Việt Nam nổi lên như “thỏi nam châm” hút dòng vốn AI toàn cầu

Tháng 1/2026, ông Russell Headlee, Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, dẫn đoàn doanh nghiệp Hoa Kỳ đến Việt Nam làm việc với Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhằm trao đổi định hướng hợp tác song phương trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), hạ tầng số, an ninh không gian mạng và khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số.

Cụ thể, đầu tháng 1/2026, ông Russell Headlee, Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, dẫn đầu đoàn doanh nghiệp Mỹ sang Việt Nam để thúc đẩy hợp tác song phương trong các lĩnh vực AI, hạ tầng số và an ninh mạng. Theo ông Headlee, AI hiện là ưu tiên hàng đầu trong chính sách số của Hoa Kỳ, thể hiện qua việc Chính phủ Mỹ công bố Kế hoạch hành động AI của Hoa Kỳ ngày 23/7/2025.

Hoa Kỳ đang tăng cường phối hợp với các đối tác quốc tế, chính phủ các nước và khu vực tư nhân nhằm chia sẻ định hướng chính sách, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu công nghệ AI ra thị trường toàn cầu. Trong bức tranh đó, Việt Nam được đánh giá là một đối tác tiềm năng.

Ông Russell Headlee đánh giá cao tầm nhìn và tham vọng của Việt Nam trong phát triển AI, đặc biệt khi Việt Nam sớm xây dựng và ban hành Luật AI, qua đó từng bước khẳng định vai trò quốc gia tiên phong trong khu vực.

Trước đó, tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6, phái đoàn Hoa Kỳ với sự tham gia của 18 doanh nghiệp công nghệ lớn như Google, Meta, Amazon Web Services… đã bày tỏ sự quan tâm mạnh mẽ tới thị trường Việt Nam, coi đây là điểm đến chiến lược để xây dựng hạ tầng và mở rộng dịch vụ AI trong thời gian tới.

Song song với các hoạt động ngoại giao công nghệ, hàng loạt dự án AI quy mô lớn cũng được khởi động. Create Capital Vietnam, Haimaker.ai và liên doanh Vietnam DataGen công bố dự án trung tâm dữ liệu AI công suất 100 MW, tổng vốn 1 tỷ USD tại Khu Công nghệ cao Đà Nẵng. Meiko Electronics (Nhật Bản) lên kế hoạch đầu tư 40 tỷ yên xây dựng nhà máy tại Hà Nội sản xuất bo mạch in tích hợp AI tạo sinh. Tập đoàn Dassault Systèmes khai trương Trung tâm R&D và Trung tâm Xuất sắc về AI và Bản sao số tại Hà Nội.

Năm 2026 cũng ghi nhận làn sóng đầu tư AI chưa từng có: liên doanh AIC – KBC – VietinBank đầu tư gần 2 tỷ USD xây dựng AI Campus tại TP HCM; nhóm nhà đầu tư gồm G42 (UAE), Microsoft, FPT, VinaCapital và Việt Thái triển khai “Nhà máy AI” (AI Factory) trị giá khoảng 2 tỷ USD; ST Telemedia Global Data Centres và VNG đưa hai trung tâm dữ liệu AI tại TP HCM vào hoạt động; IPTP Networks đầu tư 200 triệu USD xây dựng Data Center AI tại Đà Nẵng.

Chọn vai trò khác biệt trong cạnh tranh

Báo cáo Artificial Intelligence in Southeast Asia của Source of Asia đánh giá Việt Nam đang nổi lên với vai trò chiến lược: trung tâm nhân lực và R&D AI có chi phí cạnh tranh của khu vực. Nếu Singapore được xem là “bộ não” về chính sách và dòng vốn, Malaysia là “trái tim” hạ tầng dữ liệu, thì Việt Nam đang dần định vị mình như nguồn cung nhân lực và năng lực nghiên cứu AI quy mô lớn.

Báo cáo xếp Việt Nam vào nhóm Developing AI Talent Powerhouse – những nền kinh tế đang tăng tốc mạnh trong đào tạo và thu hút nhân tài AI.

Lợi thế cốt lõi của Việt Nam không nằm ở quy mô thị trường hay sức mạnh tài chính, mà ở con người. Với hơn 500.000 kỹ sư và nhân lực CNTT, Việt Nam sở hữu một trong những lực lượng lao động công nghệ lớn nhất Đông Nam Á. Số lượng startup AI tăng từ khoảng 60 năm 2021 lên 278 vào năm 2024, cho thấy hệ sinh thái đang vận động nhanh dù còn non trẻ.

Đáng chú ý, cách các tập đoàn công nghệ toàn cầu nhìn nhận Việt Nam đang thay đổi. Việt Nam không còn chỉ là điểm đến gia công phần mềm, mà đã tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị tri thức AI. Việc Qualcomm mở trung tâm AI R&D tại Hà Nội – trung tâm lớn thứ ba toàn cầu của hãng – là minh chứng rõ nét.

Trong chuyến công tác gần đây, CEO Qualcomm Cristiano Amon cho biết tập đoàn sẽ xây dựng AI Hub tại Việt Nam, phục vụ không chỉ thị trường trong nước mà cả khu vực.

Biến AI thành lợi thế cạnh tranh mới và đi đúng vai trong chuỗi giá trị AI khu vực

Luật AI có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 được xem là bước ngoặt quan trọng, mở đường cho AI phát triển có kiểm soát và bền vững. Cùng với đó, Việt Nam triển khai Chiến lược phát triển AI quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045, với mục tiêu trở thành một trong ba trung tâm AI R&D hàng đầu Đông Nam Á và đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư chip và AI.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, 10 luật về khoa học – công nghệ có hiệu lực từ năm 2026 đã đưa ra nhiều chính sách ưu đãi mạnh mẽ để thu hút doanh nghiệp đầu tư R&D công nghệ cao. AI, bán dẫn và ICT được xác định là các công nghệ chiến lược.

Ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch FPT Trương Gia Bình cho rằng Việt Nam cần chọn cách tiếp cận “cùng làm”, tập trung phát triển các mô hình mở, làm chủ dữ liệu quan trọng về hành chính, pháp lý, ngôn ngữ và văn hóa.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của “ngoại giao công nghệ”, chính sách matching fund và hệ thống tài chính – thống kê phù hợp chuẩn quốc tế. Theo GS-TS Trần Xuân Tú, Nhà nước cần tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong phát triển hạ tầng dữ liệu và tính toán, trong khi doanh nghiệp phải coi AI là chiến lược dài hạn, gắn với chuyển đổi số.

Source of Asia khuyến nghị Việt Nam không nên chạy đua trở thành “Singapore thứ hai”. Chiến lược hợp lý là tập trung vào nhân lực, R&D, AI ngôn ngữ và các ứng dụng ngành dọc như logistics, sản xuất, nông nghiệp, fintech, giáo dục và dịch vụ công.

Nếu tận dụng tốt lợi thế con người và khả năng đưa AI vào đời sống thực tế, Việt Nam có thể không dẫn đầu về vốn hay hạ tầng, nhưng hoàn toàn có thể trở thành mắt xích không thể thiếu trong hệ sinh thái AI Đông Nam Á, nơi giá trị được tạo ra từ tri thức, sáng tạo và năng lực ứng dụng công nghệ.