135 năm của Philips: Bài học về sự đổi thay trước khi quá muộn

Ít thương hiệu trên thế giới có thể khẳng định rằng hàng tỷ người từng sử dụng hoặc tiếp xúc với sản phẩm của mình. Philips là một trong số rất hiếm hoi đó.

Gerard Philips và cha mình là Frederik Philips, những người sáng lập nên thương hiệu Philips.

Năm 1891, Gerard Philips và cha mình là Frederik Philips thành lập công ty tại Eindhoven, Hà Lan, với mục tiêu sản xuất bóng đèn sợi đốt chất lượng cao khi điện năng bắt đầu phổ biến tại châu Âu.

Gerard Philips là người sáng lập Philips năm 1891 tại Eindhoven, Hà Lan. Từ một nhà máy bóng đèn nhỏ với vài chục công nhân, ông đặt nền móng cho một trong những tập đoàn công nghệ có ảnh hưởng nhất thế giới.

Frederik Philips, cha của Gerard, là người hỗ trợ tài chính và định hướng kinh doanh trong những năm đầu khó khăn. Gia đình Philips không chỉ xây dựng một công ty mà còn góp phần biến Eindhoven từ một thị trấn nhỏ thành "thung lũng công nghệ" của Hà Lan.

Ngày hôm nay, Philips đang chuyển mình từ một tập đoàn điện tử tiêu dùng thành doanh nghiệp công nghệ sức khỏe ứng dụng AI hàng đầu thế giới.

Nhưng bước ngoặt thực sự xuất hiện vào năm 1914 khi Philips thành lập NatLab, một trong những trung tâm nghiên cứu và phát triển doanh nghiệp đầu tiên trên thế giới.

Trong khi nhiều đối thủ cạnh tranh bằng quy mô sản xuất và giá bán, Philips lựa chọn cạnh tranh bằng tri thức. Quyết định này đã tạo nền móng cho sự phát triển của tập đoàn trong hơn một thế kỷ sau đó.

Từ NatLab, Philips góp phần tạo ra nhiều công nghệ quan trọng của thế kỷ XX. Công ty phát triển radio, tivi và các thiết bị điện tử tiêu dùng phổ biến trên toàn cầu. Đặc biệt, Philips là một trong những đơn vị đặt nền móng cho chuẩn Compact Disc (CD) khi hợp tác cùng Sony vào cuối thập niên 1970, mở ra cuộc cách mạng trong ngành công nghiệp âm nhạc và lưu trữ dữ liệu. Radio là sản phẩm giúp Philips chuyển mình từ một công ty Hà Lan thành thương hiệu quốc tế.

Những năm 1920–1950, radio Philips xuất hiện trong hàng triệu gia đình trên khắp châu Âu, châu Á và Mỹ Latin.

Philips không chỉ sản xuất sản phẩm. Họ nhiều lần tham gia xây dựng các tiêu chuẩn công nghệ. Và trong lịch sử kinh doanh, những doanh nghiệp tạo ra tiêu chuẩn thường là những doanh nghiệp có ảnh hưởng lâu dài nhất.

Tuy nhiên, điều làm nên sức mạnh thực sự của Philips không nằm ở các phát minh. Đó là khả năng liên tục tái tạo chính mình.

Trong hơn 130 năm, Philips đã nhiều lần thay đổi trọng tâm kinh doanh. Từ bóng đèn sang điện tử tiêu dùng. Từ điện tử tiêu dùng sang thiết bị gia dụng. Và từ thiết bị gia dụng sang công nghệ y tế. Trong phần lớn thế kỷ XX, Philips là một trong những nhà sản xuất thiết bị chiếu sáng lớn nhất thế giới. Năm 2016, Philips Lighting được tách thành công ty độc lập và sau đó đổi tên thành Signify, hiện vẫn là doanh nghiệp chiếu sáng hàng đầu thế giới.

Bóng đèn Philips Đây là sản phẩm đầu tiên tạo dựng danh tiếng toàn cầu cho Philips.

Mỗi lần chuyển hướng đều đi kèm với những quyết định khó khăn. Không ít mảng kinh doanh bị bán đi dù vẫn mang lại lợi nhuận và gắn liền với hình ảnh thương hiệu trong tâm trí người tiêu dùng.

Đầu thập niên 2010, Philips bắt đầu thu hẹp hoạt động điện tử tiêu dùng. Đến năm 2021, công ty hoàn tất việc chuyển nhượng mảng thiết bị gia dụng cho Hillhouse Capital. Đây từng là những sản phẩm quen thuộc trong hàng triệu gia đình trên thế giới.

Nhưng ban lãnh đạo Philips nhìn thấy một xu hướng lớn hơn. Dân số toàn cầu đang già hóa. Chi tiêu y tế tăng nhanh. Chăm sóc sức khỏe sẽ trở thành một trong những ngành công nghiệp quan trọng nhất thế kỷ XXI. Sự chuyển dịch sang HealthTech vì thế không phải là lựa chọn ngẫu nhiên. Đó là một quyết định chiến lược dài hạn.

Ít người biết trong nhiều thập kỷ, TV Philips là một trong những biểu tượng công nghệ châu Âu. Đặc biệt, công nghệ Ambilight với hệ thống ánh sáng phía sau màn hình đã trở thành dấu ấn riêng biệt mà nhiều đối thủ chưa thể sao chép hoàn toàn.

Hành trình này cũng không hoàn toàn bằng phẳng. Giai đoạn 2021-2024, Philips đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng lớn nhất lịch sử khi hàng triệu thiết bị hỗ trợ điều trị ngưng thở khi ngủ phải thu hồi trên toàn cầu. Sự cố khiến giá trị vốn hóa sụt giảm mạnh và làm tổn hại đáng kể tới uy tín thương hiệu.

Tuy nhiên, đây cũng là phép thử cho năng lực phục hồi của một doanh nghiệp hơn 130 năm tuổi. Philips tiến hành tái cấu trúc, tăng cường kiểm soát chất lượng, cải thiện quản trị rủi ro và tập trung trở lại vào các lĩnh vực cốt lõi.

Ngày nay, Philips đang đặt cược tương lai vào công nghệ y tế số và trí tuệ nhân tạo. AI được tích hợp vào hệ thống chẩn đoán hình ảnh nhằm hỗ trợ bác sĩ phát hiện tổn thương sớm hơn, giảm sai sót và nâng cao hiệu quả điều trị.

Theo cách Philips tự định nghĩa, tương lai của tập đoàn không nằm ở việc bán thêm thiết bị y tế. Giá trị lớn hơn nằm ở việc tạo ra những hệ thống thông minh có khả năng hỗ trợ ra quyết định cho bác sĩ và kết nối bệnh viện với bệnh nhân theo thời gian thực.

Lịch sử hình thành và phát triển của Philips 135 năm. Đồ họa: DN&HN

Nhìn lại hành trình hơn 130 năm, bài học lớn nhất từ Philips có lẽ không nằm ở công nghệ hay quy mô doanh thu. Điều đáng giá hơn là khả năng liên tục tái tạo chính mình.

Nhiều doanh nghiệp thất bại không phải vì thiếu vốn, thiếu công nghệ hay thiếu nhân tài. Họ thất bại vì quá gắn bó với những gì từng giúp mình thành công. Philips cho thấy một cách tiếp cận khác, đó là muốn trường tồn, doanh nghiệp phải liên tục tự đặt câu hỏi liệu mô hình hiện tại còn phù hợp với tương lai hay không. Trong một thế giới đang thay đổi bởi AI, chuyển đổi số và những biến động địa chính trị ngày càng lớn, có lẽ đó mới là lợi thế cạnh tranh bền vững nhất của mọi doanh nghiệp.