 |
| 9 trường hợp cơ quan thuế được kiểm tra tại trụ sở từ ngày 1.7.2026 |
Hiện tại, phần lớn người kinh doanh lo ngại rằng từ ngày 01/7/2026, cơ quan thuế có thể đến kiểm tra bất cứ lúc nào mà không cần lý do cụ thể. Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế 2026 quy định theo hướng ngược lại: lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp về quản lý thuế, các trường hợp được phép kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế được liệt kê rõ ràng và có giới hạn, đồng thời quyền của người nộp thuế trong quá trình kiểm tra được quy định cụ thể và có cơ chế thực thi.
Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, thay thế hoàn toàn Luật Quản lý thuế năm 2019 (số 38/2019/QH14). Luật mới đánh dấu bước tiến quan trọng khi xác lập rõ định hướng lấy người nộp thuế làm trung tâm trong toàn bộ hoạt động quản lý.
Một trong những nguyên tắc mới được Điều 22 Luật 108/2025/QH15 bổ sung là cơ quan thuế ưu tiên kiểm tra trực tuyến và từ xa trước, dựa trên dữ liệu điện tử bao gồm hóa đơn điện tử, dữ liệu tài khoản ngân hàng, thông tin từ sàn thương mại điện tử và hệ thống quản lý thuế tập trung. Việc kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế chỉ được thực hiện khi cần thiết và phải thuộc một trong các trường hợp mà luật quy định cụ thể.
Đồng thời, Luật 108/2025/QH15 cũng quy định rõ việc kiểm tra của cơ quan thuế không được trùng lặp về nội dung, phạm vi, thời gian với cơ quan thanh tra, kiểm tra và kiểm toán nhà nước đã thực hiện, nhằm tránh gây phiền hà cho người nộp thuế.
Trước khi tìm hiểu 9 trường hợp, cần nắm rõ một điểm quan trọng: "trụ sở của người nộp thuế" trong Luật 108/2025/QH15 có phạm vi rộng hơn nhận thức phổ biến của nhiều người. Theo khoản 6 Điều 4 Luật số 108/2025/QH15, trụ sở được định nghĩa là "địa điểm người nộp thuế tiến hành một phần hoặc toàn bộ hoạt động kinh doanh, bao gồm trụ sở chính, chi nhánh, cửa hàng, nơi sản xuất, nơi để hàng hóa, nơi để tài sản dùng cho sản xuất, kinh doanh; nơi cư trú hoặc nơi phát sinh nghĩa vụ thuế."
Đồng nghĩa với việc, với người bán hàng online, mở quán nhỏ hay cung cấp dịch vụ tại nơi ở, địa chỉ nhà ở đó có thể được xem là "trụ sở" nếu đó là nơi phát sinh nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, cơ quan thuế chỉ có thể thực hiện kiểm tra tại địa chỉ đó khi thuộc một trong 9 trường hợp dưới đây.
Khoản 3 Điều 22 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 liệt kê các trường hợp cơ quan thuế được phép kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế. 9 trường hợp có thể nhóm thành ba nhóm chính.
Nhóm liên quan đến hoàn thuế gồm hai trường hợp. Trường hợp thứ nhất là hồ sơ thuộc diện kiểm tra trước khi cơ quan thuế ra quyết định hoàn thuế. Trường hợp thứ hai là hồ sơ đã được hoàn thuế trước theo nguyên tắc quản lý rủi ro và nằm trong thời hạn 5 năm kể từ ngày ban hành quyết định hoàn thuế.
Nhóm liên quan đến dấu hiệu vi phạm hoặc yêu cầu quản lý gồm bốn trường hợp: hồ sơ có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế; được lựa chọn kiểm tra theo kế hoạch hoặc chuyên đề; theo yêu cầu hoặc đề nghị của cơ quan, người có thẩm quyền; theo quyết định giải quyết khiếu nại của người nộp thuế.
Nhóm liên quan đến người nộp thuế đang trong giai đoạn tái cơ cấu, có rủi ro cao gồm ba trường hợp: đang thực hiện chia, tách, sáp nhập, hợp nhất hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp; đang phá sản, giải thể, chấm dứt hoạt động, cổ phần hóa hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế; chuyển địa điểm kinh doanh.
Đối với trường hợp kiểm tra theo kế hoạch, chuyên đề và trường hợp người nộp thuế đang tái cơ cấu, Luật Quản lý thuế 2026 còn giới hạn tần suất không quá một lần kiểm tra trong một năm dương lịch. Đây là quy định mới so với Luật Quản lý thuế 2019 hiện đang còn hiệu lực, vốn chưa có giới hạn tần suất rõ ràng.
Để tra cứu toàn văn điều khoản, độc giả có thể truy cập trực tiếp Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật tại vbpl.vn hoặc cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế tại gdt.gov.vn.
(Tình huống dưới đây là ví dụ giả định nhằm minh họa cách hiểu quy định, không phản ánh trường hợp cụ thể nào.)
Giả sử một hộ kinh doanh bán mỹ phẩm qua mạng xã hội và sàn thương mại điện tử tại nhà, doanh thu năm 2026 ước khoảng 800 triệu đồng. Nếu hộ kinh doanh này kê khai doanh thu trung thực, ghi chép sổ sách đầy đủ theo Mẫu S1a-HKD (Thông tư 152/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính), khai báo tài khoản ngân hàng và ví điện tử đúng quy định tại khoản 4 Điều 13 Luật 108/2025/QH15 và Nghị định 68/2026/NĐ-CP, dữ liệu kê khai sẽ khớp với dữ liệu từ ngân hàng và sàn thương mại điện tử. Khi đó, hộ kinh doanh này không rơi vào nhóm "có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế."
Cần lưu ý thêm: phần doanh thu từ sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán đã được sàn khấu trừ và nộp thuế thay theo quy định tại Nghị định 117/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, phần doanh thu từ bán hàng qua mạng xã hội chưa qua ví thanh toán của sàn, hộ kinh doanh vẫn phải tự kê khai đầy đủ.
Nội dung ít được đề cập trong các tài liệu phổ biến pháp luật nhưng có giá trị thực tiễn cao nhất chính là các quyền của người nộp thuế khi đoàn kiểm tra xuất hiện. Theo quy định tại Điều 22 và Điều 37 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (vbpl.vn), người nộp thuế có các quyền sau.
Một trong những quyền quan trọng nhất là quyền từ chối kiểm tra tại trụ sở khi không có quyết định kiểm tra bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền. Theo quy định, người nộp thuế có thể yêu cầu đoàn kiểm tra xuất trình quyết định kiểm tra chính thức. Quyết định này phải ghi rõ tên cơ quan ban hành, nội dung, phạm vi kiểm tra và thành phần đoàn. Nếu không có quyết định, người nộp thuế có quyền từ chối tiếp đoàn cho đến khi đoàn có đủ thủ tục theo luật định.
Bên cạnh đó, người nộp thuế có quyền từ chối cung cấp thông tin và tài liệu không liên quan đến nội dung và phạm vi kiểm tra đã ghi trong quyết định. Điều này có nghĩa đoàn kiểm tra không thể yêu cầu cung cấp thông tin vượt ra ngoài phạm vi đã được phê duyệt.
Người nộp thuế cũng có quyền được giải trình và bảo lưu ý kiến trong biên bản kiểm tra. "Bảo lưu ý kiến" theo cách hiểu đơn giản là: nếu không đồng ý với một phần kết luận của đoàn kiểm tra, người nộp thuế có thể ký biên bản nhưng ghi thêm nội dung cụ thể mình không đồng ý. Đây là cách hợp pháp để bảo vệ quyền lợi, đồng thời làm cơ sở để khiếu nại về sau nếu cần thiết.
Ngoài ra, người nộp thuế có quyền khiếu nại quyết định hoặc kết luận kiểm tra nếu cho rằng cơ quan thuế áp dụng không đúng quy định, và có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của công chức thuế trong quá trình kiểm tra.
Ngoài các quyền nêu trên, Điều 37 Luật 108/2025/QH15 còn quy định đầy đủ hơn nhiều quyền khác của người nộp thuế trong quan hệ với cơ quan thuế nói chung. Độc giả có thể tra cứu toàn văn tại vbpl.vn.
Cần nhấn mạnh: quyền từ chối không đồng nghĩa với quyền cản trở kiểm tra hợp pháp. Khi đoàn kiểm tra có đầy đủ quyết định và thực hiện đúng nội dung, phạm vi được phê duyệt, người nộp thuế có nghĩa vụ hợp tác đầy đủ. Quyền và nghĩa vụ theo Luật Quản lý thuế 2026 luôn song hành.
Hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng từ 01/7/2026, cơ quan thuế có thể đến kiểm tra bất cứ lúc nào mà không cần lý do. Luật Quản lý thuế 2026 quy định theo hướng ngược lại: 9 trường hợp tại khoản 3 Điều 22 là danh sách giới hạn. Ngoài các trường hợp này, cơ quan thuế cần có căn cứ pháp lý cụ thể được luật quy định mới được tiến hành kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế.
Hiểu lầm thứ hai, khá phổ biến với hộ kinh doanh nhỏ, là cho rằng có doanh thu dưới ngưỡng miễn thuế 1 tỷ đồng mỗi năm thì không bị kiểm tra. Miễn thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng không đồng nghĩa miễn kiểm tra. Nếu dữ liệu kê khai doanh thu mâu thuẫn với dữ liệu ngân hàng hoặc sàn thương mại điện tử, đây vẫn là "dấu hiệu vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế" và thuộc một trong 9 trường hợp được phép kiểm tra.
Hiểu lầm thứ ba là cho rằng từ chối ký biên bản kiểm tra là cách tốt nhất để bảo vệ mình. Việc từ chối ký biên bản không ngăn kết luận kiểm tra có hiệu lực và có thể gây bất lợi cho người nộp thuế trong quá trình khiếu nại về sau. Cách tiếp cận phù hợp với quy định của Luật Quản lý thuế 2026 là ký biên bản kèm nội dung bảo lưu ý kiến cụ thể về từng điểm không đồng ý.
Rủi ro phổ biến nhất trong thực tế là không có sổ sách và chứng từ khi bị kiểm tra. Khi thiếu hồ sơ ghi chép doanh thu, theo quy định của Luật 108/2025/QH15, cơ quan thuế có thể ấn định doanh thu dựa trên các nguồn dữ liệu khác như ngân hàng, sàn thương mại điện tử và thông tin từ bên mua. Con số bị ấn định có thể cao hơn doanh thu thực tế và người nộp thuế sẽ không có cơ sở pháp lý để phản bác.
Rủi ro đặc thù áp dụng với doanh nghiệp đang trong giai đoạn giải thể, sáp nhập hoặc chuyển địa điểm kinh doanh: đây là nhóm thuộc diện bắt buộc kiểm tra thuế theo Luật 108/2025/QH15. Nếu còn nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành, các thủ tục pháp lý liên quan sẽ bị dừng lại. Nhóm này nên chủ động liên hệ Chi cục Thuế quản lý trực tiếp trước khi tiến hành bất kỳ thủ tục tái cơ cấu nào.
Để không rơi vào nhóm rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, người nộp thuế nên thực hiện ba việc sau.
Thứ nhất, duy trì sổ sách và chứng từ đầy đủ. Với hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở xuống, Thông tư 152/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định việc ghi chép sổ doanh thu bán hàng theo Mẫu S1a-HKD. Mẫu sổ này có thể tải miễn phí tại website Tổng cục Thuế (gdt.gov.vn) hoặc sử dụng bảng tính Excel theo mẫu chuẩn. Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là bằng chứng quan trọng để bảo vệ người nộp thuế trong trường hợp cơ quan thuế đặt câu hỏi về doanh thu thực tế.
Thứ hai, khai báo đầy đủ tài khoản ngân hàng và ví điện tử dùng cho kinh doanh. Theo khoản 4 Điều 13 Luật 108/2025/QH15 và hướng dẫn tại Nghị định 68/2026/NĐ-CP cùng Thông tư 18/2026/TT-BTC, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh phải thông báo toàn bộ tài khoản và ví điện tử liên quan đến hoạt động kinh doanh cho cơ quan thuế qua Mẫu 01/BK-STK trên hệ thống eTax Mobile. Thủ tục này không mất phí và thực hiện hoàn toàn trực tuyến.
Thứ ba, bảo đảm dữ liệu khai thuế khớp với thực tế giao dịch. Cơ quan thuế hiện có thể đối chiếu dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử và hóa đơn điện tử. Sự mâu thuẫn giữa số liệu kê khai và dữ liệu thực tế là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến việc bị xếp vào nhóm rủi ro cao và từ đó kích hoạt kiểm tra tại trụ sở.
Ngoài ra, khi đoàn kiểm tra thuế đến, theo quy định, người nộp thuế có thể yêu cầu đoàn xuất trình quyết định kiểm tra bằng văn bản chính thức; chỉ cung cấp tài liệu nằm trong phạm vi nội dung ghi trong quyết định; ghi rõ nội dung bảo lưu ý kiến trong biên bản nếu có điểm không đồng ý; và liên hệ Chi cục Thuế quản lý trực tiếp hoặc sử dụng tính năng hỏi đáp trên ứng dụng eTax Mobile nếu có vướng mắc.
Thông tin liên hệ hỗ trợ chính thức: Điện thoại Tổng cục Thuế: (024) 39712555 trong giờ hành chính. Cổng thông tin điện tử Tổng cục Thuế: gdt.gov.vn. Cổng thuế điện tử và ứng dụng eTax Mobile: thuedientu.gdt.gov.vn. Địa chỉ Chi cục Thuế các quận huyện: tra cứu tại gdt.gov.vn.
Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2026 mang hai thông điệp cần được hiểu đúng. Với người nộp thuế đang tuân thủ quy định, Luật Quản lý thuế 2026 tạo ra ranh giới rõ ràng hơn bất cứ lúc nào về khi nào cơ quan thuế được kiểm tra tại trụ sở và quy định cụ thể các quyền bảo vệ hợp pháp của người nộp thuế trong suốt quá trình kiểm tra. Với người chưa tuân thủ đầy đủ, hệ thống quản lý thuế dựa trên dữ liệu số đang làm cho việc phát hiện sai lệch ngày càng hiệu quả hơn.
Vì Nghị định hướng dẫn chi tiết thi hành Luật 108/2025/QH15 đang trong quá trình xây dựng và chưa được ban hành tại thời điểm bài viết này, một số quy trình cụ thể về thời hạn kiểm tra và quy trình sau kiểm tra sẽ được quy định chi tiết hơn khi Nghị định có hiệu lực. Với những tình huống cụ thể chưa rõ ràng, người nộp thuế có quyền yêu cầu hướng dẫn miễn phí từ Chi cục Thuế quản lý địa bàn, từ hệ thống eTax Mobile hoặc trực tiếp tại cổng thông tin gdt.gov.vn.
