Dù tiến độ tháo gỡ đã được đẩy nhanh, khối lượng dự án còn “đắp chiếu” vẫn rất lớn. Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết tính đến ngày 31/3/2025, cả nước ghi nhận 4.489 dự án, đất đai gặp khó khăn, vướng mắc với quy mô khoảng 198,4 nghìn ha và tổng mức đầu tư hơn 3,3 triệu tỷ đồng. Đến nay, đã giải quyết được 1.022 dự án, tương đương 23%; thêm 2.610 dự án, đất đai, tương đương 58%, đã được báo cáo cấp có thẩm quyền để chuẩn bị ban hành chính sách đặc thù tháo gỡ.
Tuy nhiên, vẫn còn 857 dự án với diện tích 53.635,5 ha và tổng mức đầu tư gần 695.000 tỷ đồng cần tiếp tục rà soát, đề xuất giải pháp trong thời gian tới.
 |
| Gần 700.000 tỷ đồng vốn đầu tư và hàng chục nghìn ha đất vẫn chưa thể đưa vào khai thác, phản ánh áp lực tháo gỡ dự án tồn đọng còn rất lớn (Ảnh minh họa). |
Điểm đáng chú ý là phần dự án chưa có phương án xử lý hiện chỉ chiếm khoảng 19% về số lượng nhưng lại “găm” một nguồn lực rất lớn. Nếu xét theo quy mô vốn, gần 695.000 tỷ đồng vẫn đang nằm chờ; nếu xét theo đất đai, phần diện tích còn vướng lên tới hơn 53.600 ha. Điều này cho thấy các dự án còn lại không đơn thuần là hồ sơ tồn đọng nhỏ lẻ, mà nhiều khả năng là nhóm có tính chất pháp lý phức tạp, kéo dài, liên quan đến kết luận thanh tra, kiểm tra hoặc bản án, nên việc xử lý chậm hơn đáng kể so với mặt bằng chung. Nhận định này được củng cố khi Chính phủ liên tiếp yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, coi việc xử lý dự án tồn đọng là một giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng ngay trong những tháng đầu năm 2026.
Về chính sách, khung tháo gỡ hiện đã rõ hơn trước. Ngày 30/11/2024, Quốc hội ban hành Nghị quyết 170/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/4/2025, quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các dự án, đất đai vướng mắc trong kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án tại TP. HCM, Đà Nẵng và Khánh Hòa. Nghị quyết này cho phép tiếp tục thực hiện dự án sau khi khắc phục vi phạm, hoàn tất xử lý hành chính, hình sự với tổ chức, cá nhân sai phạm và hoàn thành nghĩa vụ tài chính; đồng thời cho phép xác định lại giá đất và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục trong một số trường hợp. Cùng ngày 1/4/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 76/2025/NĐ-CP để quy định chi tiết việc thực hiện Nghị quyết 170.
Sau giai đoạn thí điểm, Quốc hội tiếp tục mở rộng phạm vi áp dụng. Tại Nghị quyết 265/2025/QH15 được thông qua ngày 11/12/2025, Quốc hội cho phép mở rộng việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết 170 cho các dự án, đất đai có tình huống pháp lý tương tự trên phạm vi cả nước. Đây là bước đi rất quan trọng vì nó chuyển cơ chế đặc thù từ phạm vi hẹp sang một “van xả áp” rộng hơn cho nhiều địa phương đang kẹt dự án kéo dài nhiều năm.
Tuy vậy, có cơ chế chưa đồng nghĩa mọi dự án được tháo ngay. Ngay trong tháng 1/2026, Chính phủ đã phải ban hành Nghị quyết 17/NQ-CP về triển khai tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng, kéo dài; đến ngày 15/2/2026, Thủ tướng tiếp tục có Công điện 14/CĐ-TTg yêu cầu tập trung giải quyết dứt điểm, khẩn trương hoàn thành và đưa các dự án vào khai thác, sử dụng để thúc đẩy tăng trưởng.
Đầu tháng 3/2026, hệ thống theo dõi của Ban Chỉ đạo 751 vẫn cho thấy tiến độ rà soát tại nhiều Bộ, ngành, địa phương còn chậm: đến hết ngày 26/2, mới có kết quả rà soát 266/482 dự án được đề xuất áp dụng cơ chế mở rộng theo Nghị quyết 265; đồng thời mới có báo cáo xử lý 832/1.793 dự án thuộc nhóm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương tự xử lý theo thẩm quyền.
Những con số này cho thấy điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở việc thiếu chính sách, mà còn ở năng lực triển khai, tốc độ hoàn thiện hồ sơ và sự đồng bộ trong phối hợp thực hiện.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện 857 dự án gần 695.000 tỷ đồng chưa được khơi thông là một phép thử với hiệu quả của bộ máy xử lý điểm nghẽn đầu tư. Nếu phần lớn dự án đã có hướng mở, thì phần còn lại chính là “khúc xương” khó nhất: pháp lý phức tạp hơn, trách nhiệm đan xen hơn và hệ quả tài chính lớn hơn.
Với doanh nghiệp, mỗi tháng chậm tháo gỡ là thêm chi phí vốn, thêm rủi ro dòng tiền và thêm một cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ. Với nền kinh tế, đó là nguồn lực đất đai, tài chính và tài sản tiếp tục nằm im trong khi nhu cầu tăng trưởng đang rất cần những cú hích từ đầu tư và thị trường bất động sản.
Vì vậy, vấn đề lúc này không còn là có thêm cơ chế hay không, mà là biến cơ chế thành quyết định xử lý cụ thể cho từng dự án. Khi gần 700.000 tỷ đồng vẫn chưa thể vận động, bài toán tháo gỡ dự án tồn đọng rõ ràng chưa thể coi là đã xong, dù tỷ lệ dự án được xử lý hoặc có phương án xử lý đã vượt 80%.
