Tăng cường hậu kiểm và giám sát bằng dữ liệu số
Những thay đổi trong quản lý mã số vùng trồng đang cho thấy một bước chuyển đáng chú ý của ngành nông nghiệp. Nếu trước đây việc cấp mã số chủ yếu dựa vào quy trình tiền kiểm với nhiều thủ tục, thì định hướng mới là đơn giản hóa hồ sơ, rút ngắn thời gian giải quyết nhưng tăng cường hậu kiểm và giám sát bằng dữ liệu số.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cơ quan đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với mã số vùng trồng (MSVT) và mã số cơ sở đóng gói (MSCSĐG), hồ sơ đề nghị cấp mã số sẽ được tinh gọn, thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Theo dự thảo, thời gian xử lý hồ sơ chỉ còn tối đa 3 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ; riêng các trường hợp thay đổi thông tin hành chính hoặc bổ sung thị trường xuất khẩu chỉ mất 2 ngày. Việc cải cách này được kỳ vọng giúp giảm khoảng 47% thời gian giải quyết và hơn 34% chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, việc cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung về mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, kết nối với cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc nông sản để theo dõi, giám sát toàn bộ quá trình hoạt động. Đối với hàng xuất khẩu, việc kiểm tra vẫn được thực hiện theo các yêu cầu kỹ thuật của từng thị trường nhập khẩu.
Gỡ rào cản để không lỡ mùa vụ
Một trong những nội dung được quan tâm là đề xuất gắn mã số vùng trồng với mã định danh đất đai.
Hiện cả nước còn gần 30 triệu thửa đất nông nghiệp chưa được chuẩn hóa dữ liệu. Nếu bắt buộc phải hoàn thành mã định danh đất đai mới được cấp mã số vùng trồng, nhiều địa phương có thể bỏ lỡ cơ hội xuất khẩu trong các vụ thu hoạch lớn, đặc biệt là vùng sầu riêng Tây Nguyên.
 |
| Việc giám sát mã số sẽ được thực hiện định kỳ hàng năm, cập nhật kết quả lên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia. Cơ quan địa phương có quyền tạm dừng hoặc thu hồi mã số nếu phát hiện vi phạm trong quá trình giám sát hoặc có thông báo từ đối tác nhập khẩu. |
Để tháo gỡ vướng mắc này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất tiếp tục cấp mã số theo vị trí thửa đất nhưng chưa bắt buộc gắn ngay với mã định danh đất đai. Việc xác nhận sẽ dựa trên thông tin kê khai của chủ thể cùng xác nhận về vị trí, diện tích của UBND cấp xã trong thời gian chờ hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia.
Sau khi Nghị quyết được ban hành, Bộ cũng sẽ triển khai đợt cao điểm 30 ngày, cử các tổ công tác xuống địa phương hỗ trợ rà soát, hướng dẫn và giải quyết hồ sơ, tránh ùn tắc tại các vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.
Siết quản lý bằng dữ liệu, chặn tình trạng "mượn", "bán" mã
Song song với cải cách thủ tục, cơ quan quản lý cũng tăng cường thanh tra nhằm bảo đảm tính minh bạch của hệ thống mã số vùng trồng.
Thanh tra Chính phủ đã công bố quyết định thanh tra công tác cấp và quản lý mã số vùng trồng tại ba địa phương trọng điểm gồm Đắk Lắk, Lâm Đồng và Đồng Tháp, tập trung làm rõ tình trạng "mượn", "bán", cho thuê hoặc sử dụng trái phép mã số - những hành vi có thể khiến nông sản bị từ chối tại các thị trường nhập khẩu và ảnh hưởng đến uy tín hàng hóa Việt Nam.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, mã số vùng trồng không chỉ là điều kiện kỹ thuật phục vụ xuất khẩu mà phải trở thành nền tảng để hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn. Ông nhấn mạnh: "Nếu mã số có diện tích nhỏ, sẽ khó tạo ra vùng nguyên liệu cạnh tranh".
Định hướng mới là để thị trường dẫn dắt liên kết sản xuất, thay vì hình thành hợp tác xã chỉ nhằm đáp ứng điều kiện làm hồ sơ cấp mã như trước đây.
Trong thời gian tới, mã số vùng trồng sẽ không chỉ phục vụ kiểm dịch thực vật mà còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, trong đó có Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).
Cùng với đó, dữ liệu từ hệ thống mã số vùng trồng sẽ hỗ trợ ngành nông nghiệp dự báo thiên tai, quản lý sản xuất và điều hành vùng nguyên liệu hiệu quả hơn, tạo nền tảng để nông sản Việt nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
