 |
| 6 việc cần làm ngay |
Hạn tự quyết toán thuế TNCN năm 2025 đã kết thúc ngày 4/5/2026. Nhưng việc theo dõi thuế năm 2026 cần bắt đầu ngay từ bây giờ. Kỳ tính thuế 2026 đã chạy được 5 tháng, và mọi sai sót tích lũy lúc này sẽ chỉ lộ ra khi quyết toán đầu năm sau, khi đó việc khắc phục đã muộn và phức tạp hơn nhiều.
Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026. Nhưng tiền lương của bạn không chờ đến tháng 7 mới áp luật mới. Theo khoản 2 Điều 29 của Luật, các quy định về tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế 2026, tức từ 1/1/2026. Mức giảm trừ gia cảnh mới theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 thậm chí có hiệu lực thi hành ngay từ 1/1/2026.
| Văn bản | Hiệu lực thi hành | Áp dụng cho tiền lương từ |
|---|---|---|
| Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 | 1/7/2026 | 1/1/2026 |
| Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 | 1/1/2026 | 1/1/2026 |
Cả hai văn bản đều quy về một thời điểm cần ghi nhớ: tháng 1/2026. Cục Thuế đã khẳng định lại nguyên tắc này tại Công văn 1296/CT-NVT ngày 4/3/2026. Doanh nghiệp chưa cập nhật biểu mới cho kỳ tính thuế 2026 cần rà soát lại để bảo đảm đúng quy định.
Việc thứ nhất: tự kiểm tra phiếu lương
Mở phiếu lương tháng gần nhất và đối chiếu theo công thức: Thu nhập tính thuế = Lương gross – Bảo hiểm bắt buộc (10,5% nếu chưa chạm trần) – Giảm trừ bản thân 15,5 triệu – Giảm trừ người phụ thuộc (6,2 triệu × số người).
Sau đó áp công thức rút gọn:
| Thu nhập tính thuế (TNTT)/tháng | Thuế suất | Số trừ nhanh | Công thức tính thuế |
|---|---|---|---|
| Đến 10 triệu | 5% | 0 | TNTT × 5% |
| Trên 10 – 30 triệu | 10% | 0,5 triệu | TNTT × 10% – 0,5 triệu |
| Trên 30 – 60 triệu | 20% | 3,5 triệu | TNTT × 20% – 3,5 triệu |
| Trên 60 – 100 triệu | 30% | 9,5 triệu | TNTT × 30% – 9,5 triệu |
| Trên 100 triệu | 35% | 14,5 triệu | TNTT × 35% – 14,5 triệu |
Số tự tính phải bằng dòng “thuế TNCN tạm khấu trừ” trên phiếu lương. Nếu có chênh lệch đáng kể, cần kiểm tra lại cách tính, dữ liệu giảm trừ, mức bảo hiểm và cách làm tròn số. Hai biểu hiện thường gặp khi phần mềm chưa cập nhật: vẫn dùng các mốc của biểu cũ (5 – 10 – 18 – 32 – 52 – 80 triệu, gồm sáu ngưỡng tương ứng bảy bậc), hoặc đã đổi mốc nhưng chưa cập nhật các hằng số trừ mới.
Một người phụ thuộc quên đăng ký đồng nghĩa với mất giảm trừ 6,2 triệu/tháng, tức 74,4 triệu/năm bị bỏ ngoài giảm trừ.
Từ 14/2/2026, thủ tục đăng ký người phụ thuộc đã được đơn giản hóa theo Nghị định 373/2025/NĐ-CP và Quyết định 216/QĐ-BTC. Các mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN và 07/THĐK-NPT-TNCN cũ đã bị bãi bỏ. Việc đăng ký nay được gộp vào thủ tục đăng ký thuế lần đầu tại Mục 9.2 Phụ lục I của Nghị định 373/2025/NĐ-CP. Người lao động không phải nộp hồ sơ riêng, nhưng vẫn phải kê khai đầy đủ và lưu giữ hồ sơ chứng minh khi cơ quan thuế yêu cầu.
Đối tượng người phụ thuộc theo Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC: con dưới 18 tuổi; con từ 18 tuổi đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp; vợ/chồng, cha mẹ ngoài tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động (thu nhập bình quân không vượt 1 triệu/tháng); cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng.
Hành động cụ thể: mở ứng dụng eTax Mobile, vào mục “Người phụ thuộc”, đối chiếu với hoàn cảnh thật. Nếu thiếu, đăng ký qua ứng dụng eTax Mobile, Cổng thuế điện tử thuedientu.gdt.gov.vn, hoặc bộ phận nhân sự. Riêng nhóm “người phụ thuộc khác” (ông bà, anh chị em, cháu ruột) phải hoàn tất đăng ký chậm nhất ngày 31/12 của năm tính thuế.
4 cách giảm thuế phải nộp mà pháp luật cho phép, có căn cứ trong Luật Thuế TNCN và các văn bản hướng dẫn:
| Cách tối ưu | Bản chất pháp lý | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Đăng ký đủ người phụ thuộc | Giảm trừ 6,2 triệu/người/tháng | Mỗi người phụ thuộc chỉ được một người nộp thuế khai giảm trừ trong cùng kỳ |
| Bảo hiểm tự nguyện, quỹ hưu trí tự nguyện | Được trừ vào thu nhập tính thuế theo mức trần pháp luật quy định | Phải đóng tại tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép |
| Đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học | Được trừ trước khi tính thuế | Cần chứng từ hợp lệ của tổ chức có chức năng huy động |
| Tách thưởng theo nhiều kỳ | Tránh đẩy thu nhập tính thuế của một tháng lên bậc cao bất thường | Chỉ áp dụng khi có căn cứ thực tế, quy chế trả thưởng rõ ràng, không chia tách giả tạo để né thuế |
Cần phân biệt rõ tối ưu hợp pháp và trốn thuế. Khai khống người phụ thuộc, chuyển một phần lương sang phụ cấp không thuộc đối tượng miễn, hoặc nhờ người khác đứng tên thu nhập, đều là hành vi vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP và truy thu cả gốc lẫn lãi chậm nộp.
Đa số trường hợp có thu nhập từ hai nơi trở lên phải tự quyết toán, trừ một số trường hợp đủ điều kiện ủy quyền. Cụ thể, người lao động ký hợp đồng từ 3 tháng trở lên tại một nơi và đồng thời có thu nhập vãng lai bình quân không quá 10 triệu/tháng đã bị khấu trừ 10% ở nơi khác, vẫn được ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập chính quyết toán thay (theo điểm d khoản 6 Điều 8 Nghị định 126/2020/NĐ-CP). Trường hợp khác bắt buộc tự quyết toán.
Các khoản chi trả ngoài hợp đồng lao động từ 2 triệu/lần trở lên thường bị khấu trừ 10% tại nguồn. Đến cuối năm, người tự quyết toán phải cộng dồn toàn bộ thu nhập, áp giảm trừ gia cảnh một lần, tính lại thuế theo biểu lũy tiến mới, trừ phần đã bị khấu trừ. Hệ thống hoàn thuế TNCN tự động đang vận hành, hồ sơ đáp ứng tiêu chí xử lý tự động sẽ được hoàn trong 3 ngày làm việc. Dữ liệu được đối chiếu chéo tự động, nên kê khai sớm và đầy đủ là cách an toàn nhất.
Lời khuyên thực hành: lập một bảng theo dõi tổng hợp các nguồn thu nhập trong năm 2026 (lương chính, lương ngoài, thù lao giảng dạy, viết bài, dịch vụ tư vấn, hoa hồng môi giới). Việc này sẽ giúp quyết toán đầu năm 2027 thuận lợi và chính xác hơn.
4 việc cần làm trong tháng 5 hoặc đầu tháng 6:
| Kiểm tra | Tiêu chí đúng | Văn bản căn cứ |
|---|---|---|
| Phần mềm tính lương | Đã cài các mốc thu nhập tính thuế mới (10 – 30 – 60 – 100 triệu) và các hằng số trừ mới (0,5 – 3,5 – 9,5 – 14,5 triệu) | Điều 9 Luật 109/2025/QH15 |
| Mức giảm trừ áp dụng | 15,5 triệu cho bản thân và 6,2 triệu cho mỗi người phụ thuộc đã đăng ký | Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 |
| Chứng từ khấu trừ thuế | Đã chuyển sang chứng từ điện tử và chuyển dữ liệu về cơ quan thuế | Khoản 22 Điều 1 Nghị định 70/2025/NĐ-CP |
| Người phụ thuộc của nhân viên | Đăng ký theo thủ tục mới gộp vào đăng ký thuế lần đầu, không còn dùng Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN cũ | Nghị định 373/2025/NĐ-CP, Quyết định 216/QĐ-BTC (hiệu lực 14/2/2026) |
Nếu phát hiện đã khấu trừ thừa hoặc thiếu ở các kỳ trước, không tự ý điều chỉnh ồ ạt. Doanh nghiệp cần xử lý theo quy định về khai thuế và khấu trừ thuế hiện hành; với tình huống phức tạp, nên đối chiếu trực tiếp với cơ quan thuế quản lý trước khi điều chỉnh, tránh sai sót kép và rủi ro bị xử phạt theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP.
Từ 1/7/2025, mô hình quản lý thuế đã bỏ cấp quản lý thuế theo quận/huyện như trước. Việc tìm “Chi cục Thuế quận X” hay “Chi cục Thuế huyện Y” sẽ không ra kết quả vì các đơn vị này đã không còn tồn tại.
| Tổ chức cũ (trước 1/7/2025) | Tổ chức mới (từ 1/7/2025) |
|---|---|
| Tổng cục Thuế | Cục Thuế (Trung ương) |
| 20 Chi cục Thuế khu vực | 34 Thuế tỉnh/thành phố |
| 350 Đội thuế cấp huyện | 350 Thuế cơ sở (tại xã/phường) |
Cá nhân và hộ kinh doanh liên hệ Thuế cơ sở quản lý địa bàn cư trú. Doanh nghiệp liên hệ Thuế tỉnh/thành phố nơi đóng trụ sở. Tổng đài hỗ trợ Cục Thuế: 1800 1525. Ứng dụng eTax Mobile là kênh nhanh nhất để tra cứu mã số thuế, người phụ thuộc, nghĩa vụ thuế và đối chiếu phiếu lương.
Tự kiểm tra cuối: 4 câu hỏi
Trước khi kết thúc việc kiểm tra, hãy tự trả lời 4 câu hỏi sau. Mỗi câu trả lời “không” là một dấu hiệu cần kiểm tra lại hồ sơ thuế.
Một, phiếu lương tháng gần nhất đã được tính theo biểu thuế mới và mức giảm trừ 15,5 triệu/6,2 triệu chưa?
Hai, danh sách người phụ thuộc trên eTax Mobile đã khớp với hoàn cảnh gia đình thật của bạn chưa?
Ba, nếu có thu nhập từ hai nơi trở lên, bạn đã có bảng theo dõi tổng hợp để tự quyết toán đầu năm 2027 chưa?
Bốn, nếu là chủ doanh nghiệp, phần mềm tính lương của công ty đã cập nhật đúng các mốc thu nhập tính thuế mới và các hằng số trừ mới chưa?
Tối ưu thuế hợp pháp không phải đặc quyền của kế toán chuyên nghiệp. Với tình huống cụ thể vượt khả năng tự xử lý, người nộp thuế nên liên hệ Thuế cơ sở quản lý địa bàn cư trú, hoặc tham vấn đại lý thuế có chứng chỉ hành nghề.
