Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cảnh báo châu Á đang đối mặt với kịch bản xấu nhất của cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, trong bối cảnh 15 quốc gia đã tìm đến các khoản vay khẩn cấp để ứng phó tác động từ xung đột tại Iran.
Trả lời Financial Times, Chủ tịch ADB Masato Kanda cho biết tổ chức tài chính đa phương này đã nhận được các đề nghị hỗ trợ chính thức với tổng trị giá 4 tỷ USD, khi nhiều nền kinh tế châu Á chật vật trước tình trạng thiếu hụt dầu khí nghiêm trọng.
Theo ông Kanda, “kịch bản tồi tệ nhất hiện đã trở thành hiện thực”, và châu Á - Thái Bình Dương là khu vực chịu tác động mạnh nhất. Giá năng lượng, chi phí vận tải và giá đầu vào đồng loạt tăng đã trở thành sức ép hiện hữu đối với các nền kinh tế trong khu vực. Lãnh đạo ADB cũng khẳng định ngân hàng “hoàn toàn sẵn sàng” tiếp nhận thêm các đề nghị hỗ trợ quy mô lớn, nhấn mạnh tổ chức này vẫn còn dư địa để mở rộng cho vay.
Châu Á chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng nề do mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn cung dầu khí từ Trung Đông. Để giảm áp lực từ giá nhiên liệu leo thang, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp tiết giảm nhu cầu năng lượng như khuyến khích làm việc từ xa, rút ngắn tuần làm việc, hoặc tăng lãi suất nhằm kiềm chế lạm phát.
Ông Kanda nhận định cú sốc năng lượng từ vùng Vịnh không chỉ đẩy lạm phát lên cao và làm suy yếu tăng trưởng, mà còn có nguy cơ khiến giá thực phẩm tiếp tục leo thang do thiếu hụt phân bón.
ADB đã hạ dự báo tăng trưởng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2026 từ 5,1% xuống 4,7%, đồng thời nâng dự báo lạm phát từ 3% lên 5,2%.
ADB hiện là định chế tài chính phát triển đa phương lớn nhất châu Á. Năm ngoái, tổ chức này cam kết 29,1 tỷ USD để hỗ trợ phát triển trong khu vực. Được thành lập năm 1966, ADB có 69 quốc gia thành viên, trong đó 50 thành viên thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Tổ chức có trụ sở tại Manila đã khởi động gói cứu trợ khẩn cấp từ tháng 3, chỉ vài tuần sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cũng như diễn biến đóng cửa eo biển Hormuz.
Theo ADB, đến nay đã có 15 quốc gia nộp đơn xin hỗ trợ tài chính, trong đó có Bangladesh, Fiji, Philippines và Sri Lanka. Các nước này đang chịu áp lực lớn từ suy giảm kiều hối, doanh thu du lịch đi xuống, trong khi nguồn cung nhiên liệu và phân bón bị siết chặt.
Philippines là nước có đề nghị lớn nhất, ở mức 1,75 tỷ USD. Quốc gia này đã ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng và chuyển sang mua dầu từ Nga. Do gần như phụ thuộc hoàn toàn vào dầu mỏ Trung Đông, trong khi không áp dụng cơ chế kiểm soát giá trong nước hay trợ cấp nhiên liệu, Philippines đặc biệt dễ tổn thương trước đà tăng của chi phí năng lượng.
Ngoài gói cứu trợ khẩn cấp, Ấn Độ cũng đề nghị 1,5 tỷ USD nhằm “xây dựng và đẩy nhanh năng lực chống chịu”, trong bối cảnh chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi tìm cách giảm thiểu tác động kinh tế từ khủng hoảng vùng Vịnh đối với nền kinh tế tăng trưởng nhanh hàng đầu thế giới.
Nhà chức trách Ấn Độ đã triển khai một loạt biện pháp để bảo vệ đồng rupee - một trong những đồng tiền giảm giá mạnh nhất châu Á - trước áp lực từ hóa đơn nhập khẩu năng lượng tăng vọt. Là nước tiêu thụ dầu khí lớn thứ ba thế giới, Ấn Độ hiện phải nhập khẩu khoảng 90% nhu cầu, trong khi dự trữ ngoại hối đã giảm 40 tỷ USD kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu.
Tại Bangladesh, Bộ trưởng Tài chính Amir Khosru Mahmud Chowdhury cho biết chính phủ mới của Thủ tướng Tarique Rahman đã thiệt hại ít nhất 3 tỷ USD do chi phí năng lượng tăng mạnh. Quốc gia 175 triệu dân này hiện phải nhập khẩu khoảng 95% nhu cầu năng lượng.
Các quan chức cấp cao tại Dhaka cho biết Bangladesh đã đề nghị IMF, Ngân hàng Thế giới và ADB hỗ trợ hơn 3 tỷ USD, bao gồm hỗ trợ ngân sách và các khoản vay khẩn cấp.
Sri Lanka - quốc gia đầu tiên chính thức đề nghị ADB hỗ trợ - hiện vẫn đang trong quá trình phục hồi dưới khuôn khổ chương trình do IMF hậu thuẫn, sau cuộc khủng hoảng tài chính và vụ vỡ nợ quốc gia năm 2022. Hiện, nước này đang trong quá trình phục hồi được IMF hậu thuẫn sau cuộc khủng hoảng tài chính và vỡ nợ quốc gia năm 2022.
Sau cuộc gặp Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake vào tháng 3, ông Kanda cho biết ADB sẽ cấp thêm 100 triệu USD hỗ trợ ngân sách, qua đó nâng tổng hỗ trợ dự kiến dành cho nước này trong năm 2026 lên 480 triệu USD.
Theo Chủ tịch ADB, tổ chức này hiện cũng đang thảo luận với thêm 4 quốc gia khác về khả năng cấp vốn. “Tôi cho rằng sẽ còn nhiều quốc gia tiếp tục tìm đến chúng tôi để xin hỗ trợ. Đây thực sự là một tình huống nghiêm trọng”, ông nói.
