Ưu tiên đào tạo nhân lực AI ứng dụng: Hướng đi giúp Việt Nam tạo ra năng suất từ trí tuệ nhân tạo

Trí tuệ nhân tạo đang trải qua giai đoạn tăng trưởng lũy thừa với tốc độ chưa từng có. Các chuyên gia quốc tế nhận định chỉ trong một năm, số lượng ứng dụng AI đã tăng hơn 400%, mỗi tháng có đến 1.000 công cụ mới xuất hiện. Đến năm 2025, mức đầu tư toàn cầu vào AI dự kiến vượt 200 tỷ USD, tạo ra những chuyển biến sâu rộng trong giáo dục, y tế, tài chính, sản xuất và truyền thông.

Tại hội thảo Aptech Talk “Rỗng não AI: Hiện tượng – Hệ lụy – Giải pháp 3T” ngày 29/11, Hệ thống Đào tạo Lập trình viên Quốc tế Aptech cùng các chuyên gia đã phân tích thực trạng, nhận diện nguy cơ và đề xuất chiến lược giúp Việt Nam phát triển AI theo hướng phù hợp nhất.

Hướng đi phù hợp cho Việt Nam: Tập trung vào AI ứng dụng

Tiến sĩ Rakhee Das (Aptech Ấn Độ) cho rằng AI không còn là câu chuyện tương lai, mà đang hiện diện trong mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, cơ hội lớn đi cùng nhiều thách thức mang tính nền tảng. Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay là hiện tượng lệ thuộc AI dẫn đến suy giảm tư duy, được gọi là “rỗng não AI”. Người dùng dựa hoàn toàn vào AI để trả lời thay vì tự suy nghĩ, khiến năng lực phản biện, phân tích và giải quyết vấn đề bị mai một.

Bên cạnh đó, nhiều quốc gia đang lao vào cuộc đua mô hình AI khổng lồ như GPT hay Claude, vốn đòi hỏi nguồn lực hàng tỷ USD, đội ngũ hàng nghìn kỹ sư và hạ tầng khổng lồ. Với một quốc gia đang phát triển như Việt Nam, đây là hướng đi tiềm ẩn nhiều rủi ro và không mang lại hiệu quả thực chất.

Theo chuyên gia AI Nguyễn Quang Tuấn, con đường hiệu quả nhất của Việt Nam không phải chạy đua mô hình lớn, mà là xây dựng lực lượng nhân sự có kỹ năng ứng dụng AI để tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp. Với kinh nghiệm làm việc trong doanh nghiệp lớn, ông cho biết phần lớn tác vụ AI tại doanh nghiệp không nằm ở mô hình mà nằm ở việc phân tích nghiệp vụ, chuẩn bị dữ liệu, xây dựng API và tích hợp vào hệ thống.

Vì AI và các công cụ lập trình hỗ trợ tạo prototype rất nhanh, nhu cầu nhân sự đang dịch chuyển mạnh từ kỹ sư phát triển sang kỹ sư kiến trúc, những người có khả năng ghép nối các thành phần, công cụ và mô hình thành hệ thống ổn định. Đây là nhóm nhân lực giúp doanh nghiệp vừa tối ưu chi phí vừa triển khai AI hiệu quả.

Ông Chu Tuấn Anh, Giám đốc Hệ thống Đào tạo Lập trình viên Quốc tế Aptech, chỉ ra rằng lạm dụng AI đã vượt khỏi mức độ hiện tượng riêng lẻ và trở thành xu hướng đáng báo động. Trong thực tế, nhiều người không còn nhớ đường đi thường ngày, nhân viên marketing khó viết nội dung cơ bản, lập trình viên gặp khó khăn khi sửa vài dòng code đơn giản.

Ông gọi đây là “suy giảm nhận thức do AI”. Nếu không được kiểm soát, hệ lụy sẽ lan rộng. Ở cấp độ cá nhân, nguy cơ mất việc trong vài năm tới là hoàn toàn có thật. Ở cấp độ quốc gia, sự hình thành một lực lượng lao động “chỉ biết yêu cầu AI tạo kết quả” nhưng không hiểu bản chất sẽ làm suy yếu chất lượng nguồn nhân lực trong dài hạn. Theo ông, AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ, không phải người thay thế tư duy.

Đào tạo AI ứng dụng: Lộ trình cần thiết cho nguồn nhân lực trẻ

Trong phần bàn tròn trao đổi, chuyên gia AI Nguyễn Quang Tuấn phân tích rằng việc học một chương trình AI hàn lâm kéo dài bốn năm là không còn phù hợp với tốc độ phát triển của ngành. Với người học muốn tham gia thị trường nhanh, các chương trình đào tạo ngắn hạn, tập trung vào ứng dụng và thực hành như chương trình 2,5 năm của Aptech là lựa chọn hợp lý.

Ông cho rằng người học cần tập trung vào bốn nhóm kỹ năng cốt lõi: hiểu cách vận hành các công cụ AI bằng ngữ cảnh đầy đủ; xử lý dữ liệu và gọi mô hình; viết API và tích hợp AI vào sản phẩm; tối ưu chi phí token khi triển khai thực tế. Những kỹ năng kiến trúc hệ thống như Docker, Kubernetes hay quản lý quy trình cũng trở thành yêu cầu quan trọng.

Ông Nguyễn Đức Huy - Giám đốc Đào tạo Hệ thống Đào tạo Lập trình viên Quốc tế Aptech bổ sung rằng AI giúp tăng tốc quá trình tìm kiếm, so sánh và phát triển phần mềm, nhưng người lập trình vẫn phải là người chịu trách nhiệm cuối cùng. Do đó, việc hiểu đúng, kiểm tra mã nguồn và đánh giá giải pháp vẫn là năng lực cốt lõi mà AI không thể thay thế.

Chuyên gia AI Nguyễn Quang Tuấn

Theo chia sẻ từ Viettel và các doanh nghiệp công nghệ, nhu cầu tuyển dụng nhân sự AI tại Việt Nam vẫn tăng cao. Mặc dù số lượng software engineer truyền thống có thể chững lại, nhu cầu cho các vị trí software architect (kiến trúc sư phần mềm), AI integrator (kỹ sư tích hợp AI), data pipeline engineer (kỹ sư đường ống dữ liệu) hay chuyên viên tối ưu hệ thống AI lại đang tăng mạnh.

Các yêu cầu về bộ kỹ năng của doanh nghiệp hiện nay tương đối tiệm cận với nội dung đào tạo của các chương trình chuẩn quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho người học khi bước vào thị trường lao động. Tuy nhiên, các chuyên gia thống nhất rằng thành công phụ thuộc ở nỗ lực cá nhân, kỷ luật học tập và khả năng thích nghi – những yếu tố quyết định sự khác biệt giữa người làm được việc và người bị đào thải.

Thay vì chạy theo cuộc đua tốn kém về mô hình lớn, Việt Nam cần tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực AI ứng dụng, biết cách sử dụng công nghệ để giải quyết vấn đề cụ thể và tạo ra năng suất. Đây là hướng đi phù hợp với bối cảnh kinh tế, nguồn lực và nhu cầu thị trường.

Nếu thế hệ trẻ biết khai thác AI có trách nhiệm, hiểu đúng bản chất và không đánh mất tư duy độc lập, trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành công cụ mạnh mẽ giúp Việt Nam tăng tốc trong kỷ nguyên số.