâu năm, doanh nghiệp tin vào quan hệ hơn là cơ chế bảo hiểm.

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được coi như chiếc “phao cứu sinh” giúp doanh nghiệp yên tâm vươn ra thị trường quốc tế. Ảnh minh họa

Phát biểu tại diễn đàn về giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường mới, bà Trần Thị Thu Trang – Chủ tịch Hanel PT NextTech., JSC nêu thực trạng đáng lo ngại khi Việt Nam hiện mới có bảo hiểm tín dụng xuất khẩu quy mô nhỏ của VDB, Bảo Việt, PVI… "nhưng chưa đủ năng lực bao phủ rủi ro toàn cầu, rất cần một quỹ cấp quốc gia để đủ sức bảo vệ doanh nghiệp", bà Trang nhấn mạnh.

Trên thực tế đã có không ít vụ tranh chấp xảy ra đối với doanh nghiệp “bỏ quên” mua bảo hiểm. Có trường hợp doanh nghiệp nội hoạt động trong lĩnh vực nguyên liệu xây dựng làm ăn với đối tác Hong Kong thì gặp rủi ro. Doanh nghiệp Việt đã trả tiền nhưng hàng không về do phía Hong Kong phá sản. Trong khi doanh nghiệp của ta không mua bảo hiểm tín dụng nên không được đối tác bồi thường thiệt hại.

Qua một vài số liệu thống kê cho thấy, chỉ khoảng 20-30% doanh nghiệp trong nước biết và làm quen với hình thức bảo hiểm tín dụng. Trước đây doanh nghiệp mới chỉ quan tâm tới bảo hiểm hàng hóa. Các chuyên gia cho rằng, đây là điều đáng lo ngại trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang có những biến động khó lường, nhu cầu tìm kiếm thị trường mới trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Cần quỹ bảo hiểm rủi ro thương mại quốc tế

Theo giới chuyên gia, tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là nguồn cung cấp thông tin thị trường, năng lực và tình trạng tài chính của người mua, giúp nhà xuất khẩu thực hiện các giao dịch kinh doanh an toàn và hiệu quả.

Không chỉ riêng với doanh nghiệp mà bản thân các quốc gia xuất khẩu cũng được hưởng lợi nhờ thúc đẩy hoạt động xuất khẩu hàng hóa, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng kinh tế, tăng thu ngoại hối cải thiện cán cân thanh toán quốc gia.

Ấn Độ thành lập tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu từ năm 1957. Năm 2001, Trung Quốc thành lập tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu với tên gọi Tổng công ty Sinosure. Các quốc gia phát triển hơn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore đều có tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu chuyên biệt như NEXI, KEIC, ECICS.

Từ thực tiễn điều hành doanh nghiệp và mở thị trường quốc tế, bà Trần Thị Thu Trang cho rằng, cần thành lập Quỹ bảo hiểm rủi ro thương mại quốc tế theo mô hình công – tư. Chủ tịch Hanel PT NextTech., JSC dẫn chứng tại Nhật Bản có NEXI (Nippon Export and Investment Insurance) bảo hiểm cho doanh nghiệp khi đối tác phá sản, không thanh toán, hoặc gặp rủi ro chính trị ở hơn 100 thị trường.

Hay EU có Euler Hermes/Allianz Trade bảo hiểm xuất khẩu cho doanh nghiệp ở hơn 50 quốc gia, kết hợp dữ liệu rủi ro toàn cầu và hỗ trợ bồi thường 80 - 90% tổn thất.

Cơ chế hoạt động của Quỹ bảo hiểm rủi ro thương mại quốc tế là doanh nghiệp đóng phí bảo hiểm 0,5 - 1% giá trị hợp đồng, khi rủi ro xảy ra, quỹ bồi thường phần lớn thiệt hại. Nhà nước hỗ trợ một phần phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khi mở thị trường mới. Lợi ích mang lại là doanh nghiệp yên tâm khai phá thị trường rủi ro cao mà không lo mất vốn, tăng tốc mở rộng xuất khẩu.

Có thể khẳng định, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp yên tâm mở rộng thị trường, giảm thiểu rủi ro khi thương mại quốc tế ngày càng phức tạp. Nhưng để công cụ này phát huy hiệu quả, nhiều ý kiến cho rằng, cần một cuộc “giải mã” toàn diện, như: Giảm phí, đơn giản hóa thủ tục, đồng thời có chính sách hỗ trợ thiết thực từ phía Nhà nước. Nếu không, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu sẽ vẫn chỉ là “chiếc phao” nằm trên giấy, xa rời thực tế vận hành của doanh nghiệp.