Ưu tiên năng lượng tái tạo, hoàn thiện hành lang pháp lý
Tại Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, đồng thời hoàn thiện thể chế nhằm phát triển ngành năng lượng theo hướng bền vững, hiện đại.
Theo ông Trần Hoài Trang, các nỗ lực này nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong thời gian tới, đặc biệt là thực hiện hai mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045, bao gồm giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy kinh tế xanh.
Định hướng xuyên suốt của Việt Nam là xác định bảo đảm an ninh năng lượng là nhiệm vụ lớn, mang tính lâu dài trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Bộ Chính trị nhấn mạnh, an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng, tiền đề quan trọng cho phát triển đất nước và là bộ phận cấu thành của an ninh quốc gia.
“Phát triển năng lượng được ưu tiên cao nhất để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10% trong giai đoạn tới, phục vụ hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Quy hoạch phát triển năng lượng quốc gia cần được triển khai tập trung, thống nhất, đồng bộ và hiệu quả”, ông Trần Hoài Trang nhấn mạnh.
 |
| Năng lượng: Đòn bẩy then chốt cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10%/năm |
Cùng với đó, Việt Nam ưu tiên phát triển đồng bộ, hợp lý và đa dạng hóa các loại hình năng lượng; khai thác, sử dụng triệt để và hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới và năng lượng sạch. Việc ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh nhằm thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững ngành năng lượng, từng bước làm chủ công nghệ hiện đại, hướng tới tự chủ sản xuất thiết bị năng lượng phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Đây được xem là cơ sở chính trị quan trọng, đóng vai trò “kim chỉ nam” cho tư duy và chiến lược phát triển năng lượng của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Trong tiến trình này, Luật Điện lực 2024 được xác định là nền tảng pháp lý cao nhất, điều chỉnh toàn diện ngành điện theo hướng xanh, bền vững và hiện đại. Luật ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời; thúc đẩy cơ chế tự sản xuất, tự tiêu thụ; khuyến khích đầu tư tư nhân và thể chế hóa các chính sách chuyển đổi năng lượng, đặc biệt là điện gió ngoài khơi.
Luật cũng tạo điều kiện phát triển mạnh điện mặt trời mái nhà thông qua cơ chế ưu đãi rõ ràng, giảm thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp; đồng thời hình thành hành lang pháp lý cho các dự án điện gió ngoài khơi - lĩnh vực được đánh giá có tiềm năng lớn tại Việt Nam.
Trên cơ sở Luật Điện lực 2024, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định hướng dẫn, Bộ Công Thương cũng ban hành hàng loạt thông tư nhằm sớm đưa luật vào thực tiễn, qua đó tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định cho ngành năng lượng.
Áp lực vốn cho chuyển dịch năng lượng và yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn thể chế
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là bài toán vốn cho phát triển và chuyển dịch năng lượng. Phát biểu tại diễn đàn, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, cho biết nhu cầu vốn cho ngành năng lượng giai đoạn 2026-2030 ước tính hơn 77 tỷ USD, tương đương trên 15 tỷ USD mỗi năm. Xa hơn, tổng nhu cầu vốn đến năm 2050 có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD.
Riêng quá trình chuyển dịch năng lượng, tổng vốn đầu tư có thể vượt 135 tỷ USD, chủ yếu dành cho phát triển nguồn điện và lưới điện truyền tải. Trong khi đó, đầu tư tư nhân và vốn FDI hiện chiếm hơn 50% tổng vốn đầu tư ngành năng lượng, tập trung vào các dự án nguồn điện; đầu tư công vẫn giữ vai trò then chốt đối với lưới truyền tải và hạ tầng chiến lược.
Dù tín dụng xanh ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao trong những năm gần đây, quy mô hiện tại vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu vốn dài hạn. Các nguồn tài chính quốc tế và mô hình đối tác công - tư (PPP) được đánh giá có nhiều tiềm năng, song vẫn gặp vướng mắc về cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo đảm doanh thu và tính ổn định của chính sách.
Theo TS. Cấn Văn Lực, để khơi thông dòng vốn cho ngành năng lượng, Việt Nam cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, sớm hoàn thiện khung pháp lý cho năng lượng tái tạo, xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng và xây dựng cơ chế giá điện hợp lý, minh bạch, vận hành theo tín hiệu thị trường.
Về dài hạn, tiết kiệm năng lượng và phát triển hạ tầng lưu trữ cần được xác định là những trụ cột song hành với phát triển nguồn điện. Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của nền kinh tế trong giai đoạn mới.
